Фауна и экология земноводных Армении

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ անդրադառնալով նրա արձակին, դրամատուրգիային, պատմական թեմատիկային, գեղարվեստական մտածողությանը, կերպարակերտման սկզբունքներին և ստեղծագործություններում արտահայտված գաղափարական խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ Զեյթունցյանի գրականությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակում, այլև որպես ամբողջական գեղարվեստական համակարգ, որի տարբեր ժանրերում կրկնվող առանցքային հարցերն են մարդը պատմության մեջ, անհատի և հասարակության հարաբերությունը, բարոյական պատասխանատվությունը, ազգային հիշողությունը, իշխանությունը, ազատությունը և ժամանակի ու պատմության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա։ Հեղինակի ստեղծագործական ուղին առանձնահատուկ տեղ ունի 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության մեջ․ նա այն սերնդի ներկայացուցիչներից էր, որը 1960-ական թվականներին բերեց գեղարվեստական նոր մտածողություն և ավելի սուր ուշադրություն դարձրեց մարդու ներաշխարհին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հակասություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը գրողի պատմական արձակի ուսումնասիրությունն է։ Զեյթունցյանը պատմական նյութը օգտագործում է ոչ միայն անցյալի դեպքերը վերարտադրելու, այլև արդիական հարցադրումներ առաջադրելու համար․ պատմական անձանց և իրադարձությունների միջոցով նա անդրադառնում է իշխանության և պատասխանատվության, հայրենիքի ու անհատի, քաղաքական որոշումների և մարդկային ճակատագրերի փոխհարաբերություններին։ Այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի «Արշակ Երկրորդ» վեպը, որի շուրջ գրական քննադատության մեջ քննարկվել են պատմության գեղարվեստականացման, պատմական առասպելի վերաիմաստավորման և ժամանակակից խնդիրների հետ դրա կապի հարցերը։ Պատմական թեմայի հանդեպ այս մոտեցումը թույլ է տալիս անցյալի իրադարձությունները վերածել ժամանակակից մարդու բարոյական ու քաղաքական խնդիրների քննարկման միջոցի։ Զեյթունցյանի ստեղծագործական ժառանգության մյուս առանցքային հատվածը դրամատուրգիան է։ Նրա անցումը դրամատիկական ժանրին գրականագիտական գնահատականներում դիտարկվում է որպես օրինաչափ զարգացում, քանի որ նրա արձակին բնորոշ ներքին դրամատիզմը, լարված երկխոսությունները, մենախոսությունները և սուր խնդրադրումները բնականորեն համապատասխանում էին բեմական խոսքի հնարավորություններին։ Դրամատուրգիական ստեղծագործություններում գրողը հաճախ կենտրոնանում է պատմական կամ հասարակական բախումների մեջ հայտնված մարդու վրա՝ բացահայտելով նրա ներքին հակասությունները, ընտրության դժվարությունը և պատասխանատվության զգացումը։ Այդ պատճառով նրա պիեսները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես թատերական տեքստեր, այլև որպես բարոյափիլիսոփայական խնդիրների գեղարվեստական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Զեյթունցյանի գեղարվեստական հրապարակախոսության խնդիրը։ Նրա ստեղծագործական մտածողության մեջ գրականությունն ու հրապարակախոսությունը հաճախ փոխկապակցված են․ պատմական և ազգային հիշողության, հասարակական պատասխանատվության, մշակութային ինքնության և ժամանակակից կյանքի խնդիրները դառնում են ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ հրապարակախոսական անդրադարձի առարկա։ Գրականագիտական աղբյուրներից մեկում ընդգծվում է, որ նրա գեղարվեստական հրապարակախոսությունը սնվում է ազգային մտածողության տարբեր ակունքներից և միաժամանակ կապված է նրա դրամատիկական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև գրողի լեզվական և ոճական համակարգը։ Զեյթունցյանի ստեղծագործություններում խոսքը հաճախ կառուցվում է սուր երկխոսությունների, ներքին մենախոսությունների, հակադրությունների և ինտենսիվ հոգեբանական լարվածության միջոցով։ Կերպարների խոսքը ոչ միայն առաջ է մղում գործողությունը, այլև բացահայտում է նրանց աշխարհայացքը, բարոյական դիրքորոշումը և ներքին պայքարը։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես արդյունավետ է պատմական և դրամատիկական նյութի դեպքում, որտեղ հերոսների անձնական որոշումները միահյուսվում են հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին։ Ուսումնասիրության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Տ. Ս. Սարգսյանի՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսական ուսումնասիրության սեղմագիրն է, որը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում և հրատարակվել Երևանում 2014 թվականին։ Սեղմագիրն ունի 33 էջ, իսկ մատենագիտական ցանկը ներառում է 23 անուն աղբյուր։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգությունը դիտարկել ամբողջականության մեջ՝ բացահայտելով նրա տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների միջև եղած գաղափարական և գեղարվեստական կապերը։ Հեղինակի համար պատմությունը պարզապես անցյալի նկարագրություն չէ, իսկ արդիականությունը՝ միայն ներկա իրադարձությունների արտացոլում․ երկուսն անընդհատ փոխազդում են՝ ստեղծելով պատմության միջոցով ներկան հասկանալու և ներկայի միջոցով անցյալը վերաիմաստավորելու մեթոդ։ Այս առանձնահատկությունն է նաև պատճառը, որ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են հետաքրքրել գրականագետներին, թատերագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործական անհատականությունը, նրա արձակի և դրամատուրգիայի հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական մտածողությունը, կերպարակերտման սկզբունքներն ու գեղարվեստական աշխարհայացքը հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, նորագույն շրջանի հայ արձակով, դրամատուրգիայով, պատմավեպով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության գաղափարագեղագիտական զարգացումներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Lեզվաբանություն

Սա գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Վահան Տերյանի չափածոյի խոսքարվեստին և նրա գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը վերլուծում է Տերյանի պոեզիայի լեզվական ու պատկերային համակարգը՝ ընդգծելով նրբագեղ լիրիկական հնչերանգը, սիմվոլիստական մտածողությունը և զգացմունքների խոր հոգեբանական արտահայտումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա բանաստեղծական խոսքի երաժշտականությանը, ռիթմիկ կառուցվածքին և բառի ընտրության նուրբ ճաշակին, որոնք միասին ստեղծում են առանձնահատուկ տրամադրային աշխարհ։ Ներկայացվում են նաև Տերյանի ստեղծագործական ոճի ազդեցությունները հայ գրականության զարգացման վրա, ինչպես նաև նրա նորարարական մոտեցումը սիրո, բնության և միայնության թեմաների մշակման մեջ։ Աշխատությունը կարևոր է գրականագետների, ուսանողների և հայ դասական պոեզիայով հետաքրքրվողների համար։

Lեզվաբանություն

Գիրքը նվիրված է հին հայերենի՝ գրաբարի V դարի լեզվական համակարգում ենթակայի և դրա արտահայտության ձևերի մանրամասն ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նախադասության գլխավոր անդամներից մեկի՝ ենթակայի քերականական, իմաստային և շարահյուսական առանձնահատկությունները՝ հիմնվելով դասական գրաբարի լեզվական նյութի վրա։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչ խոսքի մասերով, բառաձևերով և շարահյուսական կառուցվածքներով կարող էր արտահայտվել ենթական, ինչպես էր այն կապվում ստորոգյալի հետ և ինչ դեր էր կատարում նախադասության ընդհանուր կառուցվածքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գոյականով, դերանունով, թվականով և այլ քերականական միջոցներով արտահայտված ենթականերին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ ենթակայի դերը կարող էր ստանձնել բառակապակցություն կամ ավելի բարդ շարահյուսական միավոր։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են նաև հոլովական ձևերի, հատկապես անվանական հոլովի, կիրառության առանձնահատկությունները և դրանց կապը ենթակայի շարահյուսական գործառույթի հետ։ Քննարկվում են ենթակայի և ստորոգյալի համաձայնության, նախադասության բառակարգի, ենթակայի դիրքի և ենթատեքստային դերի հարցերը՝ հաշվի առնելով V դարի գրական հայերենի յուրահատուկ կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու դասական հայերենի շարահյուսական համակարգի ձևավորման և զարգացման մասին՝ տարբերակելով գրաբարի օրինաչափությունները հետագա հայերենի փուլերից։ Հեղինակը լեզվական փաստերի միջոցով բացահայտում է այն բազմազան եղանակները, որոնցով նախադասության գործող անձը, կրողը կամ թեմատիկ կենտրոնը կարող էր ձևավորվել և արտահայտվել։ Գիրքը կարող է արժեքավոր լինել հայոց լեզվի պատմությամբ, գրաբարի քերականությամբ և պատմական շարահյուսությամբ զբաղվող լեզվաբանների, բանասերների, հայագետների, դասախոսների, ուսանողների և V դարի հայ մատենագրության լեզվական առանձնահատկություններն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է արտաքին առևտրի կառուցվածքին, զարգացման օրինաչափություններին և վճարային հաշվեկշռի ձևավորման ու կարգավորման մեխանիզմներին ժամանակակից համաշխարհային տնտեսությունում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես է արտաքին առևտուրը նպաստում երկրների տնտեսական փոխկապակցվածությանը՝ ապահովելով ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և տեխնոլոգիաների միջազգային շարժը։ Հեղինակը անդրադառնում է արտահանման և ներմուծման հիմնական գործոններին, առևտրային քաղաքականության գործիքներին և մրցունակության ձևավորման պայմաններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վճարային հաշվեկշռի կառուցվածքին՝ ներառյալ ընթացիկ հաշիվը, կապիտալի և ֆինանսական հաշիվը, ինչպես նաև դրանց հավասարակշռման մեխանիզմները։ Գրքում քննարկվում են նաև փոխարժեքի ազդեցությունը արտաքին առևտրի վրա, միջազգային ֆինանսական հոսքերի կարգավորումը և արտաքին տնտեսական հավասարակշռության ապահովման խնդիրները։ Վերլուծվում է արտաքին առևտրի դերը տնտեսական աճի, զբաղվածության և ներքին շուկայի զարգացման գործում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով տնտեսագետների, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների մասնագետների և պետական քաղաքականություն մշակողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը մանրամասն վերլուծում է սերմերի ներքին կառուցվածքը, քիմիական կազմը և կենսաբանական ակտիվությունը, ինչպես նաև արտաքին գործոնների՝ ջերմաստիճանի, խոնավության և պահեստավորման պայմանների ազդեցությունը դրանց կենսունակության վրա։ Գրքում ընդգրկված են նաև սերմերի որակի գնահատման մեթոդները, սերմնաբուծության կազմակերպման սկզբունքները և սորտերի պահպանման ու վերարտադրության տեխնոլոգիաները՝ ընդգծելով բարձրորակ սերմացուի դերը արդյունավետ բուսաբուծության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սերմերի նախացանքային մշակման եղանակներին, ծլունակության բարձրացման տեխնոլոգիաներին և հիվանդություններից ու վնասատուներից պաշտպանության միջոցներին։ Աշխատությունը ներառում է նաև գործնական մոտեցումներ սերմնաբուծական տնտեսությունների կազմակերպման, դաշտային փորձարկումների և ընտրասերմային աշխատանքի վերաբերյալ։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների, ագրոնոմների, սերմնաբույծների և բուսաբուծության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել իրենց գիտելիքները սերմագիտության և բուսաբուծության հիմունքների վերաբերյալ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության դրամաշրջանառության կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ տնտեսական աճի ապահովման գործընթացի համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են դրամաշրջանառության էությունը, դրա հիմնական բաղադրիչները և տնտեսության բնականոն գործունեության մեջ ունեցած նշանակությունը, ինչպես նաև դրամական զանգվածի, փողի պահանջարկի և առաջարկի, վարկավորման ու ֆինանսական միջնորդության փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դրամաշրջանառության կարգավորման և մակրոտնտեսական կայունության միջև առկա կապին՝ հաշվի առնելով գնաճի, տոկոսադրույքների, փոխարժեքի, տնտեսական ակտիվության և ֆինանսական շուկայի զարգացման ազդեցությունը։ Քննարկվում են ՀՀ դրամավարկային քաղաքականության հիմնական գործիքներն ու դրանց կիրառման առանձնահատկությունները, կենտրոնական բանկի դերը դրամական առաջարկի կարգավորման, գների կայունության պահպանման և ֆինանսական համակարգի կայունության ապահովման գործում։ Վերլուծվում են նաև դրամաշրջանառության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, այդ թվում՝ տնտեսական ցիկլերը, բնակչության և ձեռնարկությունների ֆինանսական վարքագիծը, արտաքին առևտուրը, կապիտալի հոսքերը և միջազգային տնտեսական զարգացումները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դրամաշրջանառության արդյունավետ կարգավորման և տնտեսական աճի միջև օպտիմալ հարաբերակցության բացահայտումը, քանի որ չափազանց ընդլայնված կամ սահմանափակված դրամական առաջարկը կարող է տարբեր ազդեցություններ ունենալ արտադրության, սպառման, ներդրումների և գների մակարդակի վրա։ Ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու ՀՀ դրամաշրջանառության կարգավորման առկա խնդիրները, գնահատելու կիրառվող մեխանիզմների արդյունավետությունը և ներկայացնելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են ներառել դրամավարկային քաղաքականության գործիքների արդյունավետ համադրումը, ֆինանսական շուկաների խորացումը, վարկավորման հասանելիության բարելավումը, դրամական հոսքերի առավել արդյունավետ կառավարումը և տնտեսական աճին նպաստող ֆինանսական պայմանների ձևավորումը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ՀՀ մակրոտնտեսական քաղաքականության, դրամավարկային կարգավորման և կայուն տնտեսական աճի փոխկապակցվածության ուսումնասիրության համար և կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։