Памяти А.Ф. Мясникова ( Ал. Мартуни )

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Ջավախքի հայկական դպրոցներում առկա արդի կրթադաստիարակչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով կրթական գործընթացի կազմակերպման, սովորողների դաստիարակության, ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության և դպրոցական միջավայրի առանձնահատկություններին։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են այն սոցիալական, մշակութային, լեզվական և կրթական գործոնները, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ տարածաշրջանի հայկական դպրոցների գործունեության և կրթության որակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայապահպանության, ազգային ինքնության ձևավորման, մայրենի լեզվի պահպանման և սերունդների միջև մշակութային արժեքների փոխանցման խնդիրներին։ Քննարկվում են նաև սովորողների կրթական մոտիվացիայի, ուսուցման ժամանակակից մեթոդների կիրառման, մանկավարժների պատրաստվածության, ծնող-դպրոց համագործակցության և դպրոցական համայնքի զարգացման հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել կրթությունը ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցման գործընթաց, այլև որպես անձի ձևավորման, ազգային և մշակութային արժեքների պահպանման ու հասարակական միջավայրին ինտեգրվելու կարևոր միջոց։ Նյութը հատկապես արժեքավոր է մանկավարժության, կրթության կառավարման, հայագիտության և Ջավախքի հասարակական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Վիգեն Խեչումյանի գրական ժառանգության մեջ հայկական միջնադարի գեղարվեստական վերակերտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական իրականության, հեղինակային երևակայության և ազգային մշակութային հիշողության փոխհարաբերությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական նյութը վերածում գեղարվեստական աշխարհի՝ ներկայացնելով միջնադարյան մարդու մտածողությունը, կենցաղը, բարոյական արժեքները, հասարակական հարաբերությունները և հոգևոր միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական փաստի և գեղարվեստական հորինվածքի հարաբերակցությանը, քանի որ ստեղծագործություններում անցյալի վերակազմությունը պայմանավորված է ոչ միայն պատմական տեղեկությունների օգտագործմամբ, այլև կերպարների հոգեբանական մշակմամբ, խորհրդանշական պատկերներով և հեղինակային մեկնաբանությամբ։ Քննվում են միջնադարյան քաղաքների, բնակավայրերի, վանքերի, արհեստանոցների և մշակութային կենտրոնների պատկերները, որոնց միջոցով ձևավորվում է ժամանակաշրջանի տարածական ու կենցաղային միջավայրը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայ վարպետների, գրիչների, մանրանկարիչների, ճարտարապետների և ստեղծագործ աշխատանքի այլ ներկայացուցիչների կերպավորումը՝ արվեստն ու արարումը ներկայացնելով որպես պատմական հիշողության և ազգային ինքնության պահպանման միջոց։ Ուսումնասիրվում են նաև կերպարային համակարգը, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական առանձնահատկությունները, հնաբանությունների և պատմական բառաշերտերի կիրառությունը, որոնց միջոցով հեղինակը ստեղծում է անցյալին համապատասխան գեղարվեստական մթնոլորտ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ժամանակի գաղափարական ընկալմանը, մարդու և պատմության հարաբերությանը, ստեղծագործ անհատի ճակատագրին, հոգևոր արժեքների պահպանմանը և պատմական փորձի փոխանցմանը հաջորդ սերունդներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջնադարի պատկերի և XX դարի ազգային ու մշակութային խնդիրների հնարավոր փոխառնչության բացահայտումը, քանի որ պատմական թեմատիկան կարող է ծառայել նաև ժամանակակից իրականության, մշակութային ինքնության և ժառանգության պահպանման հարցերի գեղարվեստական իմաստավորմանը։ Ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու կրկնվող մոտիվները, խորհրդանիշները, պատմական կերպարների կառուցման սկզբունքները և միջնադարյան աշխարհի ներկայացման հեղինակային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը նպաստում է գրողի պատմական արձակի գեղարվեստական համակարգի առավել ամբողջական ընկալմանը և նրա ստեղծագործության տեղը հայ պատմավիպական ու պատմական թեմատիկայով արձակի զարգացման մեջ գնահատելուն։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, պատմական արձակի, միջնադարագիտության և մշակութային հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնությունների, հալածանքների և զանգվածային կոտորածների վերաբերյալ պատմական իրադարձությունների ներկայացմանն ու վերլուծությանը։ Նյութում լուսաբանվում է հայերի դրությունը Օսմանյան կայսրության քաղաքական և հասարակական պայմաններում, ներկայացվում են հայկական բնակավայրերի ու համայնքների նկատմամբ իրականացված ճնշումները և դրանց հետևանքները բնակչության կյանքի ու անվտանգության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի իրադարձություններին, երբ հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունները ստացան լայնածավալ բնույթ և հանգեցրին մարդկային ու նյութական ծանր կորուստների։ Դիտարկվում են այդ իրադարձությունների քաղաքական և հասարակական նախադրյալները, պետական քաղաքականության ազդեցությունը, ինչպես նաև միջազգային հանրության արձագանքները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում պատմական վկայությունները, հաղորդագրությունները և ժամանակակիցների արձանագրությունները, որոնց միջոցով ներկայացվում են հայկական համայնքների վիճակը և տեղի ունեցած իրադարձությունների մասշտաբները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնակչության բռնի տեղաշարժերին, բնակավայրերի ավերմանը, ունեցվածքի կորստին և հայկական հասարակության բնականոն կյանքի խաթարմանը՝ առանց ողբերգական իրադարձությունների մանրամասն կամ պատկերավոր նկարագրությունների։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այդ ժամանակաշրջանը ոչ միայն առանձին դեպքերի, այլև Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցող ավելի լայն քաղաքական գործընթացների համատեքստում։ Միաժամանակ այն կարևոր սկզբնաղբյուրային և պատմագիտական նշանակություն կարող է ունենալ հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունների, Հայկական հարցի և հետագայում Հայոց ցեղասպանությանը հանգեցրած պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, Հայկական հարցով, ցեղասպանագիտությամբ և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող հետազոտողների, պատմաբանների և ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Կիլիկիայի պաշտպանական կառույցների, ամրոցների և ամրաշինական համակարգերի պատմական, ճարտարապետական ու ռազմավարական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարածաշրջանի բերդերի տեղադրության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, շինարարական տեխնիկայի և պատմական զարգացման վրա՝ դրանք դիտարկելով Կիլիկիայի քաղաքական, ռազմական և աշխարհագրական պայմանների համատեքստում։ Լեռնային ռելիեֆը, կարևոր ճանապարհների և լեռնանցքների առկայությունը, Միջերկրական ծովի ափամերձ գոտին և տարբեր քաղաքական ուժերի միջև պայքարը նպաստել են այստեղ բազմաշերտ պաշտպանական համակարգի ձևավորմանը։ Ամրոցները դիտարկվում են ոչ միայն որպես ռազմական կառույցներ, այլև որպես իշխանության կենտրոններ, վարչական հանգույցներ, ճանապարհների վերահսկման միջոցներ և բնակչության պաշտպանության համար նախատեսված համալիրներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական պետականության ժամանակաշրջանի ամրաշինությանը և այն դերին, որն ամրացված կենտրոններն ունեցել են իշխանության տարածքային կազմակերպման ու պաշտպանության գործում։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների աշխարհագրական տեղադրության ընտրությունը՝ բարձրադիր ժայռերի, լեռնաշղթաների, գետահովիտների, անցումների և հաղորդակցության կարևոր ուղիների նկատմամբ։ Բնական ռելիեֆը հաճախ ներառվել է պաշտպանական համակարգի մեջ՝ նվազեցնելով արհեստական պատնեշների անհրաժեշտությունը և բարձրացնելով կառույցի պաշտպանունակությունը։ Քննության են առնվում պարիսպների, աշտարակների, դարպասների, ներքին պաշտպանական գոտիների և միջնաբերդերի կառուցման սկզբունքները։ Առանձին նշանակություն է տրվում բազմաշերտ պաշտպանությանը, որի դեպքում հակառակորդի առաջխաղացումը սահմանափակվում էր հաջորդական ամրացված հատվածներով։ Ուսումնասիրվում են աշտարակների ձևերը, դրանց տեղադրությունը և փոխադարձ կապը պարիսպների հետ, ինչպես նաև մուտքերի պաշտպանության ճարտարապետական լուծումները։ Կարևորվում են այն կառուցվածքային միջոցները, որոնք թույլ էին տալիս առավել արդյունավետ օգտագործել տեղանքի բնական առավելությունները։ Ամրոցների ներսում դիտարկվում են ոչ միայն պաշտպանական, այլև բնակելի, վարչական, տնտեսական և կրոնական նշանակության կառույցները։ Ջրամբարները, պահեստները և այլ օժանդակ շինությունները հնարավորություն էին տալիս երկարատև մեկուսացման պայմաններում պահպանել ամրացված կենտրոնի կենսունակությունը։ Ջրամատակարարման կազմակերպումը հատկապես կարևոր էր բարձրադիր և դժվարամատչելի ամրոցների համար, ուստի ուսումնասիրվում են ջրի հավաքման, պահպանման և օգտագործման համապատասխան համակարգերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցիներին ու մատուռներին, որոնք վկայում են ամրոցների ոչ միայն ռազմական, այլև հասարակական և հոգևոր նշանակության մասին։ Քննության են առնվում շինարարական նյութերը և տեխնիկան՝ տեղական քարի օգտագործումը, պատերի կառուցման եղանակները, շարվածքի առանձնահատկությունները և տարբեր ժամանակաշրջանների վերակառուցումների հետքերը։ Ճարտարապետական մանրամասների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ամրոցի կառուցման և վերափոխման փուլերը, ինչպես նաև բացահայտել տարբեր շինարարական ավանդույթների ազդեցությունները։ Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը նպաստել է հայկական, բյուզանդական, խաչակրաց, մահմեդական և տարածաշրջանում գործող այլ մշակութային ու ռազմական ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը դիտարկվում է նաև որպես միջմշակութային փոխառությունների և տեխնիկական փորձի փոխանցման կարևոր ոլորտ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել տեղական առանձնահատկությունները և գնահատել դրանց հարաբերակցությունը Միջերկրածովյան ու Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան ամրաշինական ավանդույթների հետ։ Առանձին կարևորություն է տրվում ամրոցների պատմական ժամանակագրության որոշմանը։ Գրավոր աղբյուրների, ճարտարապետական դիտարկումների, հնագիտական տվյալների և արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել կառույցների հիմնադրման, վերակառուցման և օգտագործման տարբեր փուլերը։ Քննության են առնվում նաև իշխանական տների և առանձին կառավարիչների մասնակցությունը ամրաշինությանը, քանի որ ամրոցների վերահսկողությունը անմիջականորեն կապված էր քաղաքական իշխանության և տարածքային ազդեցության հետ։ Բերդերը հաճախ ծառայում էին որպես իշխանական նստավայրեր և վարչական կենտրոններ՝ վերահսկելով շրջակա բնակավայրերը, գյուղատնտեսական տարածքները և հաղորդակցության ուղիները։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների միջև տարածական փոխկապակցվածությունը և պաշտպանական ցանցերի ձևավորումը։ Առանձին ամրացված կետերի նշանակությունը գնահատվում է ոչ միայն ինքնուրույն, այլև հարևան բերդերի, քաղաքների, ճանապարհների և ռազմավարական անցումների հետ հարաբերության մեջ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տարածաշրջանի պաշտպանության ընդհանուր տրամաբանությունը և հասկանալ, թե ինչպես էր կազմակերպվում տարածքային վերահսկողությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դաշտային և լեռնային Կիլիկիայի պաշտպանական պայմանների տարբերություններին։ Լեռնային շրջաններում բնական ժայռային զանգվածներն ու դժվարամատչելի դիրքերը լայնորեն օգտագործվել են պաշտպանության համար, մինչդեռ հարթավայրային և ճանապարհային հանգույցներում առավել մեծ նշանակություն են ստացել հզոր պարիսպները, աշտարակները և մուտքերի ամրացված համակարգերը։ Ծովափնյա հատվածներում ամրությունները կարող էին նաև վերահսկել նավահանգիստները, առևտրային հաղորդակցությունը և Միջերկրական ծովի հետ կապերը։ Քննության է առնվում ամրոցների նշանակությունը Կիլիկիայի տնտեսական կյանքում։ Ռազմավարական ճանապարհների և առևտրային ուղիների վերահսկումը հնարավորություն էր տալիս ապահովել ապրանքների և մարդկանց տեղաշարժը, վերահսկել կարևոր հաղորդակցությունները և պաշտպանել տնտեսական կենտրոնները։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը ներկայացվում է պետական կառավարման, տնտեսության և հաղորդակցության համակարգերի հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Ուսումնասիրվում են նաև ամրոցների գործառույթների փոփոխությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության պայմաններում։ Նույն կառույցը տարբեր ժամանակներում կարող էր ծառայել տարբեր ուժերի և ենթարկվել վերակառուցումների՝ համապատասխանեցվելով նոր ռազմական պահանջներին։ Այդ շերտավորությունը կարևոր աղբյուր է տարածաշրջանի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում հնագիտական և ճարտարապետական փաստագրման մեթոդներին։ Ամրությունների հատակագծերի, կառուցվածքային տարրերի, շինարարական փուլերի և տեղանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կառույցների սկզբնական տեսքը և գործառույթները։ Պատմական աղբյուրների հետ դրանց համադրումը նպաստում է առանձին ամրոցների վերաբերյալ տեղեկությունների ճշգրտմանը և Կիլիկիայի ամրաշինության զարգացման ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտպանական կառույցները լրացնում են եկեղեցական և քաղաքացիական ճարտարապետությունից ստացվող պատկերացումը Կիլիկիայի շինարարական մշակույթի մասին։ Ամրոցների ուսումնասիրությունը բացահայտում է միջնադարյան ինժեներական մտածողությունը, բնական միջավայրին հարմարվելու մեթոդները և ռազմական պահանջների ու ճարտարապետական լուծումների փոխկապակցվածությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Կիլիկյան Հայաստանի պատմության, միջնադարյան ճարտարապետության, ամրաշինության, հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ռազմական պատմության ոլորտների հետազոտողների, պատմաբանների, ճարտարապետների, հնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է Թիֆլիսի հայկական գյուղատնտեսական և արհեստագործական ընկերության կանոնադրությունը՝ արտացոլելով կազմակերպության նպատակները, գործունեության սկզբունքները, կառավարման կառուցվածքը և անդամակցության կարգը։ Փաստաթուղթը կարևոր սկզբնաղբյուր է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայկական հասարակական և տնտեսական կազմակերպությունների գործունեությունը Կովկասի տարածաշրջանում, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսության, արհեստների զարգացման և համայնքային ինքնակազմակերպման ոլորտներում։ Կանոնադրությունը սահմանում է ընկերության առաքելությունը՝ նպաստել գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, արտադրության կատարելագործմանը, արհեստների խրախուսմանը, մասնագիտական կրթության զարգացմանը և տնտեսական համագործակցության ամրապնդմանը։ Միաժամանակ այն ներկայացնում է անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, ֆինանսական միջոցների ձևավորման սկզբունքները, ժողովների և ղեկավար մարմինների գործունեության կարգը։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է պատմաբանների, տնտեսագիտական և հասարակագիտական հետազոտողների համար, քանի որ թույլ է տալիս պատկերացում կազմել 19–20-րդ դարերի հայկական հասարակական կյանքի, տնտեսական նախաձեռնությունների և ազգային կազմակերպությունների զարգացման առանձնահատկությունների մասին։

Մաթեմատիկա

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է շերտերի և սալերի համար խառը սահմանային խնդիրների ասիմպտոտիկ լուծումների կառուցմանը՝ հիմնված առաձգականության գծային և երկրաչափորեն ոչ գծային տեսությունների վրա՝ ընդգծելով բարդ մեխանիկական համակարգերի վարքագծի վերլուծական նկարագրության հնարավորությունները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մաթեմատիկական մեթոդների վրա, որոնք թույլ են տալիս մոտավոր կերպով նկարագրել լարվածության և դեֆորմացիայի դաշտերը բարակ և երկարաձիգ կառուցվածքներում, որտեղ ճշգրիտ լուծումները հաճախ դժվար կամ անհնար են ստանալ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ասիմպտոտիկ վերլուծության մեթոդներին, որոնք հնարավորություն են տալիս առանձնացնել հիմնական վարքագծային բաղադրիչները և ուսումնասիրել համակարգի պատասխանն տարբեր սահմանային պայմանների դեպքում։ Ներկայացվում են նաև խառը սահմանային խնդիրների լուծման առանձնահատկությունները, երբ միաժամանակ կիրառվում են տարբեր տիպի պայմաններ՝ տեղաշարժի և լարվածության սահմանափակումներ, ինչը զգալիորեն բարդացնում է մաթեմատիկական մոդելը։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև երկրաչափական ոչ գծայնության ազդեցությունը կառուցվածքների կայունության և դեֆորմացիոն վարքագծի վրա՝ ցույց տալով, թե ինչպես են փոքր փոփոխությունները կարող հանգեցնել էական մեխանիկական հետևանքների։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է տեսական և կիրառական մեխանիկայի ոլորտում՝ ապահովելով արդյունավետ մաթեմատիկական գործիքներ ինժեներական կառուցվածքների վերլուծության և նախագծման համար։