Պողոսյան, Սամվել Անդրանիկի

История

Աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր հասարակական գործիչ, բարերար և ազգային շահերի ներկայացուցիչ Պողոս Նուբարի գործունեության ուսումնասիրությանը՝ XIX դարի վերջի և XX դարի առաջին տասնամյակների հայկական հասարակական ու քաղաքական գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նրա կազմակերպչական, բարեգործական, դիվանագիտական և ազգային գործունեության հիմնական ուղղություններն են, ինչպես նաև սփյուռքահայ համայնքների ներուժը համազգային խնդիրների լուծմանը ծառայեցնելու նրա նախաձեռնությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում 1906 թվականին Կահիրեում Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության հիմնադրմանը և Պողոս Նուբարի ղեկավար դերակատարությանը․ նա կազմակերպության նախագահն էր հիմնադրումից մինչև 1928 թվականը։ Միությունը սկզբնական շրջանում շեշտադրում էր կրթական, սոցիալ-տնտեսական և մարդասիրական գործունեությունը՝ ձևավորելով տարբեր երկրներում գործող հայկական կառույցների լայն ցանց։ Ուսումնասիրվում է նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմի և դրան հաջորդած ժամանակաշրջանում նրա քաղաքական ու դիվանագիտական գործունեությունը, երբ հայկական հարցը կրկին հայտնվել էր միջազգային բանակցությունների օրակարգում։ Պողոս Նուբարը ղեկավարել է Հայ ազգային պատվիրակությունը և հայկական շահերը ներկայացրել հետպատերազմյան միջազգային բանակցությունների ընթացքում, այդ թվում՝ 1919 թվականի Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նրա գործունեության տարբեր ոլորտների փոխկապակցվածության բացահայտումը․ բարեգործությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես սոցիալական օգնություն, այլև որպես կրթության, տնտեսական զարգացման, համայնքային կազմակերպվածության և ազգային հաստատությունների ամրապնդման միջոց։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանի հետ նրա կապերին, հայրենադարձությանն ու սոցիալական ենթակառուցվածքների զարգացմանն ուղղված նախաձեռնություններին և հետագայում Նուբարաշենի ստեղծման գաղափարին։ Միաժամանակ նրա քաղաքական գործունեությունը դիտարկվում է ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների և հայկական տարբեր քաղաքական ու հասարակական շրջանակների դիրքորոշումների համատեքստում՝ հնարավորություն տալով հասկանալ ազգային ներկայացուցչության և դիվանագիտական գործունեության բարդությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց նորագույն պատմության, հասարակական շարժումների, հայկական սփյուռքի և դիվանագիտության պատմության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Պողոս Նուբարի դերը հայկական կազմակերպական կյանքի, բարեգործական համակարգի և ազգային շահերի միջազգային ներկայացման գործընթացներում։

История

Պատմագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կիլիկիայի հարցի տեղին հայկական հասարակական-քաղաքական շրջանակների և Անտանտի պետությունների քաղաքական ծրագրերում։ Ուսումնասիրվում են 1914–1918 թվականներին ձևավորված քաղաքական ու դիվանագիտական գործընթացները, հայկական կազմակերպությունների և գործիչների մոտեցումները, ինչպես նաև տարածաշրջանի ապագայի վերաբերյալ տարբեր նախագծերն ու ակնկալիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի ռազմավարական և քաղաքական նշանակությանը, հայ բնակչության անվտանգության խնդրին և պատերազմի հետևանքով տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրադրությանը։ Քննության են առնվում հայկական կողմի նախաձեռնությունները, դիվանագիտական գործունեությունը և Անտանտի պետությունների ներկայացուցիչների հետ հարաբերությունները։ Վերլուծվում են նաև մեծ տերությունների քաղաքական և ռազմավարական շահերը, պատերազմի ընթացքում մշակված պայմանավորվածություններն ու հետպատերազմյան կարգավորման վերաբերյալ պատկերացումները։ Աղբյուրների և պատմագիտական նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական քաղաքական նպատակների ու միջազգային ծրագրերի փոխհարաբերությունները, դրանց համընկնող և տարբերվող կողմերը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Կիլիկիայի հարցի, Հայկական հարցի միջազգային դիվանագիտական պատմության և Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։