Сорбция анилина из водных растворов и дальнейшие химические превращения

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական գոտիներում բնակվող դպրոցականների ֆիզիկական զարգացման առանձնահատկությունների սոցիալ-հիգիենիկ ուսումնասիրությանը՝ սոցիալ-տնտեսական նոր պայմանների ազդեցության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում երեխաների և դեռահասների աճի ու զարգացման հիմնական ցուցանիշների գնահատումն է՝ հաշվի առնելով բնակության վայրի բնական, կլիմայական, կենցաղային և սոցիալական պայմանների բազմազանությունը։ Դիտարկվում է, թե ինչպես կարող են բարձրությունը ծովի մակարդակից, ջերմաստիճանային պայմանները, բնակավայրի բնույթը, սննդային միջավայրը, ֆիզիկական ակտիվության հնարավորությունները և ընտանիքների սոցիալ-կենցաղային պայմանները փոխկապակցվել դպրոցականների ֆիզիկական զարգացման ընդհանուր պատկերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդաչափական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների համեմատական գնահատմանը տարբեր տարիքային խմբերում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել զարգացման տարածքային առանձնահատկություններն ու հնարավոր տարբերությունները։ Սոցիալ-հիգիենիկ մոտեցման շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև ընտանիքի կենսապայմանները, կրթական միջավայրի կազմակերպումը, օրվա ռեժիմը, սնուցման ընդհանուր բնույթը և շարժողական ակտիվությունը՝ որպես աճի ու զարգացման վրա ներգործող փոխկապակցված գործոններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դպրոցական միջավայրի հիգիենիկ պայմանների գնահատումը, քանի որ ուսումնական ծանրաբեռնվածությունը, հանգստի կազմակերպումը և կրթական տարածքի ընդհանուր պայմանները կարող են նշանակություն ունենալ երեխաների բարեկեցության համար։ Տնտեսավարման փոփոխվող պայմանները դիտարկվում են որպես ավելի լայն սոցիալական միջավայրի մաս, որի շրջանակում կարող են վերափոխվել ընտանիքների կենսամակարդակը, սննդի և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը, բնակավայրերի ենթակառուցվածքները և երեխաների առօրյա կենսակերպը։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է տարբեր գործոնների համալիր դիտարկումը՝ խուսափելով ֆիզիկական զարգացման առանձնահատկությունները միայն մեկ պատճառային գործոնով բացատրելուց։ Տարբեր բնակլիմայական գոտիների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարածաշրջանային առանձնահատկությունները և ձևավորելու դպրոցականների առողջության պահպանման ու կրթական միջավայրի բարելավման վերաբերյալ գիտականորեն հիմնավորված ընդհանուր պատկերացումներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երեխաների և դեռահասների հիգիենայի, հանրային առողջության, ֆիզիկական զարգացման և սոցիալական միջավայրի ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով դպրոցական տարիքի բնակչության զարգացման պայմանների ավելի ամբողջական գնահատմանը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հիպոթալամիկ պրոլինով հարուստ պեպտիդների, կարդիոակտիվ գլիկոպրոտեինների և օձերի թույների ազդեցության ուսումնասիրությանը նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների պայմաններում, որոնք առաջանում են տրավմատիկ կամ տոքսիկ ազդեցությունների հետևանքով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել նշված կենսաբանական ակտիվ նյութերի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությունը նյարդային հյուսվածքի վրա և պարզել դրանց ազդեցության հետ կապված կենսաքիմիական ու ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյարդային բջիջների վնասման գործընթացները, բջջային նյութափոխանակության փոփոխությունները, օքսիդատիվ սթրեսը, նեյրոնների ֆունկցիոնալ վիճակը և վնասումից հետո տեղի ունեցող վերականգնողական կամ հարմարվողական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր կենսաակտիվ միացությունների համեմատական ազդեցությանը՝ դրանց հնարավոր նեյրոպրոտեկտոր հատկությունները բացահայտելու և նյարդային համակարգի վնասման դեպքում արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել փորձարարական մոդելների կիրառում, կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև վնասված նյարդային հյուսվածքի ֆունկցիոնալ փոփոխությունների գնահատում։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է նաև տարբեր ծագում ունեցող ակտիվ նյութերի ազդեցության հնարավոր մեխանիզմների բացահայտումը և դրանց փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը նեյրոդեգեներացիայի գործընթացների հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նեյրոկենսաբանության և նեյրոֆարմակոլոգիայի հիմնարար հետազոտությունների համար՝ նպաստելով նյարդային հյուսվածքի վնասման մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը և ապագայում նեյրոպրոտեկտոր ազդեցությամբ նոր կենսաակտիվ նյութերի ուսումնասիրմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում բնակչության դրամական միջոցների ավանդների ձևավորման, ներգրավման և արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում բանկերի կողմից ֆիզիկական անձանց ազատ դրամական միջոցների ներգրավման գործընթացն է, դրա վրա ազդող տնտեսական, ֆինանսական և սոցիալական գործոնները, ինչպես նաև բնակչության խնայողությունները բանկային համակարգ ուղղելու արդյունավետ մեխանիզմների բացահայտումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է ավանդների նշանակությունը բանկերի պասիվների ձևավորման և ֆինանսական միջնորդության իրականացման գործում, քանի որ բնակչությունից ներգրավված միջոցները բանկերին հնարավորություն են տալիս ձևավորել ռեսուրսային բազա և դրանք ուղղել վարկավորման ու տնտեսության ֆինանսավորման նպատակներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավանդների տեսակներին, դրանց ժամկետայնությանը, արժութային կառուցվածքին, տոկոսադրույքներին և ավանդատուների նախասիրությունների վրա ազդող հանգամանքներին։ Վերլուծվում են նաև բնակչության եկամուտների մակարդակը, գնաճային սպասումները, ֆինանսական գրագիտությունը, բանկային ծառայությունների հասանելիությունը, բանկային համակարգի նկատմամբ վստահությունը և ֆինանսական շուկայի մրցակցային միջավայրը՝ որպես ավանդների ներգրավման վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Աշխատության մեջ կարևորվում է բանկերի կողմից կիրառվող ավանդային քաղաքականության կատարելագործումը՝ տոկոսադրույքային և ոչ տոկոսային խթանների, նոր բանկային արտադրանքների, սպասարկման որակի բարձրացման, ժամանակակից տեխնոլոգիաների և հաճախորդների անհատական կարիքներին համապատասխան ծառայությունների միջոցով։ Քննարկվում են նաև ավանդների ապահովագրության և բանկային համակարգի կայունության հետ կապված հարցերը, քանի որ բնակչության վստահության բարձր մակարդակը էական նշանակություն ունի երկարաժամկետ և կայուն ավանդային բազայի ձևավորման համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն արտահայտվում է այնպիսի մոտեցումների բացահայտման մեջ, որոնք կարող են նպաստել բնակչության խնայողությունների առավել մեծ ծավալների ներգրավմանը, բանկերի ռեսուրսային ներուժի ընդլայնմանը, ֆինանսական միջնորդության խորացմանը և տնտեսության ներդրումային հնարավորությունների մեծացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանկային ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, ֆինանսիստների, բանկերի ղեկավարների և վերլուծաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների և տնտեսագիտական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։ Այն միավորում է բանկային ռեսուրսների ձևավորման տեսական մոտեցումները և Հայաստանի պայմաններում դրանց կիրառման խնդիրները՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով բնակչության ավանդների ներգրավման արդյունավետության բարձրացման և բանկային համակարգի զարգացման համար անհրաժեշտ մեխանիզմների վրա:

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գորտի վեստիբուլյար կորիզների համալիրի նեյրոնների գործունեության կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է վեստիբուլյար համակարգի նյարդային կառույցների կողմից ստացվող զգայական ազդանշանների մշակման և դրանց նկատմամբ նեյրոնների արձագանքի ձևավորման գործընթացը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի բացահայտման համար, քանի որ վեստիբուլյար կորիզների համալիրն առանցքային դեր ունի ներքին ականջից ստացվող տեղեկատվության կենտրոնական մշակման և շարժողական համակարգերի հետ դրա համակարգման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել վեստիբուլյար նեյրոնների էլեկտրական ակտիվությունը, նրանց գրգռելիության առանձնահատկությունները և տարբեր ազդակների նկատմամբ պատասխանների փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նեյրոնների գործունեության վրա ազդող կարգավորիչ մեխանիզմներին, այդ թվում՝ սինապտիկ ներգործություններին, գրգռիչ և արգելակիչ ազդանշանների փոխհարաբերությանը և տարբեր նյարդային մուտքերի համակցված ազդեցությանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նեյրոֆիզիոլոգիական փորձարարական մեթոդների կիրառմամբ ստացված տվյալների վերլուծություն, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել առանձին նեյրոնների կամ նեյրոնային խմբերի արձագանքը տարբեր գրգռիչների պայմաններում։ Գորտի վեստիբուլյար համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու նյարդային կարգավորման հիմնարար օրինաչափություններ և ուսումնասիրելու համեմատաբար պարզ նյարդային համակարգում զգայական տեղեկատվության մշակման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև վեստիբուլյար նեյրոնների գործունեության և շարժողական ռեակցիաների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ հավասարակշռության պահպանման համար անհրաժեշտ է զգայական տեղեկատվության արագ փոխանցում և դրա համապատասխան ինտեգրում շարժողական համակարգերի հետ։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ կազմակերպման, սենսորային տեղեկատվության մշակման և նեյրոնային ցանցերի կարգավորման ընդհանուր մեխանիզմների ուսումնասիրման համար։ Ստացված տվյալները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ նաև այլ ողնաշարավորների վեստիբուլյար համակարգի գործունեության համեմատական ուսումնասիրությունների համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել նեյրոֆիզիոլոգներին, նյարդաբաններին, կենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է վեստիբուլյար կորիզների համալիրի նեյրոնների գործունեության կարգավորման հիմնարար մեխանիզմների ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով սինապտիկ փոխազդեցությունների, նյարդային ազդանշանների ինտեգրման և զգայական տեղեկատվության մշակման նշանակությունը հավասարակշռության ու շարժողական համակարգման ապահովման գործում։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է Տիեզերքում նյութի ոչ համասեռ բաշխման և տիեզերական ռելիկտային ճառագայթման ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով ժամանակակից տիեզերագիտության հիմնարար խնդիրները և դրանց տեսական ու դիտողական հիմնավորումները։ Աշխատությունում վերլուծվում են Տիեզերքի մեծամասշտաբ կառուցվածքի ձևավորման մեխանիզմները, նյութի խտության տատանումների էվոլյուցիան և դրանց ազդեցությունը գալակտիկաների ու գալակտիկական կլաստերների առաջացման վրա՝ կապելով դրանք վաղ Տիեզերքի ֆիզիկական պայմանների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Cosmic Microwave Background-ի ուսումնասիրությանը, դրա սպեկտրալ և անկյունային անիզոտրոպիաներին, ինչպես նաև այդ տվյալների օգտագործմանը Տիեզերքի մոդելների ճշգրտման համար։ Գրքում քննարկվում են նաև Large-scale structure of the Universe ձևավորման տեսությունները, գրավիտացիոն անկայունությունների դերը և մութ նյութի ազդեցությունը նյութի կուտակումների վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է դիտողական տվյալների և տեսական մոդելների համադրման մեթոդները՝ ընդգծելով տիեզերական միկրոալիքային ֆոնի և նյութի ոչ համասեռ բաշխման միջև կապը։ Աշխատությունը նախատեսված է աստղաֆիզիկոսների, տիեզերաբանների, ֆիզիկոսների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան ոլորտներով հետաքրքրված ուսանողների համար՝ նպաստելով Տիեզերքի կառուցվածքի և էվոլյուցիայի ավելի խորը գիտական ըմբռնմանը։

Բժշկություն

Ջրի և ջրամատակարարման հիգիենան ուսումնասիրում է խմելու և կենցաղային ջրի որակի ապահովման, պահպանման և վերահսկման միջոցառումների ամբողջությունը՝ նպատակ ունենալով կանխել վարակիչ հիվանդությունների տարածումը և ապահովել բնակչության առողջությունը։ Ջուրը համարվում է կյանքի համար անհրաժեշտ հիմնական ռեսուրս, սակայն այն կարող է դառնալ նաև հիվանդությունների փոխանցման աղբյուր, եթե աղտոտված է միկրոօրգանիզմներով, քիմիական նյութերով կամ այլ վնասակար խառնուրդներով։ Հիգիենիկ ջրամատակարարման համակարգը ներառում է ջրի աղբյուրների ընտրություն, ջրի մաքրում և ախտահանում, պահեստավորում և անվտանգ բաշխում սպառողներին։ Ջրի մաքրումը սովորաբար իրականացվում է ֆիլտրացիայի, նստեցման, քիմիական մշակման և քլորացման միջոցով, որոնք օգնում են հեռացնել կեղտերը և ոչնչացնել հիվանդածին մանրէները։ Կարևոր է նաև ջրամատակարարման ցանցերի տեխնիկական վիճակը, քանի որ վնասված խողովակները կամ ոչ ստանդարտ պահեստային տարաները կարող են հանգեցնել երկրորդային աղտոտման։ Ջրի հիգիենան նաև ներառում է սանիտարական նորմերի պահպանումը ջրային աղբյուրների շուրջ, ինչպիսիք են գետերը, լճերը և հորերը, որպեսզի կանխվի կենցաղային կամ արդյունաբերական թափոնների ներթափանցումը։ Բացի այդ, բնակչության իրազեկվածությունը ջրի ճիշտ օգտագործման և պահպանման վերաբերյալ կարևոր դեր ունի հիվանդությունների կանխարգելման գործում։ Այսպիսով, ջրի և ջրամատակարարման հիգիենան հանդիսանում է հանրային առողջության հիմնարար բաղադրիչ, որը ապահովում է անվտանգ ջրի հասանելիություն և նվազեցնում է ջրով փոխանցվող հիվանդությունների ռիսկը։