Ազգային արժույթի փոխարժեքի կառավարումը ՀՀ-ում

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ենթամիկրոնային թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման կարևոր փուլերից մեկի՝ տարրերի նախնական տեղաբաշխման տեսական հիմունքների և համապատասխան գործիքամիջոցների մշակմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ինտեգրալ սխեմաների բարձր խտության պայմաններում տրամաբանական տարրերի տարածական տեղադրման, դրանց փոխկապակցվածությունների օպտիմալացման և նախագծային սահմանափակումների հաշվառման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ալգորիթմների և մաթեմատիկական մոդելների մշակմանը, որոնք կարող են ապահովել սխեմայի տարրերի արդյունավետ դասավորություն՝ նվազեցնելով կապերի ընդհանուր երկարությունը, ազդանշանների տարածման ուշացումները, էներգիայի կորուստները և ֆիզիկական նախագծման այլ անցանկալի գործոններ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են նախնական տեղաբաշխման խնդրի ձևակերպման սկզբունքները, օպտիմալացման չափանիշները, հաշվողական մեթոդները և ծրագրային գործիքների կառուցման մոտեցումները։ Կարևորվում է ենթամիկրոնային տեխնոլոգիական նորմերի պայմաններում առաջացող սահմանափակումների հաղթահարումը, քանի որ տարրերի չափերի փոքրացումը և սխեմաների բարդության աճը մեծացնում են նախագծման ճշգրտության ու ավտոմատացման պահանջները։ Մշակվող տեսական և գործնական լուծումները նպատակ ունեն բարձրացնելու ինտեգրալ սխեմաների նախագծման գործընթացի արդյունավետությունը, կրճատելու նախագծման ժամանակը և բարելավելու վերջնական սխեմաների տեխնիկական բնութագրերը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միկրոէլեկտրոնիկայի, համակարգչային նախագծման, թվային համակարգերի և էլեկտրոնային ավտոմատացման մասնագետներին, ինժեներներին, ծրագրային գործիքներ մշակողներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է պատանեկան տարիքում անձի ինքնուրույնության ձևավորման գործընթացի և զարգացման ճգնաժամային փուլերի հոգեբանական վերլուծությանը՝ ընդգծելով դեռահասության շրջանի առանձնահատկությունները որպես անձի ինքնագիտակցության, արժեքային համակարգի և սոցիալական վարքի ձևավորման կարևոր փուլ։ Գրքում քննարկվում են ինքնուրույնության ձևավորման հոգեբանական հիմքերը, ինքնության որոնման գործընթացը, ինչպես նաև արտաքին սոցիալական միջավայրի՝ ընտանիքի, դպրոցի և հասակակիցների խմբի ազդեցությունը անձի զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է պատանեկությանը բնորոշ ներքին հակասությունները՝ կապված անկախության ձգտման և սոցիալական կախվածության միջև հավասարակշռության խախտման հետ, ինչպես նաև այն հոգեբանական ճգնաժամերը, որոնք կարող են առաջանալ ինքնության ձևավորման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անձի ինքնակարգավորման, ինքնագնահատականի, պատասխանատվության զգացման և որոշումների կայացման ունակությունների զարգացման գործընթացներին։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև հոգեբանական և մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք ուղղված են դեռահասների զարգացման ճգնաժամերի հաղթահարմանը, առողջ ինքնության ձևավորմանը և սոցիալական ադապտացիայի ապահովմանը։ Նյութը հիմնված է ժամանակակից հոգեբանական տեսությունների, հետազոտական տվյալների և գործնական դիտարկումների վրա՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատանեկան զարգացման գործընթացների գիտական ըմբռնումը և աջակցել արդյունավետ դաստիարակչական ու հոգեբանական միջամտությունների մշակմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կոմբինատորային վերլուծությունների միջինացման (ուսումնասիրման և գնահատման) մեթոդների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց տեսական հիմքերը և կիրառական նշանակությունը դիսկրետ մաթեմատիկայի ու հավանականությունների տեսության խնդիրներում։ Վերլուծվում են կոմբինատորային կառուցվածքների տարրալուծման տարբեր մոտեցումները, միջինացման մեթոդները և դրանց ազդեցությունը բարդ համակարգերի ասիմպտոտիկ վարքագծի, բաշխումների և վիճակագրական բնութագրերի գնահատման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջինացման միջոցով ստացվող գնահատականների ճշգրտությանը, դրանց կայունությանը և մեծ չափերի կոմբինատորային համակարգերի ուսումնասիրության ընթացքում առաջացող տեսական խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ստացված արդյունքների կիրառելիությունը պատահական գործընթացների, ալգորիթմների վերլուծության, օպտիմալացման և վիճակագրական ֆիզիկայի մաթեմատիկական մոդելներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նոր տեսական արդյունքներ և ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են կոմբինատորիկայի, հավանականությունների տեսության և կիրառական մաթեմատիկայի հետագա զարգացմանը։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է որովայնի և կոնքի համակցված վնասվածքներով հիվանդների ախտորոշման և բուժման մոտեցումների կատարելագործմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել նման ծանր վնասվածքների դեպքում վնասվածքների արագ և ճշգրիտ հայտնաբերման, հիվանդի վիճակի գնահատման և բուժական մարտավարության ընտրության հնարավորությունները։ Որովայնի և կոնքի միաժամանակյա վնասվածքները կարող են ներառել ներքին օրգանների, անոթների, աղիների, միզասեռական համակարգի և կոնքի ոսկրային կառուցվածքների ախտահարումներ, ինչի պատճառով ախտորոշումը հաճախ պահանջում է բազմակողմանի և համակարգված մոտեցում։ Ժամանակակից մոտեցումներում սկզբնական գնահատումը ներառում է կենսական կարևոր ֆունկցիաների արագ գնահատում, առաջնային զննում և E-FAST հետազոտություն, իսկ հեմոդինամիկորեն կայուն հիվանդների դեպքում կարևոր դեր ունի կոնտրաստով համակարգչային տոմոգրաֆիան։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև կոնքի վնասվածքների և ներորովայնային վնասումների փոխկապակցվածությունը, արյունահոսության աղբյուրների հայտնաբերման մեթոդները, լաբորատոր ցուցանիշների դինամիկան և կրկնակի պատկերային հետազոտությունների նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ սկզբնական հետազոտությունը վերջնականապես չի բացահայտում աղիքային կամ այլ ներքին վնասվածք․ նման իրավիճակներում անհրաժեշտ են շարունակական կլինիկական հսկողություն և որոշ դեպքերում կրկնակի պատկերային հետազոտություն, քանի որ որոշ վնասվածքներ կարող են սկզբնական CT-ով չհայտնաբերվել։ Բուժման օպտիմալացման կարևոր բաղադրիչներն են հեմոդինամիկ վիճակի արագ կայունացումը, արյունահոսության վերահսկումը, անհրաժեշտության դեպքում վիրաբուժական կամ ինտերվենցիոն միջամտությունների ընտրությունը և վնասվածքների համակցված բնույթին համապատասխան բուժման հաջորդականության որոշումը։ Կոնքի ծանր վնասվածքների դեպքում ժամանակին արյունահոսության վերահսկումը և կոնքի կայունացումը կարևոր նշանակություն ունեն հիվանդի ելքի բարելավման համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել որովայնի և կոնքի համակցված վնասվածքներով հիվանդների գնահատման միասնական ալգորիթմների կատարելագործմանը, ախտորոշման ուշացումների նվազեցմանը, բուժման մարտավարության առավել հիմնավորված ընտրությանը և հետվնասվածքային բարդությունների կանխարգելմանը։

Գյուղատնտեսություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում գետնանուշի նոր սորտերի մշակության արդյունավետ տեխնոլոգիաների ուսումնասիրմանը և արտադրության համար առավել նպատակահարմար ագրոտեխնիկական լուծումների բացահայտմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակն է գնահատել տարբեր սորտերի աճի ու զարգացման առանձնահատկությունները, դրանց բերքատվությունը և որակական ցուցանիշները, ինչպես նաև մշակության պայմաններին հարմարվողականությունը՝ Արարատյան դաշտավայրի հողակլիմայական առանձնահատկությունները հաշվի առնելով։ Գետնանուշը ջերմասեր և լուսասեր մշակաբույս է, որի հաջող մշակության համար կարևոր են հողի ջերմաստիճանը, խոնավության ապահովումը, հողի կառուցվածքը, սննդանյութերի հասանելիությունը և բույսի զարգացման տարբեր փուլերում իրականացվող խնամքի աշխատանքների ճիշտ կազմակերպումը։ Հայաստանի ագրարային գիտական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Արարատյան դաշտավայրի հողակլիմայական պայմանները կարող են բավարարել գետնանուշի բնականոն աճի և բարձր բերքատվության պահանջները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից մեկը տարբեր նոր սորտերի համեմատական գնահատումն է։ Հետազոտությունների արդյունքում ուսումնասիրվել են, մասնավորապես, «Լիա», «Մոկետ», «Վիրջինիա» և «TMV3» սորտերը, որոնց միջև արձանագրվել են բերքատվության, վեգետացիայի տևողության, ունդերի քանակի, սերմերի զանգվածի և քիմիական կազմի տարբերություններ։ 2018–2019 թվականների փորձերի տվյալներով՝ «Լիա» սորտի միջին բերքատվությունը կազմել է 29,2 ց/հա, «Մոկետինը»՝ 28,5 ց/հա, «TMV3»-ինը՝ 24,6 ց/հա, իսկ «Վիրջինիա» սորտինը՝ 24,0 ց/հա։ Հատկանշական է, որ «Լիա» և «Մոկետ» սորտերը ոչ միայն բարձր բերքատվությամբ են առանձնացել, այլև ավելի վաղահաս են եղել․ դրանց բերքահավաքը կատարվել է հոկտեմբերի առաջին տասնօրյակում, մինչդեռ ուսումնասիրված մյուս սորտերի բերքահավաքը տեղափոխվել է նոյեմբերի առաջին տասնօրյակ։ Այս առանձնահատկությունը կարևոր գործնական առավելություն է, քանի որ վաղահասությունը կարող է նվազեցնել ուշ աշնանային անբարենպաստ եղանակային պայմանների ազդեցության ռիսկը և հնարավորություն տալ բերքը ժամանակին հավաքելու։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև սերմերի որակի գնահատումը։ Հետազոտվել են հում սպիտակուցի, ճարպերի և շաքարների պարունակությունը, քանի որ գետնանուշի արտադրական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ստացվող բերքի քանակով, այլև դրա սննդային ու տեխնոլոգիական որակով։ Փորձերի տվյալներով՝ «Լիա» և «Մոկետ» սորտերի սերմերում հում սպիտակուցի պարունակությունը համապատասխանաբար կազմել է 28,63% և 28,45%, իսկ «Վիրջինիա» և «TMV3» սորտերում՝ 27,38% և 27,30%։ «Լիա» սորտն առանձնացել է նաև ընդհանուր շաքարների և ճարպերի ավելի բարձր պարունակությամբ։ Աշխատանքի տեխնոլոգիական կողմը վերաբերում է գետնանուշի մշակության տարբեր ագրոտեխնիկական միջոցառումների արդյունավետությանը։ Գետնանուշի արտադրության համար կարևոր են հողի նախապատրաստումը, ցանքի ճիշտ ժամկետի և եղանակի ընտրությունը, բույսերի սնուցումը, ոռոգումը, միջշարային մշակումները, մոլախոտերի դեմ պայքարը և բերքահավաքի ժամանակի ճիշտ որոշումը։ Գետնանուշի առանձնահատկությունն այն է, որ բեղմնավորումից հետո գինոֆորը ներթափանցում է հողի մեջ, և պտղի զարգացումը տեղի է ունենում հողում, ուստի հողի ֆիզիկական վիճակը և դրա խոնավության ապահովումը կարևոր նշանակություն ունեն բերքի ձևավորման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև պարարտացման խնդիրը։ Նախկին ուսումնասիրություններում Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում գնահատվել է բակտերիական, օրգանական և հանքային պարարտանյութերի ազդեցությունը գետնանուշի տարբեր սորտերի կենսաչափական և բերքի կառուցվածքային ցուցանիշների վրա, ինչը ցույց է տալիս, որ մշակության արդյունավետ տեխնոլոգիայի մշակման ժամանակ սնուցման համակարգը դիտարկվել է որպես կարևոր ագրոտեխնիկական գործոն։ Գետնանուշը միաժամանակ պատկանում է բակլազգիների ընտանիքին և կարող է մասնակցել հողի ազոտային ռեժիմի բարելավմանը, ինչի շնորհիվ դրա մշակությունը կարող է որոշակի դրական ազդեցություն ունենալ հողի բերրիության վրա։ Այդ հանգամանքը մշակաբույսը դարձնում է հետաքրքիր ոչ միայն որպես սննդային և յուղատու մշակաբույս, այլև որպես ցանքաշրջանառության բաղադրիչ։ Հետազոտության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը Լուսինե Գ. Մաթևոսյանի ատենախոսությունն է, որը պաշտպանվել է 2015 թվականի փետրվարի 24-ին Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում՝ «Բուսաբուծություն, խաղողագործություն, պտղաբուծություն և բույսերի պաշտպանություն» մասնագիտությամբ։ Ատենախոսության հեղինակային սեղմագիրը 2015 թվականին հրատարակվել է 27 էջ ծավալով, ներառում է նկարներ և աղյուսակներ, իսկ օգտագործված գրականության ցանկը կազմված է 5 աղբյուրից։ Հետազոտության արդյունքները գործնական նշանակություն ունեն Հայաստանի գետնանուշի արտադրության ընդլայնման համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս առանձնացնել տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին առավել հարմար սորտերը և դրանց համար մշակել ավելի արդյունավետ ագրոտեխնիկական մոտեցումներ։ Ստացված տվյալները հատկապես նպաստավոր են «Լիա» և «Մոկետ» սորտերի արտադրական ներդրման տեսանկյունից․ հետազոտությունների համաձայն՝ դրանք համատեղում են վաղահասությունը, համեմատաբար բարձր բերքատվությունը և սերմերի լավ որակական ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր գիտագործնական աղբյուր է Հայաստանի պայմաններում գետնանուշի մշակության, նոր սորտերի ընտրության, բերքատվության բարձրացման և արտադրության արդյունավետության գնահատման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ագրոնոմներին, բուսաբույծներին, գյուղատնտեսական արտադրողներին, գիտաշխատողներին, գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողներին և Արարատյան դաշտավայրում նոր ու բարձրարժեք մշակաբույսերի արտադրության հնարավորություններն ուսումնասիրող մասնագետներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրական աշխարհի և նրան հարակից բնակավայրերի պատմական, ազգագրական, հասարակական և մշակութային նկարագրությանը՝ հիմնվելով Գարեգին Սրվանձտյանցի դիտարկումների, ճանապարհորդական գրառումների և ժողովրդական կյանքի վերաբերյալ հավաքած նյութերի վրա։ Հեղինակը, լինելով հայ հոգևորական, բանասեր, բանահավաք և ազգագրագետ, առանձնահատուկ կարևորություն է տվել Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառների բնակչության առօրյայի, կենցաղի, սովորույթների, հավատալիքների, ժողովրդական բանահյուսության և հասարակական կյանքի փաստագրմանը։ Նրա գործունեությունը XIX դարի երկրորդ կեսի հայ ազգագրության և բանահավաքչության կարևորագույն էջերից է, իսկ Վասպուրականի վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր սկզբնաղբյուր են տարածաշրջանի հայ բնակչության կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեջ ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Վասպուրականի բնակավայրերի, տեղի բնակչության կենցաղի և սոցիալական հարաբերությունների, տնտեսական զբաղմունքների, ազգային սովորույթների ու ծեսերի մասին։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության նմուշները, ավանդությունները, զրույցները, երգերը և ժողովրդական պատկերացումները, որոնց գրառման և պահպանման գործում Սրվանձտյանցը մեծ ներդրում է ունեցել։ Նրա հավաքած բանահյուսական և ազգագրական նյութերը հետագայում դարձել են հայ մշակույթի և ժողովրդական կյանքի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներ։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն ներկայացնում է ոչ միայն առանձին բնակավայրերի կամ ազգագրական երևույթների նկարագրություններ, այլև հնարավորություն է տալիս վերականգնելու պատմական Վասպուրականի մշակութային միջավայրի, ժողովրդական մտածողության և հասարակական կյանքի բազմաթիվ կողմեր։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, Արևմտյան Հայաստանի պատմությամբ, ազգագրությամբ, բանահյուսությամբ, մշակութաբանությամբ և հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ որպես պատմական ու ազգագրական արժեքավոր աղբյուր։