Հայաստանի ԳԿՀ-երը 1988 թվականին։ Աշխատանքների վերլուծություն և մեթոդական հանձնարարականներ

Մաթեմատիկա

Պյութագորասը անտիկ Հունաստանի ամենահայտնի փիլիսոփաներից և մաթեմատիկոսներից մեկն է, որի անունը կապված է ինչպես գիտական, այնպես էլ փիլիսոփայական մտածողության զարգացման հետ։ Նա ծնվել է Սամոս կղզում և երիտասարդ տարիներին ճանապարհորդել է տարբեր երկրներ՝ ուսումնասիրելով Եգիպտոսի և Բաբելոնի գիտական ու կրոնական ուսմունքները, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Պյութագորասը հիմնադրել է փիլիսոփայական-կրոնական դպրոց, որտեղ ուսմունքը համադրում էր մաթեմատիկան, երաժշտությունը և բարոյական ապրելակերպը՝ ընդգծելով, որ աշխարհը կարելի է հասկանալ թվերի և հարաբերությունների միջոցով։ Նրա ամենահայտնի գիտական ներդրումը Պյութագորասի թեորեմն է, որը կապում է ուղղանկյուն եռանկյան կողմերի երկարությունները և մինչ օրս օգտագործվում է մաթեմատիկայի ու ինժեներական գիտությունների մեջ։ Պյութագորասի փիլիսոփայության մեջ կարևոր դեր ուներ ներդաշնակության գաղափարը, ըստ որի ամբողջ տիեզերքը կառուցված է կարգի և թվային հարաբերությունների վրա, իսկ երաժշտությունը նույնպես արտահայտում է այդ համընդհանուր ներդաշնակությունը։ Նրա հետևորդները վարում էին խիստ կարգապահ կյանք, կարևորում էին հոգու մաքրությունը, ինքնազսպումը և գիտական ուսումնասիրությունը որպես հոգևոր կատարելության ճանապարհ։ Պյութագորասը նաև հավատում էր հոգու վերամարմնավորմանը՝ համարելով, որ հոգին անցնում է տարբեր մարմինների միջով՝ կատարելագործվելու նպատակով։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա փիլիսոփաների, հատկապես Պլատոնի և նեոպլատոնականների վրա՝ ձևավորելով արևմտյան մետաֆիզիկայի և մաթեմատիկական մտածողության հիմքերից մի մասը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի ձևավորման և կառավարման տնտեսական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում փոխարժեքը դիտարկվում է որպես մակրոտնտեսական կարևոր ցուցանիշ, որը կապված է արտաքին առևտրի, գների մակարդակի, դրամական հոսքերի, ֆինանսական շուկաների և տնտեսության արտաքին հատվածի ընդհանուր վիճակի հետ։ Քննվում են արտարժույթի պահանջարկի և առաջարկի ձևավորման հիմնական աղբյուրները, միջազգային առևտրային գործարքների, կապիտալի շարժի, դրամական փոխանցումների և այլ արտաքին տնտեսական հոսքերի հնարավոր ազդեցությունները ազգային արժույթի արժեքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխարժեքային քաղաքականության նպատակներին և դրա փոխկապակցվածությանը դրամավարկային քաղաքականության այլ ուղղությունների հետ։ Դիտարկվում են փոխարժեքային տարբեր ռեժիմների տեսական առանձնահատկությունները, շուկայական մեխանիզմների դերը փոխարժեքի ձևավորման գործում և դրամավարկային մարմինների կողմից կիրառվող հնարավոր կարգավորիչ գործիքները։ Կարևորվում է արտարժութային շուկայում առաջարկի և պահանջարկի փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը, ինչպես նաև այն պայմանների ուսումնասիրությունը, որոնց դեպքում փոխարժեքի զգալի տատանումները կարող են փոխանցվել տնտեսության այլ ոլորտներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ազգային արժույթի արժևորման կամ արժեզրկման և արտահանման, ներմուծման, սպառողական գների, ձեռնարկությունների ծախսերի ու արտաքին պարտավորությունների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում փոխարժեքային փոփոխությունների և գնաճային գործընթացների հարաբերակցությանը, հատկապես ներմուծվող ապրանքների ու արտադրական ռեսուրսների արժեքի փոփոխության միջոցով։ Քննվում է նաև միջազգային պահուստների նշանակությունը և արտարժութային շուկայի կայուն գործունեության ապահովման հետ դրանց կապը։ Հայաստանի նման համեմատաբար բաց տնտեսության դեպքում կարևորվում է արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ առևտրային գործընկերների տնտեսական զարգացումները, միջազգային ֆինանսական պայմանները և արտաքին դրամական հոսքերը կարող են անդրադառնալ արտարժութային շուկայի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել մակրոտնտեսական և վիճակագրական ցուցանիշների համեմատական վերլուծության մեթոդներ՝ փոխարժեքի շարժի և դրա վրա ազդող գործոնների փոխկապակցվածությունները գնահատելու համար։ Կարևորվում է նաև փոխարժեքային քաղաքականության կանխատեսելիության և ֆինանսական շուկայի մասնակիցների սպասումների դերը։ Նման համալիր ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս փոխարժեքի կառավարումը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ դրամավարկային, ֆինանսական և արտաքին տնտեսական գործընթացների փոխազդեցության շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է ունենալ տեսական և կիրառական նշանակություն փոխարժեքային քաղաքականության, մակրոտնտեսական կայունության և արտաքին տնտեսական հավասարակշռության խնդիրների ուսումնասիրության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով տնտեսագիտության, ֆինանսների և դրամավարկային քաղաքականության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է անձնական և անդրադարձ դերանունների գործաբանական (պրագմատիկ) կիրառության և արժեքավորման ուսումնասիրությանը ժամանակակից անգլալեզու սոցիալական մեդիայի միջավայրում։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում է, թե ինչպես են դերանունները գործում թվային հաղորդակցության տարբեր ձևերում՝ սոցիալական ցանցերում, բլոգներում, միկրոբլոգներում և մեկնաբանությունների համակարգերում՝ ձևավորելով խոսքային ինքնություն, դիրքորոշում և միջանձնային հարաբերություններ։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում «ես», «դու», «մենք» և անդրադարձ կառուցվածքների գործածությանը ինքնաներկայացման, հուզական արտահայտման, ընդգծման և հաղորդակցական ազդեցության բարձրացման նպատակներով։ Քննարկվում են նաև դերանունների դերը ինտերակտիվության ստեղծման, թվային համայնքներում պատկանելության զգացման ձևավորման և սոցիալական դիրքավորման գործընթացներում։ Վերլուծության հիմքում ընկած են լեզվաբանական պրագմատիկայի, դիսկուրսի վերլուծության և սոցիալ-լեզվաբանության մոտեցումները, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել լեզվի գործառական բազմաշերտությունը թվային միջավայրում։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ սոցիալական մեդիայում դերանունների ընտրությունը ոչ միայն քերականական, այլև խորապես սոցիալական և իմաստային նշանակություն ունի՝ արտահայտելով խոսողի ինքնությունը, վերաբերմունքը և հաղորդակցական ռազմավարությունները։

Կենսաբանություն

Տեսակների առաջացումը համաշխարհային գիտության ամենաազդեցիկ և հեղափոխական ստեղծագործություններից մեկն է, որի հեղինակն է Չարլզ Դարվին։ Այս աշխատության մեջ Դարվինը ներկայացնում է էվոլյուցիայի տեսությունը և բնական ընտրության գաղափարը՝ բացատրելով, թե ինչպես են կենդանի օրգանիզմները դարերի ընթացքում փոխվել, հարմարվել շրջակա միջավայրին և ձևավորել նոր տեսակներ։ Գիրքը հիմնված է երկար տարիների գիտական դիտարկումների, ճանապարհորդությունների և ուսումնասիրությունների վրա, հատկապես Դարվինի հայտնի ծովային արշավների ընթացքում հավաքված փաստերի և կենսաբանական նյութերի։ Ստեղծագործության մեջ հեղինակը վերլուծում է կենդանիների և բույսերի բազմազանությունը, ժառանգականության առանձնահատկությունները, գոյության պայքարը և բնության մեջ տեղի ունեցող փոփոխությունների օրինաչափությունները՝ ցույց տալով, որ բոլոր կենդանի օրգանիզմները փոխկապակցված են ընդհանուր զարգացման գործընթացում։ «Տեսակների առաջացումը» ոչ միայն կենսաբանության, այլ նաև փիլիսոփայության, մարդաբանության և գիտական մտածողության զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեցած գիրք է, քանի որ այն փոխեց մարդու պատկերացումները կյանքի ծագման և բնության կառուցվածքի մասին։ Դարվինի գաղափարները ժամանակին առաջացրին լայն քննարկումներ և հակասություններ, սակայն հետագայում դարձան ժամանակակից կենսաբանական գիտության հիմքերից մեկը։ Գիրքը գրված է գիտական, բայց միաժամանակ հետաքրքիր և տրամաբանական լեզվով, ինչը այն հասանելի է դարձնում ոչ միայն մասնագետներին, այլ նաև գիտությամբ հետաքրքրվող լայն շրջանակի ընթերցողներին։ Այս ստեղծագործությունը կարևոր է յուրաքանչյուրի համար, ով ցանկանում է հասկանալ կենդանի աշխարհի զարգացումը, բնության օրենքները և գիտական մտածողության պատմությունը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ակրիլային նյութերից պատրաստված ատամնային պրոթեզների օգտագործման հետ կապված անցանկալի տեղային ազդեցությունների կլինիկական և ստոմատոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բերանի խոռոչի հյուսվածքների արձագանքն է պրոթեզային կառուցվածքի, դրա նյութի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, մեխանիկական ազդեցության և օգտագործման պայմանների նկատմամբ։ Քննվում են բերանի լորձաթաղանթի վիճակի փոփոխությունները, անհարմարության տարբեր դրսևորումները, պրոթեզային դաշտի հյուսվածքների հարմարվողականությունը և այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել անցանկալի երևույթների առաջացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնարավոր պատճառների տարբերակմանը, քանի որ կլինիկական փոփոխությունները կարող են պայմանավորված լինել ոչ միայն ակրիլային նյութի նկատմամբ անհատական արձագանքով, այլև պրոթեզի կառուցվածքային առանձնահատկություններով, մեխանիկական ծանրաբեռնվածությամբ, բերանի խոռոչի հիգիենայով և մանրէաբանական միջավայրի փոփոխություններով։ Ախտորոշման տեսանկյունից կարևորվում է հիվանդի գանգատների, կլինիկական պատկերի և պրոթեզի վիճակի համակցված գնահատումը՝ անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ հետազոտությունների արդյունքների հետ միասին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր կլինիկական դրսևորումների տարբերակիչ ախտորոշման սկզբունքներին և ռիսկի գործոնների բացահայտման նշանակությանը։ Կանխարգելման խնդիրները դիտարկվում են պրոթեզավորման ճիշտ պլանավորման, նյութերի հիմնավորված ընտրության, պատրաստված կառուցվածքի համապատասխանության, պարբերական ստոմատոլոգիական հսկողության և բերանի խոռոչի պատշաճ խնամքի համատեքստում։ Բուժական մոտեցումների ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրությունը կենտրոնացվում է անցանկալի ազդեցության պատճառի հայտնաբերման և դրա վերացման ընդհանուր կլինիկական սկզբունքների վրա՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր դեպքի անհատական առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև հիվանդների երկարաժամկետ դիտարկումը, քանի որ պրոթեզի նկատմամբ հյուսվածքների արձագանքը կարող է փոփոխվել օգտագործման ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրթոպեդիկ ստոմատոլոգիայի, բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ախտաբանության, նյութագիտության և կանխարգելիչ ստոմատոլոգիայի մոտեցումները՝ ակրիլային պրոթեզների օգտագործման հնարավոր անցանկալի ազդեցությունների պատճառների, ճանաչման և կանխարգելման վերաբերյալ համալիր պատկերացում ձևավորելու նպատակով։

Հոգեբանություն

Այս ուսումնասիրությունը անդրադառնում է սոցիալական ներգործությունների ոչ համարժեք ընկալումների դերին՝ որպես անձի սոցիալական ախտահարման (սոցախտահարման) ձևավորման նախադրյալների՝ ընդգծելով ճանաչողական, հուզական և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունը։ Նշվում է, որ սոցիալական ազդակների աղավաղված կամ սխալ մեկնաբանումը կարող է առաջանալ ինչպես ճանաչողական սխեմաների ոչ ճկունությունից, այնպես էլ նախորդ փորձառությունների, տրավմատիկ իրադարձությունների կամ ցածր սոցիալական կոմպետենտության ազդեցությունից։ Նման պայմաններում անձը հաճախ հակված է արտաքին սոցիալական իրավիճակները ընկալել որպես սպառնալիքային, քննադատական կամ անարդար, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ իրականում այդպիսի մտադրություն չկա։ Վերլուծվում է, որ այս ընկալման խեղաթյուրումները կարող են հանգեցնել սոցիալական մեկուսացման, հաղորդակցական դժվարությունների, կոնֆլիկտային վարքի և վստահության խախտման, ինչը աստիճանաբար նպաստում է սոցիալական դեզադապտացիայի խորացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հուզական կարգավորման դժվարություններին և ինքնագնահատականի անկայունությանը, որոնք ուժեղացնում են արտաքին ազդակների նկատմամբ զգայունությունը և խթանում սխալ մեկնաբանությունները։ Նշվում է, որ սոցիալական միջավայրի աջակցող կամ հակառակը՝ մերժողական բնույթը կարող է էականորեն ազդել այս գործընթացների զարգացման վրա՝ ամրապնդելով կամ թուլացնելով ոչ ադապտացված ընկալման ձևերը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ սոցիալական ներգործությունների ոչ համարժեք ընկալումները հանդիսանում են կարևոր ռիսկային գործոն անձի սոցիալական ախտահարման համար և պահանջում են համալիր հոգեբանական միջամտություններ՝ ուղղված ճանաչողական վերակառուցմանը և սոցիալական հմտությունների զարգացմանը։