Սարգսյան, Բալաբեկ Սարգսի

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ամպրոպային պայմաններում գետնային բարձրացումների՝ Thunderstorm Ground Enhancements-ի ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների էներգետիկ սպեկտրների ուսումնասիրությանը 0.3–100 ՄէՎ էներգետիկ տիրույթում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել ամպրոպային ամպերի ներսում և դրանց հարակից մթնոլորտային միջավայրում բարձր էներգիայի էլեկտրոնների ու ֆոտոնների առաջացման, արագացման և տարածման ֆիզիկական մեխանիզմները։ Աշխատությունը վերաբերում է մթնոլորտում բարձր էներգիայի մասնիկների արագացման այն գործընթացներին, որոնք կարող են տեղի ունենալ ուժեղ էլեկտրական դաշտերի ազդեցությամբ և հանգեցնել գետնի մակարդակում բնական ճառագայթման ֆոնի ժամանակավոր ուժեղացման։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է էլեկտրոնների էներգետիկ բաշխման որոշումը և դրա համեմատությունը գամմա ճառագայթների սպեկտրի հետ։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու արագացված էլեկտրոնների էներգիայի կորուստները, նրանց փոխազդեցությունը մթնոլորտային նյութի հետ և բարձր էներգիայի ֆոտոնների առաջացման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 0.3–100 ՄէՎ լայն էներգետիկ միջակայքին, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ինչպես համեմատաբար ցածր, այնպես էլ շատ բարձր էներգիայի բաղադրիչները և բացահայտել սպեկտրների ընդհանուր կառուցվածքն ու առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում կարող են վերլուծվել ամպրոպների ժամանակ գետնին գրանցվող ճառագայթային ինտենսիվության փոփոխությունները, դրանց տևողությունը, էներգետիկ բաշխումը և կապը ամպրոպային ամպի էլեկտրական դաշտի ու օդերևութաբանական պայմանների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է դիտարկվող էներգետիկ սպեկտրների ֆիզիկական մեկնաբանությունը։ Էլեկտրոնների արագացումը ուժեղ էլեկտրական դաշտերում կարող է հանգեցնել հարաբերականիստական էներգիաների ձեռքբերմանը, իսկ դրանց բախումները մթնոլորտի ատոմների և մոլեկուլների հետ կարող են առաջացնել բարձր էներգիայի ճառագայթում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատելու ամպրոպային էլեկտրական դաշտերի, մասնիկների արագացման և գամմա ճառագայթման միջև։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչ պայմաններում են առաջանում երկարատև կամ ինտենսիվ գետնային բարձրացումներ և ինչպիսի էներգետիկ բնութագրեր են դրանք ունենում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել գամմա և մասնիկային ճառագայթման դետեկտորներ, սպեկտրաչափական մեթոդներ և ստացված ազդանշանների թվային վերլուծություն։ Չափումների արդյունքների հիման վրա հնարավոր է վերականգնել մասնիկների և ֆոտոնների էներգետիկ սպեկտրները, գնահատել ճառագայթման ինտենսիվությունը և համեմատել տարբեր ամպրոպային իրադարձությունների տվյալները։ Առանձին կարևորություն ունի փորձարարական արդյունքների համադրումը տեսական մոդելների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե դիտարկված սպեկտրներն ինչպիսի մասնիկային գործընթացներով կարող են բացատրվել։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել մթնոլորտային էլեկտրական երևույթների և բնական բարձր էներգիայի ճառագայթման աղբյուրների վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։ Թեման կարևոր է նաև այն պատճառով, որ Երկրի մթնոլորտը կարող է հանդես գալ որպես բնական մասնիկների արագացուցիչ, որտեղ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերը որոշ պայմաններում կարող են առաջացնել շատ բարձր էներգիաների մասնիկներ և ճառագայթում։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մթնոլորտային ճառագայթային դաշտերի գնահատման, բարձր էներգիայի բնական երևույթների մոնիթորինգի և ամպրոպային գործընթացների ֆիզիկական մոդելավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մթնոլորտային և բարձր էներգիայի ֆիզիկայի մասնագետներին, տիեզերական ճառագայթների հետազոտողներին, գեոֆիզիկոսներին, ռադիացիոն ֆիզիկայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի էներգետիկ սպեկտրների միջոցով բացահայտել ամպրոպային գետնային բարձրացումների ժամանակ էլեկտրոնների և գամմա ճառագայթների առաջացման ու տարածման առանձնահատկությունները և ավելի խորությամբ հասկանալ ամպրոպային էլեկտրական դաշտերում բարձր էներգիայի մասնիկների բնական արագացման մեխանիզմները։