Սարգսյան, Աննա Մարատի

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Զապել Եսայանի վիպագրության մեջ մտավորականության գեղարվեստական կերպավորման և քննության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրողի ստեղծագործություններում մտավորականի կերպարի ձևավորման, նրա հոգեբանական և հասարակական նկարագրության, աշխարհայացքի, արժեքային համակարգի և շրջապատող իրականության հետ ունեցած հարաբերությունների վերլուծությունն է։ Ուսումնասիրության ընթացքում դիտարկվում է, թե ինչպես է հեղինակն իր վիպական ստեղծագործությունների միջոցով անդրադառնում մտավորականության առջև ծառացած բարոյական, սոցիալական և ազգային խնդիրներին և ինչպես է բացահայտում անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունների բարդությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մտավորականի ներաշխարհին, նրա հոգեբանական հակասություններին, պատասխանատվության զգացմանը, հասարակական դիրքորոշմանը և ստեղծագործական ինքնարտահայտման ձգտմանը։ Զապել Եսայանի վիպագրության մեջ մտավորականը հաճախ ներկայացվում է ոչ միայն որպես կրթված և մշակութային արժեքներ կրող անհատ, այլև որպես հասարակական գործընթացների ակտիվ մասնակից, որը ստիպված է ընտրություն կատարել անձնական շահերի, բարոյական սկզբունքների և հասարակական պարտավորությունների միջև։ Աշխատությունը բացահայտում է նաև գրողի գեղարվեստական քննության առանձնահատկությունները՝ կերպարների հոգեբանական խորության, ներքին մենախոսության, երկխոսությունների, հակադրությունների և սոցիալական միջավայրի պատկերման միջոցով։ Քննարկվում է այն հարցը, թե ինչպես են պատմական և հասարակական փոփոխություններն ազդում մտավորական հերոսների աշխարհընկալման և վարքագծի վրա, և ինչպես է այդ կերպարների միջոցով արտահայտվում հեղինակի վերաբերմունքը ժամանակի բարոյական ու մշակութային խնդիրների նկատմամբ։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Զապել Եսայանի ստեղծագործության մեջ կնոջ, անհատի, ազատության, կրթության, հասարակական պատասխանատվության և ազգային ինքնության թեմաների փոխկապակցվածությունը հասկանալու տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նրա վիպագրությունը ոչ միայն որպես գեղարվեստական պատմությունների ամբողջություն, այլև որպես հասարակական և հոգեբանական երևույթների խորքային քննության միջոց։ Նյութը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, հայագետներին, գրականության պատմաբաններին, ուսանողներին և հետազոտողներին, ինչպես նաև Զապել Եսայանի ստեղծագործական ժառանգությամբ և հայ գրականության մեջ մտավորականի կերպարի զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։