Շամամյան, Նարինե Ալբերտի

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայկական հարսանեկան ծիսակարգում պարի դերի, գործառույթների և փոխակերպումների ուսումնասիրությանը XX դարից մինչև XXI դարի սկիզբն ընդգրկող ժամանակաշրջանում։ Հետազոտության կենտրոնում պարն է՝ որպես հարսանեկան արարողության կարևոր բաղադրիչ, որը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես գեղարվեստական արտահայտչամիջոց, ծիսական գործողություն, համայնքային հաղորդակցության ձև և մշակութային հիշողության փոխանցման միջոց։ Քննվում է հարսանեկան պարերի տեղը ավանդական ծիսական համակարգում, դրանց կապը արարողության տարբեր փուլերի, մասնակիցների դերաբաշխման, երաժշտական ուղեկցության և ժողովրդական պատկերացումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տղամարդկանց, կանանց, նորապսակների, ընտանիքի անդամների և համայնքի մյուս ներկայացուցիչների մասնակցության ձևերին՝ բացահայտելով, թե պարային գործողությունների միջոցով ինչպես են արտահայտվել ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունները, տոնական տրամադրությունը և խմբային համախմբվածությունը։ Ուսումնասիրվում են հայկական տարբեր ազգագրական շրջաններին բնորոշ պարային ավանդույթները, դրանց շարժական, երաժշտական և ծիսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տեղական տարբերակների փոխազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում XX դարի հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը հարսանեկան պարային մշակույթի վրա՝ քաղաքայնացման, բնակչության տեղաշարժերի, բեմական ժողովրդական պարի տարածման, զանգվածային մշակույթի և երաժշտական նոր ձևերի ներթափանցման համատեքստում։ Դիտարկվում է, թե ինչպես են ավանդական պարերը որոշ դեպքերում պահպանել իրենց ծիսական նշանակությունը, իսկ այլ դեպքերում վերածվել հիմնականում ժամանցային կամ ներկայացուցչական տարրերի։ XXI դարի սկզբի հարսանեկան մշակույթում ուսումնասիրվում են ավանդույթի վերաիմաստավորման, հին պարաձևերի վերականգնման և ժամանակակից պարային ու երաժշտական ազդեցությունների համադրման միտումները։ Աղբյուրագիտական հիմք կարող են կազմել ազգագրական նկարագրությունները, բանավոր վկայությունները, լուսանկարները, տեսագրությունները, երաժշտական և պարագիտական նյութերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ազգագրության, պարագիտության, ծիսագիտության և մշակութաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հարսանեկան պարը որպես հայկական ավանդական մշակույթի շարունակականությունն ու ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած սոցիոմշակութային փոփոխություններն արտացոլող բազմաշերտ երևույթ։