Սկարամեղեան, Յովհան Մկրտիչ

Կրոն

Սույն աշխատությունը նվիրված է մարդու հոգևոր կյանքի, քրիստոնեական հավատքի, բարոյական ընտրության և հոգու փրկության հիմնախնդիրներին՝ ներկայացնելով հոգևոր կողմնորոշման և աստվածահաճո կյանքի գաղափարները։ Վերնագրում արտահայտված «հոգիների ընտրություն» հասկացությունը կարելի է դիտարկել քրիստոնեական աստվածաբանության և բարոյախոսական մտքի համատեքստում՝ որպես մարդու հոգևոր վիճակի, ներքին ձգտումների, հավատարմության և բարոյական արժեքների ընտրության վերաբերյալ խորհրդածությունների թեմատիկ առանցք։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածությունը կապված է այն համոզմունքի հետ, որ մարդու երկրային կյանքը միայն նյութական գոյության և անցողիկ նպատակների իրականացման ընթացք չէ, այլև հոգևոր կատարելագործման, աստվածային ճշմարտության որոնման և հավիտենական կյանքի նախապատրաստության ճանապարհ։ Քրիստոնեական աշխարհայացքում հոգին դիտարկվում է որպես մարդու էության բարձրագույն և աննյութական կողմ, որի բարոյական ու հոգևոր վիճակը պայմանավորում է նրա հարաբերությունը Աստծո հետ։ Հետևաբար հոգևոր ընտրությունը ենթադրում է մարդու գիտակցված կողմնորոշումը բարու, ճշմարտության, հավատի և առաքինության ուղղությամբ՝ հրաժարվելով մեղքից, անարդարությունից և այնպիսի ցանկություններից, որոնք հեռացնում են նրան աստվածային պատվիրաններից։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կենտրոնական նշանակություն ունի բարու և չարի, առաքինության և մեղքի, հոգևոր հավատարմության և աշխարհիկ գայթակղությունների հակադրությունը։ Այս հակադրությունը քրիստոնեական բարոյախոսության կարևորագույն հիմքերից է, քանի որ մարդու յուրաքանչյուր որոշում և արարք դիտարկվում է ոչ միայն իր անմիջական հետևանքների, այլև հոգևոր նշանակության տեսանկյունից։ Մարդուց պահանջվում է քննության ենթարկել սեփական մտքերը, ցանկությունները և գործողությունները, ճանաչել իր թուլությունները և ձգտել ներքին մաքրության։ Հոգևոր ընտրությունը կապված է նաև ազատ կամքի գաղափարի հետ. մարդն ունի բարոյական որոշումներ կայացնելու և իր կյանքի ընթացքը որոշակի արժեքներով առաջնորդելու կարողություն, սակայն այդ ազատությունը ենթադրում է պատասխանատվություն սեփական արարքների համար։ Քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ ճշմարիտ ազատությունը դրսևորվում է ոչ թե անսահմանափակ ցանկությունների հետևելու, այլ բարին գիտակցաբար ընտրելու և աստվածային պատվիրաններին հավատարիմ մնալու մեջ։ Հոգու փրկության գաղափարը կազմում է նմանատիպ կրոնական գրականության կարևորագույն գաղափարական ուղղություններից մեկը։ Այն ենթադրում է մարդու ձգտումը դեպի Աստված, մեղքերի գիտակցումը, ապաշխարությունը, աղոթքը, հավատքի ամրապնդումը և աստվածային ողորմածության նկատմամբ վստահությունը։ Ապաշխարությունը ներկայացվում է որպես հոգևոր նորոգման ճանապարհ, որի միջոցով մարդը գիտակցում է իր սխալները, հրաժարվում մեղավոր ընթացքից և ձգտում վերականգնել իր ներքին ներդաշնակությունը։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն խոնարհությունը, համբերությունը, գթասրտությունը, ներողամտությունը և սերը՝ որպես քրիստոնեական կյանքի հիմնարար առաքինություններ։ Հոգևոր կատարելագործումը չի սահմանափակվում արտաքին կրոնական ծեսերի կատարմամբ, այլ պահանջում է ներքին համոզմունք, անկեղծ հավատ և բարոյական սկզբունքների գործնական կիրառում։ Աշխատության գաղափարական ուղղվածության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հավիտենականության և երկրային կյանքի անցողիկության գիտակցումը։ Քրիստոնեական աշխարհայացքը մարդուն կոչ է անում չկապվել բացառապես նյութական բարիքներին, հասարակական դիրքին կամ ժամանակավոր հաճույքներին, քանի որ դրանք չեն կարող ապահովել հոգևոր լիարժեքություն։ Երկրային կյանքը դիտարկվում է որպես բարոյական փորձության և հոգևոր պատրաստության ժամանակաշրջան, որի ընթացքում մարդը պետք է ձգտի իր ներքին աշխարհը համապատասխանեցնել քրիստոնեական ճշմարտություններին։ Այս մոտեցումը նպաստում է կյանքի իմաստի, մարդկային պատասխանատվության և հոգևոր արժեքների վերաիմաստավորմանը։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես հավատացյալի խղճի և ինքնագիտակցության ձևավորմանն ուղղված հոգևոր-դաստիարակչական գրականություն։ Նման գրականության նպատակներից է ընթերցողին մղել ինքնաքննության, սեփական վարքի գնահատման և բարոյական կատարելագործման։ Հոգևոր ընտրության գաղափարը ենթադրում է, որ մարդը պետք է մշտապես վերանայի իր մտադրություններն ու գործողությունները՝ փորձելով դրանք համապատասխանեցնել քրիստոնեական պատվիրաններին։ Այս առումով կարևոր են ոչ միայն անձնական աղոթքն ու հավատքը, այլև առօրյա հարաբերություններում ազնվության, արդարության, փոխադարձ հարգանքի և կարեկցանքի դրսևորումները։ Հոգևոր կյանքի լիարժեքությունը պայմանավորված է հավատքի և գործի միասնությամբ, քանի որ քրիստոնեական բարոյագիտության մեջ ճշմարիտ հավատը պետք է արտահայտվի մարդու վարքով և ուրիշների հանդեպ վերաբերմունքով։ Գրական-գաղափարական առումով աշխատությունը պատկանում է քրիստոնեական խորհրդածական և բարոյախոսական գրականության ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ են հոգևոր հասկացությունների մեկնաբանությունը, բարոյական դատողությունները, հավատքի հիմնադրույթների ներկայացումը և ընթերցողի ներաշխարհի վրա ներգործելու ձգտումը։ Նման ստեղծագործությունները կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական ուսմունքի տարածման և հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության գործում՝ ծառայելով որպես անձնական ընթերցանության, ինքնաքննության և կրոնական գիտակցության ամրապնդման միջոց։ Հռոմում լույս տեսած հրատարակության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև հայ կաթոլիկ հոգևոր և գրահրատարակչական կյանքի հետ ունեցած կապով։ Հռոմը կաթոլիկ աշխարհի կարևորագույն կրոնական, աստվածաբանական և հրատարակչական կենտրոններից էր, իսկ Հավատի տարածման միաբանության՝ Ուրբանյան տպարանի գործունեությունը նշանակալի դեր ուներ տարբեր ժողովուրդների լեզուներով քրիստոնեական գրականության տարածման գործում։ Այս տպարանը կարևոր նշանակություն է ունեցել նաև հայերեն կրոնական գրքի հրատարակության պատմության մեջ՝ նպաստելով հայերեն հոգևոր գրականության շրջանառությանը եվրոպական կրոնական և մշակութային միջավայրում։ Հայերեն գրքերի հրատարակումը Հռոմում արտացոլում էր հայ կաթոլիկ համայնքների կրթական և հոգևոր կարիքները, ինչպես նաև հայ եկեղեցական ու գրական մշակույթի միջազգային կապերը։ Նման հրատարակությունները կարևոր էին մայրենի լեզվով քրիստոնեական գիտելիքների փոխանցման, հավատացյալների հոգևոր կրթության և հայերեն կրոնական բառապաշարի պահպանման ու զարգացման տեսանկյունից։ Դրանք նաև վկայում են հայ գրքի աշխարհագրական լայն տարածման և հայերեն տպագրության բազմակենտրոն բնույթի մասին։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, հայ կաթոլիկ համայնքների հոգևոր կյանքով, քրիստոնեական աստվածաբանությամբ, բարոյագիտությամբ և կրոնական գրականության պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես հայերեն հոգևոր գրականության պատմական ժառանգության մաս, որն արտացոլում է հավատքի, բարոյական ընտրության և հոգևոր ինքնակատարելագործման գաղափարների տարածումը հայ ընթերցողական միջավայրում։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է բարձրացված հարցերի համամարդկային նշանակությամբ։ Բարու և չարի տարբերակումը, խղճի դերը, սեփական արարքների համար պատասխանատվությունը, հոգևոր մաքրության ձգտումը և կյանքի իմաստի որոնումը շարունակում են մնալ քրիստոնեական մտքի և մարդկային ինքնաճանաչողության կարևորագույն թեմաներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ինչպես կրոնական գրականությամբ և քրիստոնեական բարոյախոսությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, այնպես էլ հայ հին տպագիր գրքի, Հռոմի հայկական տպագրական ժառանգության և հոգևոր մշակույթի պատմության ուսումնասիրողներին։ Իր գաղափարական ուղղվածությամբ այն ներկայացնում է հոգևոր ընտրությունը որպես մարդու ներքին կյանքի և բարոյական պատասխանատվության հիմնարար խնդիր՝ ընդգծելով հավատքի, առաքինության և աստվածային ճշմարտության նկատմամբ գիտակցված նվիրվածության նշանակությունը։