Մտավորականության գեղարվեստական քննության փորձը Զապել Եսայանի վիպագրության մեջ

Հոգեբանություն

Ագրեսիվ վարքի հոգեբանություն աշխատությունը հոգեբանության կարևոր ուղղություններից մեկին նվիրված ուսումնական և գիտական ձեռնարկ է, որը ուսումնասիրում է ագրեսիայի հոգեբանական, սոցիալական և կենսաբանական հիմքերը, այն բացատրում է, թե ինչպես են ագրեսիվ վարքի ձևերը ձևավորվում անհատի զարգացման ընթացքում՝ ներառելով ժառանգական գործոններ, նյարդահոգեբանական մեխանիզմներ, դաստիարակության ազդեցություն և սոցիալական միջավայրի դեր, գիրքը վերլուծում է ագրեսիայի տարբեր դրսևորումները՝ ուղղված ագրեսիա, անուղղակի ագրեսիա, բառային և ֆիզիկական վարք, ինչպես նաև քննարկում է դրա կապը սթրեսի, հուզական կարգավորման և կոնֆլիկտային իրավիճակների հետ, միաժամանակ անդրադառնում է սոցիալական և մշակութային գործոններին, որոնք կարող են ուժեղացնել կամ սահմանափակել ագրեսիվ վարքը, և ներկայացնում է կանխարգելման ու հոգեբանական միջամտության հիմնական մոտեցումները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հոգեբանների, մանկավարժների և սոցիալական աշխատողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Լյուդվիգ Վիտգենշտայնի «լեզվական խաղերի» գաղափարին՝ այն դիտարկելով որպես լեզվագործաբանական կաղապարների տեսական հիմք, որը բացահայտում է լեզվի գործածության բազմազանությունը սոցիալական և հաղորդակցական համատեքստերում։ Նյութում վերլուծվում է այն հիմնարար միտքը, որ լեզվի իմաստը չի սահմանվում միայն բառերի կամ նախադասությունների ներքին կառուցվածքով, այլ ձևավորվում է դրանց գործածության կոնկրետ իրավիճակներում՝ «կյանքի ձևերի» շրջանակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվական խաղերի բազմազանությանը՝ հրամաններ, հարցեր, նկարագրություններ, խոստումներ և այլ խոսքային գործողություններ, որոնք գործում են որպես տարբեր գործառական կաղապարներ՝ պայմանավորված սոցիալական կանոններով և համատեքստով։ Քննարկվում է նաև լեզվագործաբանական մոտեցումների հետ կապը՝ հատկապես խոսքային ակտերի տեսության և պրագմատիկայի զարգացումների համատեքստում, որտեղ լեզուն դիտարկվում է որպես գործողություն կատարելու միջոց։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ Վիտգենշտայնի լեզվական խաղերի գաղափարը թույլ է տալիս վերաիմաստավորել լեզվի կառուցվածքն ու գործառույթը՝ այն դիտարկելով ոչ թե որպես փակ համակարգ, այլ որպես դինամիկ, սոցիալապես պայմանավորված և կիրառական բազմաշերտ երևույթ։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցի կրտսեր դպրոցականների առողջագիտական դաստիարակության հիմնախնդրի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով առողջ ապրելակերպի ձևավորման մանկավարժական պայմանները, մեթոդներն ու արդյունավետ կազմակերպման ուղիները։ Վերլուծվում են դպրոցական միջավայրում առողջական գիտելիքների փոխանցման, հիգիենիկ վարքագծի ձևավորման, ֆիզիկական ակտիվության խթանման և սննդային ճիշտ սովորույթների զարգացման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման գործընթացում առողջագիտական դաստիարակության ինտեգրման մեթոդներին, ուսուցիչների դերի բարձրացմանը և ընտանիք–դպրոց համագործակցության արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է տարիքային հոգեբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունը առողջ վարքագծի ձևավորման վրա՝ առաջարկելով գործնական մոտեցումներ և մեթոդական լուծումներ, որոնք նպաստում են կրտսեր դպրոցականների առողջության պահպանմանն ու զարգացմանը կրթական միջավայրում։

Պատմություն

«Առաքելոց վանքին կռվի» հեղինակ Զորավար Անդրանիկը ներկայացնում է հայ ազգային ազատագրական պայքարի պատմական դրվագները, կենտրոնանալով Առաքելոց վանքի պաշտպանական մարտերի և նրանց ռազմավարական նշանակության վրա։ Գրքում նկարագրվում է Անդրանիկի առաջնորդությամբ կազմակերպված մարտավարությունը, հայ զինվորականների նվիրվածությունը և կազմակերպված պայքարը Օսմանյան զորքերի դեմ, ինչպես նաև հասարակության դերակատարությունը՝ զինված դիմադրության և պաշտպանական գործողությունների ընթացքում։ Անդրանիկը անդրադառնում է ոչ միայն մարտական գործողությունների տեխնիկային և ռազմավարությանը, այլև դրա սոցիալ-քաղաքական և մշակութային ազդեցությանը՝ ընդգծելով ազգային ինքնության պահպանման և ազատագրական պայքարի կարևորությունը։ Հեղինակի վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես ազգային հերոսները և զինված ստորաբաժանումները կարողացել են պաշտպանել կարևոր հոգևոր ու մշակութային կենտրոններ, ինչպես Առաքելոց վանքը, և պահպանել հայ ժողովրդի ինքնությունը դժվարին ժամանակաշրջաններում։ Այս աշխատությունը համարվում է արժեքավոր աղբյուր հայ զինվորականության, ազգային ինքնապաշտպանության և պատմական մարտերի ուսումնասիրության համար։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի դասընթացների, խմբակների և ֆակուլտատիվ պարապմունքների միջոցով սովորողների գեղարվեստական-ստեղծագործական կարողությունների զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում այն մանկավարժական պայմաններն ու մեթոդներն են, որոնց կիրառմամբ հնարավոր է խթանել սովորողների ստեղծագործական մտածողությունը, գեղագիտական ընկալումը, երևակայությունը, ինքնուրույնությունը և գործնական հմտությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է դեկորատիվ-կիրառական արվեստի կրթական ներուժը՝ հաշվի առնելով դրա կապը մշակութային ժառանգության, ստեղծագործական ինքնարտահայտման և սովորողի անհատական զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր նյութերի, տեխնիկաների և ստեղծագործական առաջադրանքների կիրառմանը, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողներին ոչ միայն յուրացնել գործնական հմտություններ, այլև ինքնուրույն գաղափարներ ձևավորել և դրանք վերածել գեղարվեստական աշխատանքների։ Քննության են առնվում խմբակային և արտադասարանային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները, ուսուցման մեթոդների ընտրությունը, ստեղծագործական միջավայրի ձևավորումը և սովորողների անհատական կարողությունների հաշվառումը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է ուսուցչի դերը՝ որպես ստեղծագործական գործընթացը ուղղորդող և սովորողի նախաձեռնողականությունը խթանող մասնագետի, ինչպես նաև սովորողների ակտիվ մասնակցությունը սեփական ստեղծագործական արդյունքի ձևավորման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ստեղծագործական ունակությունների զարգացման չափանիշներին, սովորողների աշխատանքների գնահատման սկզբունքներին և առաջընթացի դիտարկման հնարավոր մեթոդներին։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստի պարապմունքները դիտարկվում են ոչ միայն որպես գեղարվեստական հմտությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես սովորողների գեղագիտական ճաշակի, աշխատասիրության, համառության, մանր մոտորիկայի, համագործակցության և մշակութային արժեքների նկատմամբ հետաքրքրության զարգացման արդյունավետ միջավայր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու արտադասարանային գեղարվեստական գործունեության մանկավարժական հնարավորությունները և մշակելու սովորողների գեղարվեստական-ստեղծագործական կարողությունների զարգացմանն ուղղված առավել արդյունավետ մոտեցումներ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, արվեստի ուսուցիչների, խմբակավարների, կրթական ծրագրեր մշակողների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների, հետազոտողների և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի միջոցով երեխաների ստեղծագործական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի վերջին Կովկասում գործող հայկական բարեգործական կազմակերպության գործունեությունը կարգավորող հիմնական կանոնակարգային փաստաթուղթը։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես պատմական և իրավական սկզբնաղբյուր, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էր կազմակերպվում հայ համայնքների սոցիալական, կրթական և բարեգործական գործունեությունը Ռուսական կայսրության կովկասյան տարածքում։ Հետազոտական առումով փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կազմակերպության նպատակները, անդամակցության պայմանները, կառավարման կառուցվածքը, տեղական բաժանմունքների գործունեությունը, ֆինանսավորման աղբյուրները և օգնության տրամադրման սկզբունքները։ Հիմնադիր կանոնադրությունը հաստատվել է 1881 թվականի հունիսի 6-ին Կովկասի փոխարքայի կողմից, իսկ 1895 թվականի Թիֆլիսյան հրատարակության մեջ կանոնադրությանը զուգահեռ ներառված է նաև տեղական վարչությունների և կոմիտեների գործունեությունը կարգավորող հրահանգը, որը հաստատվել էր 1892 թվականի հունվարի 12-ին։ Հրատարակությունը բաղկացած է 20 և 18 էջանոց երկու մասից և ունի զուգահեռ ռուսերեն ու հայերեն տեքստեր։ Փաստաթղթի բովանդակությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ կազմակերպության գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն անհատական նյութական օգնությամբ։ Կազմակերպության նպատակների շարքում ընդգծվում էր Կովկասի և Անդրկովկասի հայերի շրջանում կրթության տարածումը և նյութական օգնության տրամադրումը։ Այսպիսով, բարեգործությունը դիտարկվում էր ավելի լայն հասարակական ծրագրի շրջանակում, որտեղ սոցիալական աջակցությունը զուգակցվում էր կրթական և մշակութային զարգացման հետ։ Տարբեր քաղաքներում ստեղծված տեղական բաժանմունքները հնարավորություն էին տալիս այդ գործունեությունը տարածել հայկական համայնքների վրա և արձագանքել տվյալ վայրի բնակչության կարիքներին։ Օրինակ՝ Դերբենտի բաժանմունքի կանոնադրությունը հաստատվել էր 1881 թվականին, իսկ նրա փաստացի գործունեությունը սկսվել էր 1890 թվականին։ Բաժանմունքը ֆինանսական միջոցներ էր ուղղում աղքատ աշակերտների կրթությանը, հայկական ուսումնարանին և ընթերցարանին, ինչը ցույց է տալիս կազմակերպության կրթական-բարեգործական ուղղության գործնական նշանակությունը։ Կազմակերպության ֆինանսական հիմքը ձևավորվում էր անդամավճարներից, մասնավոր նվիրատվություններից և բարեգործական միջոցառումներից ստացված եկամուտներից։ Տարբեր բաժանմունքների գործունեության վերաբերյալ պահպանված տվյալները ցույց են տալիս, որ միջոցները կարող էին օգտագործվել կրթական հաստատություններին աջակցելու, աղքատներին նպաստներ տրամադրելու և համայնքային կարիքները հոգալու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նման կազմակերպությունների նշանակությունն ավելի մեծացավ․ հայկական բարեգործական կառույցները զբաղվում էին նաև փախստականներին օգնություն տրամադրելով, նրանց կացարանով ու սննդով ապահովելով, երեխաներին կրթական հաստատություններ տեղավորելով և այլ սոցիալական խնդիրների լուծմամբ։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն կազմակերպության նպատակները, այլև կառավարման մեխանիզմը։ Կանոնադրական փաստաթղթերը սովորաբար սահմանում են կենտրոնական և տեղական կառույցների իրավասությունները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, ժողովների կազմակերպման կարգը, վարչական մարմինների ձևավորման սկզբունքները, դրամական միջոցների տնօրինման և հաշվետվողականության կանոնները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայկական հասարակական ինքնակազմակերպման և համայնքային կառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Հատկապես ուշագրավ է տեղական բաժանմունքների ինստիտուտը։ Կենտրոնական կառույցի շուրջ ձևավորված ցանցը հնարավորություն էր տալիս կազմակերպված օգնությունը տարածել տարբեր քաղաքներում։ Հայկական բարեգործական ընկերության բաժանմունքներ գործել են Կովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում, այդ թվում՝ Դերբենտում, Արմավիրում, Եկատերինոդարում և այլ վայրերում։ Արմավիրում կազմակերպության մասնաճյուղը հիմնադրվել էր XIX դարի վերջին, հետագայում փակվել և կրկին վերաբացվել XX դարի սկզբին։ Փաստաթուղթը կարևոր է նաև հայկական հասարակական կազմակերպությունների պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս ազգային համայնքային կառույցների ինստիտուցիոնալացման գործընթացը։ XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական համայնքներում ձևավորվում էին կրթական, մշակութային, բարեգործական և փոխօգնության տարբեր կազմակերպություններ։ Դրանց գործունեությունը նպաստում էր համայնքային ինքնակազմակերպմանը և ազգային կրթական ու մշակութային հաստատությունների պահպանմանը։ Հրատարակության զուգահեռ հայերեն և ռուսերեն տարբերակները ևս կարևոր են․ դրանք վկայում են այն մասին, որ կազմակերպության գործունեությունը պետք է միաժամանակ հասանելի և հասկանալի լիներ հայկական համայնքի անդամներին ու Ռուսական կայսրության վարչական համակարգին։ Այս հանգամանքը փաստաթուղթը դարձնում է նաև լեզվական և վարչաիրավական պատմության ուսումնասիրության նյութ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի վերջի հայկական հասարակական կյանքի, Կովկասի հայ համայնքների ինքնակազմակերպման, բարեգործական և կրթական գործունեության, ինչպես նաև ազգային հասարակական հաստատությունների ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպիսի իրավական և կազմակերպական հիմքերի վրա էր կառուցվում հայ համայնքների փոխօգնությունը, ինչպես էին հավաքագրվում և բաշխվում միջոցները, ինչ դեր էր հատկացվում կրթությանը և ինչպիսի կառույցների միջոցով էր իրականացվում հասարակական աջակցությունը։