Тер-Мкртичян, Л. Х.

Тер-Мкртичян, Л. Х.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայերը արաբական Արևելքի երկրներում արդի ժամանակաշրջանում

Աշխատությունը նվիրված է արաբական Արևելքի երկրներում բնակվող հայ համայնքների պատմական, հասարակական, ազգային և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց վիճակին ու զարգացման առանձնահատկություններին արդի ժամանակաշրջանում։ Հեղինակը դիտարկում է արաբական աշխարհի տարբեր երկրներում ձևավորված հայկական համայնքները՝ որպես Մերձավոր Արևելքի պատմական և հասարակական գործընթացների կարևոր մասնակիցներ, որոնք պահպանել են իրենց ազգային ինքնությունը՝ միաժամանակ ներառվելով իրենց բնակության երկրների հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքում։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է հայ համայնքների ձևավորման և զարգացման պատմական ընթացքը, դրանց բնակչության սոցիալական կազմը, հասարակական դիրքը և ազգային կազմակերպվածության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արաբական երկրների քաղաքական ու հասարակական միջավայրում հայերի ունեցած դերակատարությանը, նրանց տնտեսական գործունեությանը, մասնագիտական զբաղվածությանը և տեղական հասարակությունների հետ ունեցած հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ազգային ինքնության պահպանման խնդիրը, որն արաբական միջավայրում դրսևորվել է լեզվի, կրոնի, մշակութային ավանդույթների, կրթական հաստատությունների, եկեղեցական կառույցների և համայնքային կազմակերպությունների գործունեության միջոցով։ Հայկական դպրոցները, եկեղեցիները, մշակութային միությունները և ազգային հաստատությունները դիտարկվում են որպես սերունդների միջև ազգային հիշողության, լեզվական ժառանգության և մշակութային շարունակականության պահպանման կարևոր հենասյուներ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև հայ համայնքների ներքին կազմակերպվածությանը, ազգային կառույցների գործունեությանը, հասարակական նախաձեռնություններին և համայնքային կյանքի տարբեր դրսևորումներին։ Հատկանշական է հայերի և արաբական ժողովուրդների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ հարաբերությունները ձևավորվել են երկարատև պատմական համակեցության, փոխադարձ ազդեցությունների, տնտեսական համագործակցության և մշակութային շփումների պայմաններում։ Հայ համայնքների կյանքը ներկայացվում է ոչ միայն ազգային ինքնուրույնության պահպանման տեսանկյունից, այլև որպես արաբական երկրների բազմազգ ու բազմակրոն հասարակությունների անբաժանելի բաղադրիչ։ Այս առումով կարևորվում է հայերի մասնակցությունը բնակության երկրների հասարակական կյանքին, նրանց ներդրումը քաղաքային մշակույթի, արհեստների, առևտրի, կրթության և տարբեր մասնագիտական ոլորտների զարգացման գործում։ Ուսումնասիրության նշանակալի կողմերից է նաև հայկական սփյուռքի առանձնահատկությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով արաբական աշխարհի երկրների միջև առկա քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային տարբերությունները։ Հայ համայնքների զարգացումը դիտարկվում է ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են պատմական հանգամանքները, քաղաքական փոփոխությունները և հասարակական միջավայրի առանձնահատկությունները ներգործել դրանց կենսագործունեության վրա։ Գիտական առումով աշխատությունը կարևոր է հայագիտության և արևելագիտության փոխկապակցված խնդիրների ուսումնասիրման համար, քանի որ հայկական համայնքների պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն հայ ժողովրդի պատմության առանձին դրվագ, այլև Մերձավոր Արևելքի հասարակական ու մշակութային պատմության բաղկացուցիչ մաս։ Այն արժեքավոր է հատկապես սփյուռքագիտության տեսանկյունից՝ անդրադառնալով ազգային ինքնության պահպանման, համայնքային կառույցների գործունեության, մշակութային հարմարվողականության և տարբեր ժողովուրդների համակեցության հիմնահարցերին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու արաբական Արևելքում հայկական ներկայության բնույթի, հայ համայնքների հասարակական նշանակության և ազգային ժառանգության պահպանման գործընթացների մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ժողովրդի սփյուռքի պատմությամբ, Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների փոխհարաբերություններով, հայկական մշակութային ժառանգությամբ և տարածաշրջանի նորագույն պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ միաժամանակ կարևոր սկզբնաղբյուրային և ուսումնասիրական նշանակություն ունենալով արաբական երկրների հայ համայնքների պատմության հետագա հետազոտությունների համար։

Updated: 2026-11-17
Հայերը արաբական Արևելքի երկրներում արդի ժամանակաշրջանում

Free

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more