Վարդանյան, Նարինե Հենրիկի

Lեզվաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայերենի լեզվական նորմի և իրական խոսքային ու գրավոր գործածության փոխհարաբերության ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական նյութ դիտարկելով զանգվածային լրատվամիջոցների լեզուն։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես են գրական հայերենի ընդունված կանոններն ու չափանիշները դրսևորվում ժամանակակից մամուլի, հեռուստատեսության, ռադիոյի և այլ լրատվական հարթակների լեզվում, ինչպիսի շեղումներ են առաջանում և ինչ գործոններով են պայմանավորված այդ երևույթները։ Լեզվական նորմը կարելի է դիտարկել որպես տվյալ լեզվական համակարգին համապատասխանող, հասարակության կողմից ընդունված և հաղորդակցության ընթացքում կայունորեն վերարտադրվող լեզվական միջոցների ու դրանց գործածության օրինաչափությունների ամբողջություն։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը կարևորում է ոչ միայն կանոնների տեսական նկարագրությունը, այլև դրանց իրական կիրարկման ուսումնասիրությունը՝ ցույց տալով, թե որքանով է բնական լեզվագործածությունը համապատասխանում գրական հայերենի նորմատիվ պահանջներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում զանգվածային լրատվամիջոցների դերին, քանի որ դրանք լեզվական մեծ ազդեցություն ունեն հասարակության վրա և կարող են միաժամանակ հանդես գալ թե՛ որպես գրական լեզվի նորմերի պահպանման ու տարածման միջոց, թե՛ որպես նոր ձևերի, խոսակցական տարրերի, օտարաբանությունների և նորմից շեղումների տարածման միջավայր։ Հայերենագիտական ուսումնասիրություններում ԶԼՄ-ների նյութերի հիման վրա արդեն առանձնացվել են ժամանակակից հայերենի ձևաբանական և շարահյուսական նորմերի տարբեր խախտումներ, ինչը ցույց է տալիս թեմայի կարևորությունը արդի լեզվաբանության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական, ուղղագրական, ուղղախոսական և ոճական նորմերի դրսևորումները՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես տարածված սխալներին, այնպես էլ լեզվական փոփոխությունների բնական ընթացքին։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում խոսակցական լեզվի տարրերի ներթափանցումը լրատվական խոսք, օտար բառերի և թարգմանական կառուցվածքների կիրառությունը, բառերի ոչ ճիշտ իմաստային կամ քերականական գործածությունը, նախադասությունների կառուցման խախտումները և տարբեր ոճական շերտերի անհամապատասխան համադրությունը։ Հեռուստատեսության լեզվի ուսումնասիրություններում, օրինակ, արձանագրվել և դասակարգվել են նորմից շեղումներ ու սխալներ, որոնք գնահատվել են ժամանակակից գրական հայերենի չափանիշների տեսանկյունից։ Աշխատանքի կարևոր կողմերից է նաև նորմի և կիրարկության փոխհարաբերության դիտարկումը ոչ թե միայն «ճիշտ–սխալ» հակադրության շրջանակում, այլ լեզվի զարգացման դինամիկ գործընթացի համատեքստում։ Լեզվական գործածության մեջ նոր ձևերի տարածումը կարող է վկայել ինչպես իրական լեզվական փոփոխության, այնպես էլ ժամանակավոր կամ ոչ ցանկալի շեղման մասին, ուստի դրանց տարբերակումը պահանջում է համակարգված դիտարկում և գիտական հիմնավորում։ Այս համատեքստում զանգվածային լրատվամիջոցների նյութերը արժեքավոր ուսումնասիրության աղբյուր են, քանի որ արտացոլում են հասարակության լեզվական վարքը, միաժամանակ ունենալով այն ձևավորելու և արագ տարածելու մեծ ներուժ։ ՀՀ լեզվական քաղաքականության շրջանակում նույնպես առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ԶԼՄ-ների լեզվին և գրական հայերենի անաղարտության ապահովմանը, իսկ Լեզվի կոմիտեն իրականացնում է լրատվամիջոցների և հեռուստառադիոհաղորդումների լեզվի մշտադիտարկում ու լեզվական փորձաքննություն։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է ինչպես տեսական լեզվաբանության, այնպես էլ կիրառական հայերենագիտության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժամանակակից հայերենի նորմատիվ համակարգի և իրական գործածության միջև առկա համապատասխանություններն ու տարբերությունները, դասակարգելու ԶԼՄ-ներում հանդիպող լեզվական երևույթները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը ժամանակակից գրական հայերենի զարգացման վրա։