Книги автора (1)

Онлайн

История

Թուրք-իրանական հարաբերությունները XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին ու Հայաստանը

Աշխատությունը նվիրված է XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Իրանի միջև ձևավորված քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այդ հակամարտությունների համատեքստում Հայաստանի պատմական ճակատագրին, աշխարհաքաղաքական նշանակությանը և հայ բնակչության կացությանը։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը բնորոշվում էր Մերձավոր Արևելքում երկու հզոր պետությունների միջև գերիշխանության համար շարունակվող պայքարով, որի հիմքում ընկած էին տարածքային հավակնությունները, քաղաքական ազդեցության ընդլայնումը, առևտրական ուղիների վերահսկողությունը և տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու ձգտումը։ Օսմանյան և Սեֆյան պետությունների մրցակցությունը հատկապես սուր արտահայտություն էր ստանում Արևելյան Հայաստանի և հարակից շրջանների նկատմամբ նրանց ունեցած հավակնություններում, քանի որ Հայաստանը գտնվում էր երկու կայսրությունների քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կարևորագույն գոտում։ Աշխատության պատմական դիտարկումների առանցքում են թուրք-իրանական հարաբերությունների զարգացման հիմնական ուղղությունները, ռազմական բախումների պատճառներն ու հետևանքները, սահմանների փոփոխությունները, դիվանագիտական պայմանավորվածությունները և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունները։ Առանձնակի նշանակություն ունի Հայաստանի դիտարկումը ոչ միայն որպես երկու պետությունների միջև պայքարի աշխարհագրական տարածք, այլև որպես պատմական, տնտեսական և մշակութային ինքնատիպություն ունեցող երկիր, որի բնակչությունը ստիպված էր կրել երկարատև պատերազմների, քաղաքական անկայունության, բնակչության տեղահանությունների և տնտեսական կյանքի խաթարման հետևանքները։ Այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունները վճռորոշ ազդեցություն ունեցան հայկական բնակավայրերի զարգացման, ժողովրդագրական իրավիճակի, տնտեսական կապերի, հասարակական հարաբերությունների և ազգային կյանքի տարբեր ոլորտների վրա։ Օսմանյան և Սեֆյան իշխանությունների վարած քաղաքականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող վարչական, տնտեսական և քաղաքական մոտեցումների, ինչպես նաև արտաքին տիրապետության պայմաններում հայկական համայնքների գոյատևման ու ինքնության պահպանման խնդիրների մասին։ Կարևոր պատմական համատեքստ են կազմում նաև XVI դարի սկզբին Սեֆյան պետության հզորացումը, Օսմանյան կայսրության արևելյան քաղաքականության ակտիվացումը, երկու պետությունների միջև ծավալված պատերազմները և դրանց ավարտին կնքված պայմանագրերը, որոնք վերաձևավորեցին տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզը։ Այս իրադարձությունների հետևանքով Հայաստանը բազմիցս հայտնվեց ռազմական գործողությունների կենտրոնում՝ դառնալով տարածքային վերաձևումների, բնակչության բռնի տեղաշարժերի և տնտեսական վերակազմավորումների անմիջական ազդեցության կրող։ Հատկապես կարևոր է XVII դարի սկզբի քաղաքական իրադրությունը, երբ Սեֆյան Իրանի վերելքն ու Շահ Աբաս Առաջինի իրականացրած ռազմաքաղաքական միջոցառումները նոր փուլ հաղորդեցին թուրք-իրանական հակամարտությանը և խոր ազդեցություն ունեցան Հայաստանի պատմական զարգացման վրա։ Այդ իրադարձությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ տարածաշրջանի բնակչության տեղաշարժերի, հայկական համայնքների աշխարհագրական տարածման և Իրանի ներսում հայկական տնտեսական ու մշակութային կենտրոնների ձևավորման պատմական նախադրյալները։ Աշխատության թեմատիկ ընդգրկումը կարևոր է նաև հայ ժողովրդի պատմության՝ միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում ընկալման տեսանկյունից, քանի որ այն բացահայտում է արտաքին քաղաքական գործընթացների և Հայաստանի ներքին պատմական կյանքի փոխադարձ կապերը։ Նյութը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ թուրք-իրանական հարաբերությունները ներկայացնում է Հայաստանի պատմության հետ անմիջականորեն առնչվող իրադարձությունների ամբողջության մեջ՝ ընդգծելով տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը երկրի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական զարգացման վրա։ Պատմագիտական և արևելագիտական տեսանկյունից թեման հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Օսմանյան և Սեֆյան պետությունների քաղաքական նպատակները, կայսերական մրցակցության առանձնահատկությունները և Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի փոփոխությունները՝ միաժամանակ նպաստելով XVI–XVII դարերի հայոց պատմության առավել համակողմանի ընկալմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, Իրանի և Թուրքիայի պատմությամբ, միջնադարյան միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ օգնելով բացահայտել այն պատմական գործընթացները, որոնք երկարատև ազդեցություն են ունեցել Հայաստանի և ամբողջ Մերձավոր Արևելքի հետագա զարգացման վրա։

Обновлено. 2026-11-21
Թուրք-իրանական հարաբերությունները XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին ու Հայաստանը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее