Ոճիր և պատիժ

Քաղաքագիտություն

Հայաստանի Հանրապետության առջև ծառացած մարտահրավերները գլոբալ զարգացման հարացույցի փոխակերպման համատեքստում-ը քաղաքագիտական և միջազգային հարաբերությունների ուղղվածությամբ հետազոտական աշխատություն է, որը վերլուծում է Հայաստանի Հանրապետության առջև կանգնած ռազմավարական, տնտեսական և անվտանգային մարտահրավերները՝ գլոբալ զարգացման փոփոխվող համատեքստում, աշխատությունում քննարկվում է միջազգային համակարգի վերափոխումը՝ բազմաբևեռ աշխարհակարգի ձևավորումը, տարածաշրջանային ուժային հարաբերակցությունների փոփոխությունը և դրանց ազդեցությունը Հայաստանի արտաքին ու ներքին քաղաքականության վրա, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական գլոբալացման, էներգետիկ անվտանգության, տեխնոլոգիական զարգացման և ժողովրդագրական միտումների ազդեցությանը պետության կայուն զարգացման վրա, միաժամանակ վերլուծվում են արտաքին քաղաքական կողմնորոշման տարբեր սցենարներ և դրանց հնարավոր հետևանքները, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորելու համապարփակ պատկերացում Հայաստանի զարգացման ռազմավարական ընտրությունների մասին՝ գլոբալ գործընթացների փոխակերպման պայմաններում։

Պատմություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Բաքվում գործող Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի անունը կրող Հայ մարդասիրական ընկերության որոշակի տարվա համար կազմված նախահաշվային նախագիծը։ Այն արժեքավոր փաստաթղթային աղբյուր է հայկական բարեգործական և հասարակական կազմակերպությունների գործունեության, ինչպես նաև Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանի Բաքվի հայ համայնքի սոցիալական ու տնտեսական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Նյութի հիմնական բովանդակությունը կապված է ընկերության նախատեսվող եկամուտների և ծախսերի, ֆինանսական միջոցների ձևավորման և դրանց նպատակային օգտագործման հետ։ Նախահաշվի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել այն ուղղությունների մասին, որոնց համար կազմակերպությունը նախատեսում էր հատկացնել իր միջոցները՝ հաշվի առնելով համայնքի սոցիալական, կրթական, բարեգործական և այլ կարիքները։ Փաստաթուղթը կարևոր է նաև կազմակերպության գործունեության մասշտաբը, ֆինանսական հնարավորությունները և առաջնահերթությունները հասկանալու տեսանկյունից, քանի որ բյուջետային նախատեսումները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանում համայնքի առջև ծառացած խնդիրներն ու դրանց լուծման համար ընտրված մեխանիզմները։ Հրատարակությունը կարող է տեղեկություններ տրամադրել նաև բարեգործական կառույցների կառավարման, ֆինանսական հաշվետվողականության և հասարակական նախաձեռնությունների կազմակերպման վերաբերյալ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էին հայկական համայնքային կազմակերպությունները ներգրավվում սոցիալական աջակցության և հանրային կյանքի կազմակերպման գործընթացներում և ինչ դեր էին ստանձնում համայնքի կարիքների բավարարման գործում։ Փաստաթուղթը հատկապես արժեքավոր է որպես սկզբնաղբյուր՝ Բաքվի հայ համայնքի պատմությունը, հայկական բարեգործական ընկերությունների գործունեությունը, համայնքային ինքնակազմակերպումը և տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական կյանքը հետազոտելիս։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, սոցիալական պատմության և բարեգործության պատմության մասնագետներին, արխիվագետներին, ինչպես նաև հայկական համայնքների անցյալով զբաղվող հետազոտողներին։

Իրավաբանություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատող միգրանտների աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության իրավական և գործնական հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում միգրանտ աշխատողների՝ աշխատանքի ընդունման, աշխատանքի պայմանների, արդար և հավասար վարձատրության, աշխատանքային անվտանգության, սոցիալական պաշտպանության և աշխատանքային հարաբերությունների դադարեցման ոլորտներում իրավունքների ապահովման հարցերն են։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են աշխատող միգրանտների իրավական կարգավիճակը, նրանց և գործատուների միջև աշխատանքային հարաբերությունների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միգրացիոն և աշխատանքային օրենսդրության փոխկապակցվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավիճակներին, երբ միգրանտ աշխատողները կարող են առավել խոցելի լինել աշխատանքային շահագործման, խտրականության, չգրանցված աշխատանքի, աշխատավարձի չվճարման կամ ոչ անվտանգ աշխատանքային պայմանների նկատմամբ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության պետական և դատական մեխանիզմներին, վերահսկողության համակարգերին, իրավական պաշտպանության միջոցներին և աշխատողների իրազեկվածության բարձրացման անհրաժեշտությանը։ Քննարկվում են նաև միջազգային իրավական չափանիշների և ազգային օրենսդրության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև միգրանտ աշխատողների իրավունքների պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել օտարերկրյա քաղաքացիների աշխատանքի թույլտվության, իրավական կարգավիճակի, սոցիալական ապահովության և աշխատանքային վեճերի լուծման հետ կապված առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է հավասար վերաբերմունքի և խտրականության բացառման սկզբունքը, քանի որ աշխատող միգրանտների իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը կարևոր պայման է արժանապատիվ աշխատանքի և սոցիալական արդարության ապահովման համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գործող իրավակարգավորման և իրավակիրառ պրակտիկայի խնդիրները և առաջարկելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ օրենսդրական, վարչական և ինստիտուցիոնալ մակարդակներում։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աշխատանքային և միգրացիոն իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, փաստաբաններին, մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, ինչպես նաև իրավագիտության ուսանողներին և ասպիրանտներին։

Հոգեբանություն

Սա հոգեբանական գիտական աշխատություն է, որը նվիրված է անձի նորմալ և ախտաբանական վիճակներում հոգեբանական ժամանակի ընկալման, կառուցվածքի և դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են այն ձևերը, որոնցով անհատը ընկալում, կազմակերպում և իմաստավորում է ժամանակը՝ ներառյալ անցյալի հիշողությունները, ներկայի փորձառությունը և ապագայի կանխատեսումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորմալ հոգեբանական զարգացման ընթացքում ժամանակի սուբյեկտիվ զգացողության առանձնահատկություններին, ինչպես նաև այն խախտումներին, որոնք հանդիպում են անձի հոգեկան և անձնային տարբեր խանգարումների դեպքում։ Քննարկվում են դեպրեսիվ, տագնապային և այլ հոգեբանական վիճակներում ժամանակի ընկալման դեֆորմացիաները, դրանց ազդեցությունը ինքնագիտակցության, վարքի և սոցիալական հարմարվողականության վրա։ Վերլուծվում են նաև ժամանակի փորձառության կապերը հիշողության, մտածողության, զգացմունքների և անձի ինքնության ձևավորման գործընթացների հետ։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է ընդհանուր հոգեբանության, կլինիկական հոգեբանության և անձի հոգեբանության ոլորտներում՝ առաջարկելով տեսական և կիրառական մոտեցումներ հոգեբանական ժամանակի ուսումնասիրության համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենում անցյալ և ապառնի դերբայների արտահայտության, քերականական նշանակության և գործածության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դերբայների՝ որպես բայական և անվանական հատկանիշներ համատեղող քերականական ձևերի ուսումնասիրությունն է, դրանց կազմությունը, ժամանակային իմաստների դրսևորումը և տարբեր խոսքային միջավայրերում կիրառությունը։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են այն լեզվական միջոցները, որոնց օգնությամբ հայերենում արտահայտվում են գործողության նախորդումը, ավարտվածությունը, սպասվող կամ նախատեսվող լինելը և ժամանակային այլ հարաբերություններ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում անցյալ իմաստ ունեցող դերբայական ձևերի կառուցվածքին և դրանց գործառական նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են այդ ձևերը կապվում հիմնական գործողության հետ, ինչպիսի ժամանակային և իմաստային հարաբերություններ են արտահայտում և ինչպես են մասնակցում բարդ նախադասությունների ու դերբայական դարձվածների կառուցմանը։ Ապառնի դերբայների ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է գործողության հնարավոր, նախատեսվող, սպասվող կամ նպատակային բնույթի արտահայտությունը, ինչպես նաև դրանց կապը ժամանակի և եղանակայնության իմաստների հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր քերականական կառուցվածքներում դերբայների կիրառությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք գործածվում որոշիչ, ստորոգելիական, հանգամանքային և այլ շարահյուսական գործառույթներով։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև դերբայական ձևերի և նրանց համապատասխան բայական ժամանակաձևերի հարաբերակցության բացահայտումը, քանի որ նույն գործողության ժամանակային բնույթը հայերենում կարող է արտահայտվել տարբեր քերականական միջոցներով՝ կախված խոսքային միջավայրից և հաղորդակցական նպատակից։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու հայերենի բայական համակարգի կառուցվածքը և ժամանակային իմաստների արտահայտման բազմազանությունը։ Միաժամանակ այն կարևոր է հայերենի քերականական նորմերի, շարահյուսական կապերի և դերբայական կառույցների ճիշտ ընկալման ու կիրառության տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի տեսական ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, բանասիրության ֆակուլտետների ուսանողների, ուսուցիչների և հայերենի քերականական համակարգով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է հայերենի դերբայական համակարգի կարևոր հատվածը՝ կենտրոնանալով անցյալ և ապառնի ժամանակային իմաստների արտահայտման ձևերի, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և խոսքում կատարած գործառույթների վրա։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է բառակազմության (word formation) ոլորտում ճանաչողական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ անգլերենի ոչ ածանցավոր (непроизводные) բայերի նյութի հիման վրա՝ համեմատական վերլուծությամբ հայերենի և ռուսերենի հետ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում ձևավորվում և ընկալվում բայային իմաստները՝ առանց ձևաբանական ածանցման, և ինչպիսի ճանաչողական մեխանիզմներ են գործում այդ գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են լեզվամտածողության և իմաստային կառուցման կապերը, որտեղ ոչ ածանցավոր բայերը դիտարկվում են որպես լեզվական համակարգի հիմնական, հաճախ պարզ թվացող, բայց ճանաչողականորեն բարդ միավորներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են տարբեր լեզուներում արտահայտվում գործողության, շարժման, վիճակի կամ գործընթացի նախնական իմաստային մոդելները և ինչպես են դրանք դասակարգվում լեզվական գիտակցության մեջ։ Համեմատական վերլուծության շրջանակում դիտարկվում են անգլերենի, հայերենի և ռուսերենի բառային համակարգերի կառուցվածքային և իմաստային տարբերությունները, ինչպես նաև այն ճանաչողական ունիվերսալներն ու լեզվամշակութային առանձնահատկությունները, որոնք ազդում են բայերի ընկալման և դասակարգման վրա։ Աշխատությունը հիմնվում է ժամանակակից ճանաչողական լեզվաբանության մոտեցումների վրա՝ ընդգծելով, որ բառակազմությունը ոչ միայն ձևաբանական, այլ նաև մտավոր-ճանաչողական գործընթաց է, որտեղ լեզուն արտացոլում է մարդու աշխարհընկալման տարբեր ձևերը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի համեմատական լեզվաբանության, ճանաչողական լեզվաբանության և սեմանտիկայի զարգացման համար՝ նպաստելով լեզվամտածողության խորքային մեխանիզմների բացահայտմանը։