Նասիբա, Սաֆա Կուաթլի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է անցումային տնտեսությամբ երկրներում տնտեսական աճի և կոռուպցիայի փոխկապակցվածության, դրանց փոխազդեցության մեխանիզմների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են պլանային տնտեսությունից շուկայական հարաբերությունների անցման գործընթացում առաջացող ինստիտուցիոնալ, քաղաքական, իրավական և տնտեսական փոփոխությունները, ինչպես նաև այդ փոփոխությունների պայմաններում կոռուպցիոն երևույթների ձևավորման, տարածման և վերարտադրման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական աճի հիմնական գործոններին, կապիտալի կուտակմանը, ներդրումային ակտիվությանը, արտադրողականության բարձրացմանը, ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացմանը և պետական կառավարման արդյունավետությանը՝ դրանք դիտարկելով կոռուպցիայի տարածվածության և ինստիտուցիոնալ միջավայրի որակի համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են կոռուպցիայի առաջացման տնտեսական և հասարակական նախադրյալները, պետական կառավարման համակարգում առկա կառուցվածքային թերությունները, վարչարարական խոչընդոտները, սեփականության իրավունքի պաշտպանության խնդիրները, պետական ռեսուրսների բաշխման անհամաչափությունները և շուկայական մրցակցության սահմանափակումները։ Քննարկվում են կոռուպցիայի տարբեր դրսևորումները, այդ թվում՝ կաշառակերությունը, պաշտոնեական դիրքի չարաշահումը, հովանավորչությունը, պետական գնումների գործընթացներում շահերի բախումը և տնտեսական որոշումների կայացման վրա ոչ իրավաչափ ազդեցությունները։ Կարևորվում է այդ երևույթների ազդեցության գնահատումը տնտեսական աճի տեմպերի, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներգրավման, ներքին ներդրումային միջավայրի, պետական բյուջեի եկամուտների, հանրային ծախսերի արդյունավետության և մասնավոր հատվածի զարգացման վրա։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են կոռուպցիայի և տնտեսական զարգացման միջև պատճառահետևանքային կապերի բացահայտման տեսական մոտեցումները, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնց պատճառով կոռուպցիայի տնտեսական հետևանքները կարող են տարբեր լինել՝ կախված երկրի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքից, կառավարման որակից և շուկայական բարեփոխումների իրականացման աստիճանից։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում անցումային տնտեսությունների կառուցվածքային վերափոխումները, սեփականաշնորհման գործընթացները, պետական և մասնավոր հատվածների փոխհարաբերությունները, ֆինանսական շուկաների կայացումը և տնտեսական ազատականացման ընթացքում առաջացող ռիսկերը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր երկրների տնտեսական զարգացման փորձի համեմատական վերլուծությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել կոռուպցիայի մակարդակի, ինստիտուցիոնալ արդյունավետության և տնտեսական աճի ցուցանիշների միջև առկա օրինաչափություններն ու տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում կոռուպցիայի չափման և գնահատման մեթոդաբանական խնդիրներին, միջազգային համաթվերի և վիճակագրական ցուցանիշների կիրառման հնարավորություններին, ինչպես նաև տնտեսական աճի վրա կոռուպցիայի ազդեցության գնահատման տնտեսաչափական մոտեցումներին։ Կարևորվում է արդյունավետ հակակոռուպցիոն քաղաքականության մշակման, պետական կառավարման թափանցիկության բարձրացման, հաշվետվողականության ամրապնդման, դատաիրավական համակարգի անկախության ապահովման և տնտեսական ինստիտուտների կատարելագործման նշանակությունը։ Քննարկվում են նաև գործարար միջավայրի բարելավման, արդար մրցակցության խթանման, պետական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման և հանրային ռեսուրսների նպատակային օգտագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես են կոռուպցիոն երևույթները խոչընդոտում տնտեսական ներուժի իրացմանը, նվազեցնում ներդրողների վստահությունը, մեծացնում տնտեսական գործարքների ծախսերը և ազդում երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման հեռանկարների վրա։ Միաժամանակ ընդգծվում է ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների, իրավական մեխանիզմների կատարելագործման և արդյունավետ տնտեսական քաղաքականության իրականացման կարևորությունը կայուն ու ներառական տնտեսական աճի ապահովման գործում։ Հետազոտությունն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով անցումային տնտեսությունների զարգացման օրինաչափությունների, կոռուպցիայի տնտեսական հետևանքների և պետական կառավարման բարեփոխումների արդյունավետության վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, քաղաքագետների, պետական կառավարման մասնագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, հակակոռուպցիոն քաղաքականության հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և տնտեսական զարգացման ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։