Тер-Мкртичян, Л. Х.

Тер-Мкртичян, Л. Х.

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Հայերը արաբական Արևելքի երկրներում արդի ժամանակաշրջանում

Աշխատությունը նվիրված է արաբական Արևելքի երկրներում բնակվող հայ համայնքների պատմական, հասարակական, ազգային և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց վիճակին ու զարգացման առանձնահատկություններին արդի ժամանակաշրջանում։ Հեղինակը դիտարկում է արաբական աշխարհի տարբեր երկրներում ձևավորված հայկական համայնքները՝ որպես Մերձավոր Արևելքի պատմական և հասարակական գործընթացների կարևոր մասնակիցներ, որոնք պահպանել են իրենց ազգային ինքնությունը՝ միաժամանակ ներառվելով իրենց բնակության երկրների հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքում։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է հայ համայնքների ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը, դրանց բնակչության սոցիալական կազմը, հասարակական դիրքը և ազգային կազմակերպվածության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արաբական երկրների քաղաքական ու հասարակական միջավայրում հայերի ունեցած դերակատարությանը, նրանց տնտեսական գործունեությանը, մասնագիտական զբաղվածությանը և տեղական հասարակությունների հետ ունեցած հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ազգային ինքնության պահպանման խնդիրը, որն արաբական միջավայրում դրսևորվել է լեզվի, կրոնի, մշակութային ավանդույթների, կրթական հաստատությունների, եկեղեցական կառույցների և համայնքային կազմակերպությունների գործունեության միջոցով։ Հայկական դպրոցները, եկեղեցիները, մշակութային միությունները և ազգային հաստատությունները դիտարկվում են որպես սերունդների միջև ազգային հիշողության, լեզվական ժառանգության և մշակութային շարունակականության պահպանման կարևոր հենասյուներ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հայ համայնքների ներքին կազմակերպվածությանը, ազգային կառույցների գործունեությանը, հասարակական նախաձեռնություններին և համայնքային կյանքի տարբեր դրսևորումներին։ Հատկանշական է հայերի և արաբական ժողովուրդների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ հարաբերությունները ձևավորվել են երկարատև պատմական համակեցության, փոխադարձ ազդեցությունների, տնտեսական համագործակցության և մշակութային շփումների պայմաններում։ Հայ համայնքների կյանքը ներկայացվում է ոչ միայն ազգային ինքնուրույնության պահպանման տեսանկյունից, այլև որպես արաբական երկրների բազմազգ ու բազմակրոն հասարակությունների անբաժանելի բաղադրիչ։ Այս առումով կարևորվում է հայերի մասնակցությունը բնակության երկրների հասարակական կյանքին, նրանց ներդրումը քաղաքային մշակույթի, արհեստների, առևտրի, կրթության և տարբեր մասնագիտական ոլորտների զարգացման գործում։ Ուսումնասիրության նշանակալի կողմերից է նաև հայկական սփյուռքի առանձնահատկությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով արաբական աշխարհի երկրների միջև առկա քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային տարբերությունները։ Հայ համայնքների զարգացումը դիտարկվում է ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են պատմական հանգամանքները, քաղաքական փոփոխությունները և հասարակական միջավայրի առանձնահատկությունները ներգործել դրանց կենսագործունեության վրա։ Գիտական առումով աշխատությունը կարևոր է հայագիտության և արևելագիտության փոխկապակցված խնդիրների ուսումնասիրման համար, քանի որ հայկական համայնքների պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն հայ ժողովրդի պատմության առանձին դրվագ, այլև Մերձավոր Արևելքի հասարակական ու մշակութային պատմության բաղկացուցիչ մաս։ Այն արժեքավոր է հատկապես սփյուռքագիտության տեսանկյունից՝ անդրադառնալով ազգային ինքնության պահպանման, համայնքային կառույցների գործունեության, մշակութային հարմարվողականության և տարբեր ժողովուրդների համակեցության հիմնահարցերին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու արաբական Արևելքում հայկական ներկայության բնույթի, հայ համայնքների հասարակական նշանակության և ազգային ժառանգության պահպանման գործընթացների մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ժողովրդի սփյուռքի պատմությամբ, Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների փոխհարաբերություններով, հայկական մշակութային ժառանգությամբ և տարածաշրջանի նորագույն պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ միաժամանակ կարևոր սկզբնաղբյուրային և ուսումնասիրական նշանակություն ունենալով արաբական երկրների հայ համայնքների պատմության հետագա հետազոտությունների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Հայերը արաբական Արևելքի երկրներում արդի ժամանակաշրջանում

Անվճար

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին