Մտավորականության գեղարվեստական քննության փորձը Զապել Եսայանի վիպագրության մեջ

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենում անգլերենի ազդեցությամբ ձևավորված լեզվական միավորների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես պատճենումների և ազատ թարգմանությունների կառուցվածքային, իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվական փոխառության այն ձևերն են, որոնց դեպքում օտար բառը կամ արտահայտությունը ֆրանսերեն չի ներթափանցում իր սկզբնական հնչյունական և գրավոր տեսքով, այլ վերարտադրվում է ֆրանսերենի սեփական բառային ու բառակազմական միջոցներով։ Քննվում են բառային, իմաստային և դարձվածաբանական պատճենումների ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ անգլերեն հասկացությունը փոխանցվում է համեմատաբար ազատ ֆրանսերեն համարժեքով՝ պահպանելով սկզբնական հաղորդակցական կամ իմաստային բովանդակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անգլերենի միջազգային ազդեցության ուժեղացման պայմաններում ֆրանսերենի բառապաշարում տեղի ունեցող փոփոխություններին և նոր հասկացությունների անվանման անհրաժեշտությանը։ Նյութը կարող է ընդգրկել զանգվածային հաղորդակցության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տնտեսության, մշակույթի, հասարակական կյանքի և առօրյա հաղորդակցության ոլորտներում տարածված նոր լեզվական երևույթներ։ Կարևոր խնդիր է պատճենումը սովորական բառային փոխառությունից տարբերակելը, քանի որ առաջին դեպքում ֆրանսերենը հիմնականում օգտագործում է սեփական լեզվական նյութը՝ ընդօրինակելով օտար միավորի իմաստային կամ կառուցվածքային մոդելը։ Ազատ թարգմանությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես է սկզբնական անգլերեն հասկացությունը հարմարեցվում ֆրանսախոս միջավայրի լեզվական նորմերին և հաղորդակցական պահանջներին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են դիտարկվել նաև նոր միավորների գործածության հաճախականությունը, ոճական արժեքը, տարածման միջավայրերը և լեզվական նորմի հետ դրանց հարաբերակցությունը։ Առանձին նշանակություն ունի լեզվական նորարարությունների նկատմամբ ֆրանսերենի պաշտպանական և կարգավորիչ միտումների ուսումնասիրությունը, քանի որ օտար ազդեցության պայմաններում հաճախ ստեղծվում կամ տարածվում են ֆրանսերեն համարժեքներ։ Համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն երկու լեզուների բառապաշարային փոխազդեցությունը, այլև լեզվական համակարգերի՝ նոր սոցիալական ու տեխնոլոգիական իրողություններին հարմարվելու մեխանիզմները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բառագիտության, թարգմանագիտության, լեզվական շփումների տեսության և սոցիոլեզվաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով ժամանակակից անգլերեն-ֆրանսերեն լեզվական փոխազդեցության կարևոր դրսևորումներից մեկը։

Linguistics

Հայոց լեզվի կառուցվածքի, քերականական օրինաչափությունների և լեզվական հիմնական կանոնների ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է համակարգված ու մատչելի ձևով ներկայացնել հայերենի քերականական առանձնահատկությունները և նպաստել լեզվի գրագետ յուրացմանը։ Գիրքը պատկանում է հայերեն քերականագիտական ձեռնարկների այն ավանդույթին, որը ձևավորվել է հայ կրթական և լուսավորական մտքի զարգացման ընթացքում՝ նպատակ ունենալով մայրենի լեզվի ուսումնասիրությունը դարձնել հետևողական, գիտականորեն կազմակերպված և ուսուցման համար մատչելի։ Աշխատության հիմնական թեմատիկ շրջանակը ներառում է հայերենի հնչյունական, բառագիտական և քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով լեզվի հիմնական միավորներին, դրանց գործառույթներին և միմյանց հետ ունեցած հարաբերություններին։ Քերականական գիտելիքների համակարգման կարևոր բաղադրիչներից է հնչյունների և տառերի, վանկերի ու բառերի, ինչպես նաև բառերի ձևափոխությունների և նախադասության կառուցման սկզբունքների ներկայացումը։ Հայերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու լեզվի ներքին կազմակերպվածությունը, բառերի ձևավորման ու փոփոխության օրինաչափությունները և խոսքի տարբեր բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խոսքի մասերի ճանաչումն ու դասակարգումը։ Գոյականի, ածականի, թվականի, դերանվան, բայի, մակբայի և այլ քերականական միավորների ուսումնասիրությունը նպաստում է բառերի իմաստային ու քերականական հատկանիշների ըմբռնմանը։ Կարևոր են նաև բառերի հոլովման, խոնարհման, թվի, դեմքի, ժամանակի, եղանակի և այլ քերականական կարգերի վերաբերյալ գիտելիքները, որոնք անհրաժեշտ են լեզվական ճիշտ ձևերի գործածության համար։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածության կարևոր մասն է շարահյուսությունը՝ բառերի կապակցման, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցման կանոնների ուսումնասիրությունը։ Շարահյուսական գիտելիքները հնարավորություն են տալիս հասկանալու նախադասության անդամների գործառույթները, բառերի միջև գոյություն ունեցող քերականական հարաբերությունները և մտքի հստակ ու տրամաբանական արտահայտման սկզբունքները։ Քերականական կանոնների յուրացումը կարևոր է ոչ միայն գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցման, այլև բանավոր հաղորդակցության, ընթերցանության և գրական տեքստերի ըմբռնման համար։ Աշխատության կարևոր գաղափարական նշանակությունը հայոց լեզվի ուսումնասիրությունը ազգային կրթության և մշակութային ինքնության պահպանման հետ կապելն է։ Հայերենը հայ ժողովրդի պատմական հիշողության, գրականության, գիտության և հոգևոր կյանքի հիմնական կրողն է։ Լեզվի քերականական կառուցվածքի գիտական ուսումնասիրությունը նպաստում է նրա ներքին հնարավորությունների ճանաչմանը, գրավոր խոսքի կանոնակարգմանը և լեզվական մշակույթի զարգացմանը։ Քերականական գիտելիքների տարածումը կարևոր նախապայման է եղել նաև հայերենով կրթության ընդլայնման, ուսումնական գրականության ստեղծման և գիտական մտքի զարգացման համար։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը ներկայացնում է քերականության ուսուցման համառոտ ձեռնարկի ավանդական ձևը, որի նպատակն է լեզվական նյութը դասակարգել և ներկայացնել ուսուցման համար տրամաբանական հաջորդականությամբ։ Նման աշխատություններին բնորոշ են քերականական սահմանումների, լեզվական կանոնների և բացատրությունների համակարգված շարադրանքը։ Դրանք ընթերցողին հնարավորություն են տալիս աստիճանաբար յուրացնելու լեզվի կառուցվածքը, ճանաչելու քերականական ձևերը և կիրառելու ստացած գիտելիքները գրավոր ու բանավոր խոսքում։ Այս տեսանկյունից հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ քերականագիտական մտքի պատմության և հայերեն լեզվաբանական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Պատմամշակութային առումով գիրքն առանձնահատուկ տեղ ունի XIX դարի սկզբի Արցախի կրթական և տպագրական կյանքի պատմության մեջ։ Շուշին այդ ժամանակաշրջանում աստիճանաբար ձևավորվում էր որպես հայ հասարակական, հոգևոր և մշակութային կարևոր կենտրոն։ Հայերեն գրքերի հրատարակումը նպաստում էր կրթական գործունեության աշխուժացմանը, գրագիտության տարածմանը և ազգային լեզվի դիրքերի ամրապնդմանը։ Հայոց լեզվի քերականությանը նվիրված աշխատության առկայությունը վկայում է մայրենի լեզվի ուսուցման և լեզվական գիտելիքների համակարգման նկատմամբ ժամանակաշրջանի մտավորականության ունեցած ուշադրության մասին։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր դեր են կատարել դպրոցական կրթության զարգացման, հայերեն գրավոր խոսքի կանոնակարգման և ազգային կրթական ավանդույթների ամրապնդման գործում։ Այն արտացոլում է նաև հայ լուսավորական մտքի այն ձգտումը, ըստ որի՝ ազգային առաջընթացի կարևոր պայմաններից մեկը մայրենի լեզվի խորքային ուսումնասիրությունն ու կրթական համակարգում դրա լիարժեք կիրառությունն էր։ Գիրքը կարևոր մատենագիտական և պատմալեզվաբանական արժեք ունի հայ քերականագիտության, հայերենի դասավանդման պատմության, լեզվաբանական տերմինաբանության և XIX դարի Արցախի կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայագետների, մանկավարժների, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հին հայկական ուսումնական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերեն քերականական գիտելիքների տարածման և ազգային լեզվակրթական ավանդույթի զարգացման կարևոր վկայություն։

Economics

Անցումային տնտեսության պայմաններում հասարակության սոցիալական կառուցվածքը բնութագրվում է խորքային փոփոխություններով, որոնք առաջանում են կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական հարաբերություններ անցման հետևանքով, ինչի արդյունքում փոխվում են սոցիալական խմբերի կազմը, եկամուտների բաշխումը, զբաղվածության ձևերը և սոցիալական շարժունակության մակարդակը։ Այս փուլում ձևավորվում են նոր սոցիալական շերտեր՝ ձեռնարկատերեր, մասնավոր հատվածի աշխատողներ, փոքր և միջին բիզնեսի սեփականատերեր, ինչպես նաև ֆինանսական և ծառայությունների ոլորտի մասնագետներ, մինչդեռ նախկին համակարգում գերիշխող պետական հատվածի աշխատողների դիրքը աստիճանաբար փոխվում է և հաճախ ուղեկցվում է սոցիալական անորոշությամբ։ Միաժամանակ նկատվում է սոցիալական անհավասարության աճ, քանի որ եկամուտների բաշխումը դառնում է ավելի տարբերակված, իսկ բնակչության որոշ խմբեր կարող են հայտնվել աղքատության կամ սոցիալական խոցելիության մեջ՝ պայմանավորված աշխատանքի կորստով, գնաճով և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ոչ բավարար զարգացմամբ։ Անցումային տնտեսությունում կարևոր դեր է ստանում նաև միջին դասի ձևավորումը, որը հանդիսանում է սոցիալական կայունության հիմնական գործոններից մեկը, սակայն դրա ձևավորումը հաճախ դանդաղ և անհավասար գործընթաց է։ Զուգահեռաբար փոփոխվում են նաև կրթական և մասնագիտական պահանջները, ինչը նպաստում է սոցիալական շարժունակությանը՝ թույլ տալով որոշ անհատների բարձրանալ սոցիալական սանդուղքով, սակայն միաժամանակ առաջացնում է անհավասար հնարավորություններ տարբեր խմբերի միջև։ Ընդհանուր առմամբ, անցումային տնտեսությունում սոցիալական կառուցվածքը դառնում է ավելի դինամիկ, բազմաշերտ և երբեմն անկայուն, որտեղ սոցիալական հարաբերությունները ենթարկվում են շուկայի օրենքների ազդեցությանը և նոր տնտեսական իրականությանը հարմարվելու գործընթացին։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է դրամավարկային քաղաքականության ազդեցությանը տնտեսական զարգացման վրա՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով, ընդգծելով կենտրոնական բանկի գործիքակազմի, մակրոտնտեսական կայունության և տնտեսական աճի փոխկապակցվածությունը։ Նյութում վերլուծվում են դրամավարկային քաղաքականության հիմնական մեխանիզմները՝ տոկոսադրույքների կարգավորում, փողի զանգվածի կառավարում, փոխարժեքային քաղաքականություն և ֆինանսական շուկաների վերահսկողություն, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը գնաճի, ներդրումների և տնտեսական ակտիվության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գնաճի նպատակադրման քաղաքականությանը և դրա արդյունավետությանը տնտեսական ցնցումների պայմաններում, ինչպես նաև ֆինանսական կայունության ապահովման և տնտեսական աճի խթանման միջև հավասարակշռության խնդիրներին։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է արտաքին գործոնների՝ արտահանման, դրամական փոխանցումների և միջազգային շուկաների տատանումների ազդեցությունը դրամավարկային քաղաքականության արդյունքների վրա։ Միաժամանակ քննարկվում են քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման ուղիները՝ ներառյալ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումները, ֆինանսական գործիքների կատարելագործումը և միջազգային փորձի կիրառումը՝ նպատակ ունենալով ապահովել կայուն և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացում։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Իսֆահան քաղաքի և նրա շրջակայքի տեղանունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց ծագումը, լեզվական շերտերը և պատմամշակութային զարգացումը։ Հեղինակը վերլուծում է տեղանունների ձևավորման պատմական գործընթացները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ նախաիսլամական, սելջուկյան, սեֆյան և նորագույն փուլերում, փոխվել և վերաիմաստավորվել աշխարհագրական անվանումները։ Գրքում դիտարկվում են պարսկերեն, արաբերեն, թյուրքական և տեղական այլ լեզվական ազդեցությունները տեղանունների ձևավորման վրա՝ ընդգծելով բազմաշերտ լեզվական միջավայրի դերը տարածաշրջանի անվանաբանական համակարգում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղանունների իմաստաբանական վերլուծությանը, դրանց կապին պատմական իրադարձությունների, բնակավայրերի զարգացման և սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների հետ։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև քարտեզագրական նյութեր և պատմական աղբյուրների համադրական ուսումնասիրություն՝ փորձելով վերականգնել տեղանունների սկզբնական ձևերը և դրանց էվոլյուցիան ժամանակի ընթացքում։ Աշխատությունը կարևոր է լեզվաբանների, պատմաբանների, աշխարհագրագետների և իրանագիտության ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով Իսֆահանի տարածաշրջանի պատմական տոպոնիմիայի ավելի խոր և համակարգված ըմբռնմանը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցում երկլեզու ուսուցման գործընթացում սովորողների հաղորդակցական և սոցիոմշակութային կարողությունների ձևավորման տեսական, մանկավարժական և մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են երկլեզու կրթության կազմակերպման առանձնահատկությունները, լեզվական գիտելիքների յուրացման մեխանիզմները և տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում արդյունավետ հաղորդակցվելու հմտությունների զարգացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրտսեր դպրոցականների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկություններին, խոսքային գործունեության տարբեր տեսակների զարգացմանը, ինչպես նաև լեզվի և մշակույթի փոխկապակցվածության գիտակցման ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում են հաղորդակցական ուսուցման մեթոդները, ինտերակտիվ առաջադրանքների, խաղային տեխնոլոգիաների և միջմշակութային բովանդակությամբ ուսումնական նյութերի կիրառման արդյունավետությունը։ Անդրադարձ է կատարվում սովորողների բառապաշարի հարստացման, բանավոր և գրավոր խոսքի զարգացման, մշակութային բազմազանության ընկալման և տարբեր մշակույթների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի ձևավորման հարցերին։ Աշխատությունը կարևորում է երկլեզու ուսուցման դերը սովորողների լեզվական, ճանաչողական և սոցիալական զարգացման, ինչպես նաև միջմշակութային հաղորդակցության կարողությունների ամրապնդման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել տարրական դասարանների ուսուցիչների, օտար լեզուների դասավանդողների, մանկավարժների, լեզվաբանների, կրթության ոլորտի հետազոտողների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։