Популяционная экология угрожаемых видов ящериц Армении

Այլ առարկաներ

Այս նյութը «Հիշարժան տարեթվերի օրացույց 1956» բնույթի տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակություն է, որի նպատակն է համակարգված ներկայացնել 1956 թվականին համաշխարհային և տեղական պատմության մեջ կարևոր տեղ զբաղեցնող տարեթվերն ու իրադարձությունները։ Այն ծառայում է որպես տեղեկատու աղբյուր գրադարանների, կրթական հաստատությունների և հետազոտողների համար՝ նպաստելով պատմական հիշողության պահպանմանը և հասարակական-քաղաքական գործընթացների ժամանակագրական ընկալմանը։ Օրացույցում ընդգրկված են տարբեր բնույթի հիշարժան իրադարձություններ՝ պետական, քաղաքական, գիտական, մշակութային և հասարակական ոլորտներից, ինչպես նաև նշանավոր անձանց հոբելյաններ և պատմական նշանակություն ունեցող տարեթվեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրադարձություններին, որոնք ազդեցություն են ունեցել միջազգային հարաբերությունների զարգացման, գիտության առաջընթացի և մշակութային կյանքի վրա՝ արտացոլելով ժամանակաշրջանի ընդհանուր պատմական տրամաբանությունը։

Lեզվաբանություն

Այս լեզվաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է զեղչման երևույթի գործաբանական արժեքի բացահայտմանը գեղարվեստական խոսքում՝ ուշադրություն դարձնելով այն դեպքերին, երբ խոսքի որևէ բաղադրիչի բացակայությունը ոչ թե խոչընդոտում, այլ լրացնում, խորացնում կամ փոփոխում է հաղորդվող իմաստը։ Զեղչումը լեզվական այն երևույթներից է, որի դեպքում նախադասության կամ խոսքային կառույցի որևէ անդամ կարող է չարտահայտվել ձևականորեն, սակայն նրա իմաստը վերականգնվում է համատեքստից, իրավիճակից կամ նախորդող խոսքից։ Գեղարվեստական տեքստում այս միջոցը ձեռք է բերում առանձնահատուկ նշանակություն, քանի որ հեղինակը հաճախ միտումնավոր չի արտահայտում որոշակի բառեր կամ կառույցներ՝ ընթերցողին թողնելով իմաստային լրացման, ենթադրության և մեկնաբանության հնարավորություն։ Ուսումնասիրության կենտրոնական հարցերից մեկը զեղչման և համատեքստի փոխհարաբերությունն է։ Զեղչված անդամի ընկալումը հնարավոր է դառնում այն տեղեկության շնորհիվ, որն արդեն առկա է տեքստում կամ ենթադրվում է հաղորդակցական իրավիճակից։ Այդ պատճառով զեղչումը չի կարելի դիտարկել միայն որպես քերականական բացթողում․ այն հաճախ հանդիսանում է իմաստակառուցման գիտակցված միջոց։ Ընթերցողը վերականգնում է բացակայող բաղադրիչը, սակայն այդ վերականգնումը կարող է ունենալ ոչ միայն մեկ հնարավոր տարբերակ, ինչն էլ մեծացնում է գեղարվեստական տեքստի իմաստային բազմաշերտությունը։ Գործաբանական տեսանկյունից հատկապես կարևոր է զեղչման միջոցով խոսողի վերաբերմունքի, հույզի, գնահատականի և հաղորդակցական նպատակի արտահայտումը։ Նույն միտքը լիարժեք ձևակերպելու փոխարեն որևէ անդամի բացակայությունը կարող է խոսքը դարձնել ավելի կտրուկ, հուզական, լարված, խորհրդավոր կամ ենթատեքստային։ Օրինակ՝ երկխոսության մեջ զեղչված կառույցը կարող է փոխանցել հերոսի վրդովմունքը, տատանումը, անորոշությունը կամ խոսքը շարունակելու ցանկության բացակայությունը։ Այսպիսով, լեզվական նվազագույն ձևը կարող է հաղորդել առավել լայն իմաստային և զգացմունքային բովանդակություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում զեղչման կապը խոսքի տնտեսման սկզբունքի հետ։ Խոսքային հաղորդակցության ընթացքում մասնակիցները սովորաբար չեն կրկնում այն տեղեկությունը, որն արդեն հայտնի է կամ հեշտությամբ վերականգնելի է համատեքստից։ Գեղարվեստական խոսքում այդ բնական հաղորդակցական մեխանիզմը կարող է վերածվել ոճական հնարքի։ Հեղինակը միտումնավոր բաց է թողնում որոշ բաղադրիչներ՝ խտացնելով խոսքը, արագացնելով գործողության ընթացքը կամ ընդգծելով առավել կարևոր իմաստային հատվածները։ Այդ պատճառով զեղչումը կարող է միաժամանակ ծառայել և՛ լեզվական տնտեսման, և՛ գեղարվեստական արտահայտչականության նպատակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի զեղչման դերը երկխոսական խոսքում։ Երկխոսության մասնակիցները սովորաբար ունեն ընդհանուր իրավիճակային գիտելիք, ինչի շնորհիվ խոսքը կարող է լինել կարճ, մասնատված և ոչ ամբողջական։ Գեղարվեստական երկխոսություններում նման կառուցվածքները հաճախ օգնում են ստեղծել բնական խոսքի տպավորություն և բացահայտել կերպարների անհատական խոսելաձևը։ Կիսատ նախադասությունները, բաց թողնված անդամները, կտրուկ պատասխանները կամ չավարտված մտքերը կարող են փոխանցել հերոսների հոգեբանական վիճակը՝ առանց այն ուղղակիորեն անվանելու։ Զեղչումը կարևոր դեր ունի նաև ենթատեքստի ձևավորման գործում։ Երբ հեղինակը որոշակի տեղեկություն չի արտահայտում ուղղակիորեն, ընթերցողը ստիպված է այն եզրակացնել խոսքային իրավիճակից, կերպարների վարքագծից կամ տեքստի նախորդ հատվածներից։ Այս մեխանիզմը գեղարվեստական ստեղծագործությունը դարձնում է ինտերակտիվ՝ ընթերցողին ներգրավելով իմաստի ձևավորման գործընթացում։ Հետևաբար զեղչված բաղադրիչը կարող է ունենալ ոչ միայն քերականական, այլև գեղագիտական և մեկնաբանական նշանակություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել զեղչման տարբեր տեսակներ՝ կախված այն բանից, թե նախադասության կամ խոսքային կառույցի որ բաղադրիչն է բաց թողնված։ Հնարավոր է ուսումնասիրել ենթակայի, ստորոգյալի, լրացման, պարագայի կամ այլ բաղադրիչների զեղչման դեպքերը, ինչպես նաև այնպիսի կառույցներ, որոնցում բացակայող անդամը վերականգնվում է ոչ թե նույն նախադասությունից, այլ ավելի լայն համատեքստից։ Այս տարբերակների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել զեղչման ձևական և գործառական բազմազանությունը։ Կարևոր է նաև զեղչման և կիսատ նախադասությունների փոխհարաբերությունը։ Կառուցվածքային առումով որոշ դեպքերում դժվար է հստակ սահմանազատել քերականորեն թերի կառույցը և գիտակցված զեղչմամբ ձևավորված նախադասությունը։ Գեղարվեստական խոսքի վերլուծությունը պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն նախադասության ձևական կառուցվածքը, այլև այն հաղորդակցական պայմանները, որոնցում տվյալ ձևը կիրառվում է։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս տարբերակել պատահական կամ քերականական թերացումը և հեղինակի կողմից նպատակային ընտրված արտահայտչական միջոցը։ Գործաբանական արժեքի ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է նաև կերպարաստեղծման խնդիրը։ Հեղինակը կարող է զեղչման տարբեր ձևեր օգտագործել տարբեր կերպարների խոսքում՝ նրանց կրթական մակարդակը, սոցիալական միջավայրը, հոգեբանական վիճակը, հաղորդակցական վարքը կամ անհատական լեզվական ոճը ներկայացնելու համար։ Այդպիսով զեղչումը կարող է դառնալ կերպարի լեզվական բնութագրման միջոց։ Նույն երևույթը տարբեր կերպ կարող է գործել հեղինակային խոսքում և հերոսների երկխոսություններում։ Գեղարվեստական խոսքում զեղչումը կարող է նաև նպաստել ռիթմի և տեմպի ձևավորմանը։ Կարճ, ոչ ամբողջական և զեղչված կառույցների հաջորդականությունը կարող է արագացնել պատմողական ընթացքը, ստեղծել լարվածություն կամ ընդհատվածության զգացողություն։ Ընդհակառակը, բացակայող բաղադրիչի շուրջ ձևավորված դադարը կարող է դանդաղեցնել խոսքի ընթացքը և ընդգծել որոշակի հուզական պահ։ Այսպիսով, զեղչման գործառույթը դուրս է գալիս զուտ քերականական շրջանակից և ընդգրկում է նաև տեքստի կառուցվածքային ու գեղագիտական կազմակերպումը։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ժամանակակից հայերենի գործաբանական և ոճաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Զեղչման օրինակների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական ձևի նվազեցումը և համատեքստային լրացումը փոխկապակցվում, ինչպես է ընթերցողը վերականգնում չարտահայտված իմաստը և ինչպիսի լրացուցիչ հաղորդակցական նշանակություն է առաջանում դրա արդյունքում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը զեղչումը դիտարկում է որպես գեղարվեստական խոսքի բազմաֆունկցիոնալ միջոց, որը կարող է ապահովել լեզվական տնտեսում, հուզականություն, արտահայտչականություն, ենթատեքստ, խոսքի բնականություն, կերպարների անհատականացում և տեքստի իմաստային խտացում։ Դրա ուսումնասիրությունը կարևոր է հայոց լեզվի գործաբանության, ոճագիտության և գեղարվեստական խոսքի լեզվաբանության համար և կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, գրականագետներին, ոճաբաններին, հայոց լեզվի ուսուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Մշակույթ

Աշխատությունը ուսումնասիրում է XIII դարի Բյուզանդիայում արվեստի և ինքնության փոխհարաբերությունները՝ դիտարկելով գեղարվեստական ստեղծագործությունը որպես հասարակական, կրոնական, քաղաքական և մշակութային ինքնության արտահայտման կարևոր միջոց։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են այն պայմանները, որոնցում բյուզանդական արվեստը զարգացավ կայսրության քաղաքական մասնատման և 1204 թվականի խաչակրաց արշավանքի հետևանքով ստեղծված նոր իրավիճակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լատինական Կոստանդնուպոլսի, Նիկիայի կայսրության, Էպիրոսի և այլ բյուզանդական կենտրոնների միջև ձևավորված հարաբերություններին և դրանց ազդեցությանը արվեստի զարգացման վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում է, թե ինչպես են եկեղեցական ճարտարապետությունը, որմնանկարչությունը, սրբապատկերները, ձեռագրերի ձևավորումը և այլ գեղարվեստական դրսևորումներ արտացոլել բյուզանդական հասարակության ինքնընկալումը և մշակութային ժառանգության պահպանման ձգտումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կրոնական ինքնությանը, հատկապես ուղղափառության և լատինական քրիստոնեության միջև առկա հակասությունների համատեքստում, ինչպես նաև կայսերական իշխանության և քաղաքական օրինականության գաղափարների գեղարվեստական ներկայացմանը։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արվեստը կարող էր հանդես գալ ոչ միայն որպես գեղագիտական կամ ծիսական գործունեության ձև, այլև որպես անցյալի, մշակութային պատկանելության և քաղաքական հավակնությունների արտահայտման միջոց։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև տարբեր տարածաշրջանների և համայնքների միջև մշակութային փոխազդեցություններին՝ բացահայտելով բյուզանդական արվեստի բազմազանությունն ու դրա զարգացման փոխկապակցված գործընթացները։ XIII դարի արվեստը դիտարկվում է որպես ինքնության ձևավորման և վերարտադրության ակտիվ միջավայր, որտեղ ավանդույթը, նորարարությունը, կրոնական համոզմունքները և քաղաքական իրողությունները փոխազդում էին միմյանց հետ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել բյուզանդագիտությամբ, միջնադարյան արվեստի պատմությամբ, կրոնական արվեստով, մշակութաբանությամբ և միջնադարյան հասարակությունների ինքնության խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ուսանողներին։ Աշխատանքը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ XIII դարի բյուզանդական արվեստը ներկայացնում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական ժառանգություն, այլև որպես ինքնության պահպանման, վերաիմաստավորման և արտահայտման պատմական վկայություն։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ներկայացնում է 1988 թվականին Հայաստանի գիտահետազոտական կազմակերպություններում իրականացված գիտական գործունեության, կատարված աշխատանքների և դրանց արդյունքների վերլուծությունը՝ միաժամանակ առաջարկելով հետազոտական գործընթացի կազմակերպման և գնահատման մեթոդական մոտեցումներ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում գիտական հետազոտությունների արդյունավետության, թեմատիկ ուղղությունների, կատարված աշխատանքների բովանդակության և ստացված արդյունքների համակարգված գնահատման խնդիրներն են։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում հանրապետության գիտական համակարգի գործունեության, հետազոտական աշխատանքների կազմակերպման սկզբունքների և տարբեր գիտական ուղղությունների զարգացման առանձնահատկությունների մասին։ Աշխատանքներում ներկայացված արդյունքները դիտարկվում են ոչ միայն փաստագրական, այլև վերլուծական տեսանկյունից՝ ուշադրություն դարձնելով հետազոտությունների նպատակների համապատասխանությանը, կիրառված մեթոդներին, գիտական և գործնական նշանակությանը, ինչպես նաև ստացված արդյունքների հետագա օգտագործման հնարավորություններին։ Առանձին կարևորություն ունեն մեթոդական հանձնարարականները, որոնք ուղղված են գիտահետազոտական աշխատանքների պլանավորման, իրականացման, արդյունքների ամփոփման և գնահատման գործընթացների կատարելագործմանը։ Դրանք կարող են ներառել հետազոտության նպատակների հստակեցման, թեմաների ընտրության, աշխատանքների փուլային կազմակերպման, գիտական արդյունքների ձևակերպման և դրանց արդյունավետության որոշման հետ կապված մոտեցումներ։ Աշխատության վերլուծական բնույթը թույլ է տալիս բացահայտել գիտական ծրագրերի իրականացման ընթացքում առկա ձեռքբերումներն ու խնդիրները, գնահատել հետազոտությունների համապատասխանությունը տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական և տնտեսական պահանջներին և առանձնացնել հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Պատմական տեսանկյունից նյութը արժեքավոր է նաև նրանով, որ արտացոլում է Հայաստանի գիտական համակարգի զարգացման որոշակի փուլը և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել խորհրդային շրջանի վերջին տարիներին գիտահետազոտական գործունեության կազմակերպման ձևերն ու առաջնահերթությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գիտության պատմությամբ, գիտական կառավարման համակարգերով, հետազոտությունների մեթոդաբանությամբ և Հայաստանի գիտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Այն կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ նաև գիտական աշխատանքի կազմակերպման ժամանակակից մեթոդների ուսումնասիրման համատեքստում՝ հնարավորություն տալով համադրել պատմական փորձը և հետազոտական գործունեության արդյունավետության գնահատման ընդհանուր սկզբունքները։

Պատմություն

Հայ ժողովրդական տոներ-ը ազգագրական և մշակութաբանական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի ավանդական տոնական համակարգը, դրա ծագումը, կառուցվածքը և պատմական զարգացման ընթացքը՝ ընդգրկելով ինչպես հեթանոսական ժամանակներից պահպանված տարրերը, այնպես էլ քրիստոնեական տոնացույցի հետ միաձուլված ժողովրդական ավանդույթները, աշխատությունում վերլուծվում են տարվա ընթացքում նշվող հիմնական տոները՝ կապված բնության ցիկլի, գյուղատնտեսական աշխատանքի, ընտանիքի և համայնքային կյանքի հետ, ինչպես նաև դրանց ծիսական բաղադրիչները՝ երգերը, պարերը, հավատալիքները և խորհրդանշական գործողությունները, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր տարածաշրջաններում ձևավորվել տոնական ավանդույթների տեղական տարբերակներ՝ պահպանելով ընդհանուր ազգային համակարգի միասնականությունը, միաժամանակ ցույց է տրվում, որ ժողովրդական տոները ոչ միայն ժամանցային կամ ծիսական բնույթ ունեն, այլ նաև հանդիսանում են ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային շարունակականության կարևոր արտահայտություն, աշխատությունը ընդգծում է նաև ժամանակակից փոփոխությունների ազդեցությունը ավանդական տոնական մշակույթի վրա և դրա վերաիմաստավորումը նոր սոցիալական պայմաններում։

Այլ առարկաներ

Գրքում բացատրվում են Pascal լեզվի հիմնական տարրերը՝ փոփոխականներ, տվյալների տիպեր, մուտք/ելք գործողություններ, պայմանական օպերատորներ և ցիկլեր։ Հետագայում ներկայացվում են ավելի բարդ կառուցվածքներ՝ զանգվածներ, ֆունկցիաներ և պրոցեդուրաներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալգորիթմական մտածողության ձևավորմանը, ինչպես նաև ծրագրերի ճիշտ կառուցվածքի և ընթեռնելիության կարևորությանը։ Բերված են բազմաթիվ օրինակներ և խնդիրներ, որոնք օգնում են ամրապնդել տեսական գիտելիքները գործնական կիրառությամբ։ Գիրքը ծառայում է որպես հիմք հետագա ծրագրավորման լեզուների ուսումնասիրության համար և զարգացնում է համակարգված մտածողություն։