Язык текстов литературных произведений агиографического жанра XVI-XVII вв. традиция и новизна (на материале "Жития Михаила Клопского" Тучковской редакции, "Жития Юлиании Лазаревской", "Жития Епифания", "Жития Протопопа Аввакума")

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է խնայողությունների, ներդրումների և տնտեսական աճի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության օրինակով՝ ընդգծելով այս երեք մակրոտնտեսական գործոնների դերը ազգային տնտեսության զարգացման գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է խնայողությունների ձևավորման աղբյուրները՝ տնային տնտեսությունների եկամուտներ, բանկային համակարգում կուտակումներ և պետական ֆինանսական քաղաքականություն, ինչպես նաև դրանց վերածման մեխանիզմները ներդրումների։ Գրքում դիտարկվում են ներդրումների կառուցվածքը՝ հիմնական կապիտալի ձևավորում, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ և պետական կապիտալ ներդրումներ, և դրանց ազդեցությունը տնտեսական աճի տեմպերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական միջնորդության դերին, բանկային համակարգի արդյունավետությանը և կապիտալի շուկաների զարգացման մակարդակին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տնտեսական աճի վրա ազդող կառուցվածքային գործոնները՝ արտադրողականություն, տեխնոլոգիական առաջընթաց, զբաղվածություն և մակրոտնտեսական կայունություն։ Աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի տնտեսության պայմաններում առկա սահմանափակումներն ու հնարավորությունները՝ կապված ներդրումային միջավայրի բարելավման, խնայողությունների խթանման և երկարաժամկետ կայուն աճի ապահովման հետ։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների և տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Այնշտայնի հարաբերականության տեսության և Յորդան–Բրանս–Դիկեի ձգողության տեսության շրջանակներում տիեզերքի ծագման, կառուցվածքի և էվոլյուցիայի հետ կապված կոսմոգոնիկ ու կոսմոլոգիական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում գրավիտացիոն տեսությունների միջոցով տիեզերքի լայնամասշտաբ հատկությունների մաթեմատիկական նկարագրությունն է, մասնավորապես՝ տարածաժամանակի երկրաչափությունը, նյութի և ճառագայթման բաշխումը, տիեզերական ընդարձակումը և տիեզերաբանական մոդելների դինամիկան։ Այնշտայնի տեսության համեմատությամբ Յորդան–Բրանս–Դիկեի մոտեցումը ընդլայնում է գրավիտացիայի նկարագրությունը՝ ներմուծելով լրացուցիչ սկալյար դաշտ, որի դինամիկան կարող է ազդել գրավիտացիոն փոխազդեցության արդյունավետ բնույթի վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է տարբեր տեսությունների կանխատեսումների համեմատությունը և այն պայմանների ուսումնասիրությունը, որոնց դեպքում դրանք հանգեցնում են միմյանցից տարբերվող տիեզերաբանական սցենարների։ Կոսմոգոնիկ տեսանկյունից կարող են քննարկվել տիեզերքի սկզբնական վիճակների, դրանց հնարավոր զարգացման և տիեզերական կառուցվածքների ձևավորման տեսական հարցերը, իսկ կոսմոլոգիական հատվածում՝ ընդարձակվող տիեզերքի մոդելները, դինամիկ լուծումները, նյութի էվոլյուցիան և գրավիտացիոն դաշտի վարքը։ Թեման կարևոր է տեսական տիեզերագիտության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն ստանդարտ հարաբերականության շրջանակում, այլև այլընտրանքային գրավիտացիոն տեսությունների միջոցով տիեզերքի զարգացման հնարավոր նկարագրությունները։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքիր է այն ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են հարաբերականության տեսությունը, գրավիտացիոն տեսությունները, վաղ տիեզերքի ֆիզիկան և տիեզերքի կառուցվածքի մաթեմատիկական մոդելավորումը։

Պատմություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Աղվանքի պատմաաշխարհագրական զարգացման քննությանը մ.թ.ա. I դարից մինչև մ.թ. VI դարը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի քաղաքական կառուցվածքը, բնակեցման ձևերը, տնտեսական հարաբերությունները և մշակութային փոխազդեցությունները հարակից քաղաքակրթությունների հետ։ Աշխատությունում վերլուծվում է Աղվանք-ի տարածքային ձևավորման գործընթացը, դրա սահմանների փոփոխությունները տարբեր պատմական փուլերում, ինչպես նաև պետականության զարգացման առանձնահատկությունները՝ կապված հելլենիստական, պարթևական և հետագայում սասանյան ազդեցությունների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի էթնիկ կազմին, լեզվական բազմազանությանը և կրոնական պատկերացումների փոփոխությանը՝ հատկապես քրիստոնեության տարածման վաղ փուլերում։ Քննարկվում են նաև տնտեսական կյանքի հիմնական ուղղությունները՝ գյուղատնտեսություն, անասնապահություն և առևտրային ուղիների վերահսկում, որոնք կարևոր դեր են ունեցել Աղվանքի ռազմավարական նշանակության ձևավորման մեջ։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ Աղվանքի պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Կովկասի հին աշխարհի քաղաքական և մշակութային փոխկապակցվածությունը։

Մանկավարժություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցության կատարելագործման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ որպես կրթական գործընթացի արդյունավետության և ուսուցման որակի բարձրացման կարևոր նախապայման։ Բարձրագույն կրթության ժամանակակից համակարգում դասավանդող-ուսանող հարաբերությունները աստիճանաբար անցնում են միայն գիտելիքի փոխանցման մոդելից դեպի համագործակցային, երկխոսային և ուսանողակենտրոն մոտեցում, որտեղ ուսանողը հանդես է գալիս ոչ թե որպես տեղեկատվության պասիվ ստացող, այլ որպես ուսումնական գործընթացի ակտիվ մասնակից։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դասավանդողների և ուսանողների փոխհարաբերությունների մանկավարժական, հոգեբանական և հաղորդակցական առանձնահատկությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի վստահության, փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության և բաց հաղորդակցության ձևավորումը, քանի որ բարենպաստ միջավայրը նպաստում է ուսանողների ակտիվ մասնակցությանը, հարցադրումներ կատարելու պատրաստակամությանը, ինքնուրույն մտածողության և ստեղծագործական կարողությունների զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դասավանդողի դերի փոփոխությունը ժամանակակից կրթական միջավայրում։ Դասավանդողը պետք է ոչ միայն ներկայացնի ուսումնական նյութը, այլև կազմակերպի քննարկումներ, խթանի ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքը, տրամադրի կառուցողական հետադարձ կապ և աջակցի նրանց անհատական կրթական կարիքների բացահայտմանը։ Այս մոտեցումը պահանջում է հաղորդակցական և մանկավարժական համապատասխան հմտությունների զարգացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսանողների ակտիվության վրա ազդող գործոններին։ Ուսումնական մոտիվացիան, դասընթացի կազմակերպման ձևը, գնահատման մեթոդները, դասավանդողի հաղորդակցական ոճը, խմբում ձևավորված հոգեբանական մթնոլորտը և ուսանողների անհատական առանձնահատկությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ փոխգործակցության որակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հետադարձ կապի կազմակերպմանը։ Ժամանակին, հստակ և կառուցողական արձագանքը հնարավորություն է տալիս ուսանողին հասկանալ սեփական առաջընթացը, բացահայտել դժվարությունները և ուղղել ուսումնառության գործընթացը։ Միաժամանակ դասավանդողի համար ուսանողների արձագանքները կարևոր աղբյուր են դասավանդման մեթոդների արդյունավետությունը գնահատելու և անհրաժեշտ փոփոխություններ կատարելու համար։ Ժամանակակից թվային կրթական միջավայրի զարգացումը նույնպես փոխում է դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցության ձևերը։ Առցանց հարթակները, էլեկտրոնային ուսումնական նյութերը, տեսաժողովները, քննարկումների ֆորումները և թվային գնահատման գործիքները հնարավորություն են տալիս ընդլայնել հաղորդակցությունը լսարանի սահմաններից դուրս։ Սակայն դրանց արդյունավետ կիրառումը պահանջում է համապատասխան թվային գրագիտություն, հստակ հաղորդակցական կանոններ և ուսումնական գործընթացի ճիշտ կազմակերպում։ Աշխատության շրջանակում կարող են բացահայտվել նաև փոխգործակցությանը խոչընդոտող խնդիրները՝ հաղորդակցության միակողմանիությունը, ուսանողների պասիվությունը, չափազանց ձևական հարաբերությունները, անհատական մոտեցման պակասը, կարծրատիպային դասավանդման մեթոդները և հետադարձ կապի անբավարարությունը։ Դրանց հաղթահարման նպատակով կարող են առաջարկվել ինտերակտիվ և համագործակցային ուսուցման մեթոդների ընդլայնում, քննարկումների և խմբային աշխատանքների կազմակերպում, նախագծային ուսուցման կիրառում, անհատական խորհրդատվության զարգացում և ուսանողների կարծիքի պարբերական ուսումնասիրություն։ Գործնական նշանակություն ունի նաև դասավանդողների մասնագիտական վերապատրաստումը, որի ընթացքում կարող են զարգացվել հաղորդակցական, կոնֆլիկտների կառավարման, կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման և ուսանողակենտրոն ուսուցման հմտությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցությունը դիտարկում է որպես երկկողմանի և շարունակական գործընթաց, որի արդյունավետությունը պայմանավորում է ոչ միայն ուսումնական նյութի յուրացման մակարդակը, այլև ուսանողի անձնական և մասնագիտական զարգացման հնարավորությունները։ Փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության, վստահության և արդյունավետ հետադարձ կապի վրա հիմնված կրթական միջավայրի ձևավորումը կարող է նպաստել բարձրագույն կրթության որակի բարձրացմանը և ուսումնական գործընթացի առավել արդյունավետ կազմակերպմանը։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատանքը նվիրված է խաղողի նոր սորտերի և հեռանկարային հիբրիդների ձմեռադիմացկունության գնահատմանը՝ դրանց կենսաբանական և ագրոնոմիական առանձնահատկությունների համապարփակ ուսումնասիրության միջոցով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն խաղողի ձևերը, որոնք կարող են առավել հաջողությամբ դիմակայել ցածր ջերմաստիճաններին և ձմեռային անբարենպաստ պայմաններին՝ պահպանելով կենսունակությունը, բերքատվության ներուժը և հետագա վեգետացիայի բնականոն ընթացքը։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ խաղողի բազմամյա մշակաբույս լինելը այն դարձնում է հատկապես զգայուն ձմռան ընթացքում առաջացող ցրտահարությունների նկատմամբ, որոնք կարող են վնասել ինչպես բույսի վերգետնյա մասերը, այնպես էլ բողբոջները, բազմամյա փայտը և հաղորդող հյուսվածքները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր սորտերի և հիբրիդների արձագանքները ցածր ջերմաստիճանների նկատմամբ՝ առանձնացնելով առավել դիմացկուն, միջին դիմադրողականություն ունեցող և ցրտի նկատմամբ զգայուն ձևերը։ Ձմեռադիմացկունության գնահատման ընթացքում կարևոր նշանակություն ունեն բողբոջների կենսունակությունը, վնասվածության աստիճանը, վերականգնման ունակությունը, ընձյուղների աճի բնույթը և հաջորդող վեգետացիոն շրջանում բերքատվության ձևավորումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ինչպես բնական ձմեռման պայմաններում դաշտային դիտարկումներ, այնպես էլ վերահսկվող պայմաններում ցածր ջերմաստիճանների ազդեցության փորձարկումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է համեմատել ուսումնասիրվող գենոտիպերի ցրտադիմացկունության սահմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հատկանիշների համալիր գնահատմանը, որոնք կարող են որոշել նոր սորտի կամ հիբրիդի արտադրական արժեքը։ Միայն ցածր ջերմաստիճանին դիմակայելու կարողությունը բավարար չէ․ կարևոր է նաև, որ ձմռանից հետո բույսը կարողանա արագ վերականգնել աճը, ձևավորել կենսունակ ընձյուղներ և ապահովել կայուն ու որակյալ բերք։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև ձմեռադիմացկունության և այլ ագրոնոմիական հատկանիշների փոխկապակցվածությունը՝ բերքի քանակի և որակի, հասունացման ժամկետների, աճի ուժի, հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրողականության և շրջակա միջավայրի այլ գործոնների նկատմամբ հարմարվողականության հետ։ Սորտերի և հիբրիդների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել առավել հեռանկարային ձևերը և գնահատել դրանց կիրառման նպատակահարմարությունը տարբեր կլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ խաղողի սելեկցիայի համար, քանի որ ձմեռադիմացկունության բարձր մակարդակ ունեցող ձևերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ստեղծել նոր սորտեր, որոնք ավելի հարմարեցված են ցուրտ ձմեռներով կամ կլիմայական անկայունությամբ բնորոշ տարածաշրջանների պայմաններին։ Միաժամանակ նման սորտերի տարածումը կարող է նվազեցնել ձմեռային վնասներից առաջացող բերքի կորուստները և որոշ դեպքերում կրճատել բույսերի պաշտպանության կամ ձմեռային լրացուցիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև կլիմայի փոփոխության պայմաններում, երբ ջերմաստիճանային ռեժիմի անկայունությունը կարող է մեծացնել ինչպես ուշ աշնանային և վաղ գարնանային ցրտահարությունների, այնպես էլ ձմեռային կտրուկ ջերմաստիճանային տատանումների ազդեցությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է խաղողագործության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և սելեկցիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել նոր սորտերի և հեռանկարային հիբրիդների ձմեռադիմացկունությունը, առանձնացնել առավել արժեքավոր գենոտիպերը և հիմնավորել դրանց հետագա փորձարկման ու արտադրական կիրառման հնարավորությունները։ Թեման գործնական նշանակություն ունի խաղողի արտադրության կայունության բարձրացման, սելեկցիոն ծրագրերի կատարելագործման և տարբեր կլիմայական պայմաններին առավել լավ հարմարվող տնկանյութի ընտրության համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի դպրոցական շենքերի ճարտարապետական կազմակերպման զարգացմանը՝ հասարակական, կրթական և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում հանրակրթական հաստատությունների տարածական կառուցվածքի վերափոխումն է՝ պայմանավորված կրթական գործընթացի նոր պահանջներով, ուսուցման մեթոդների փոփոխությամբ և դպրոցական միջավայրի նկատմամբ ժամանակակից մոտեցումներով։ Քննվում են ավանդական դպրոցական շենքերի հատակագծային սկզբունքները և դրանց համապատասխանությունը կրթության նոր կազմակերպական ձևերին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով դասասենյակների, լաբորատորիաների, գրադարանների, մարզական, մշակութային և ընդհանուր օգտագործման տարածքների փոխադարձ կապերին։ Կարևորվում է ճկուն և բազմագործառույթ տարածքների ձևավորումը, որոնք կարող են հարմարեցվել անհատական, խմբային և համատեղ ուսուցման տարբեր ձևերին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դպրոցական շենքի և շրջակա միջավայրի փոխհարաբերությանը, տարածքի կազմակերպմանը, բնական լուսավորությանը, օդափոխությանը, ակուստիկական պայմաններին և սովորողների համար հարմարավետ միջավայրի ձևավորմանը։ Դիտարկվում են նաև Հայաստանի բնակլիմայական պայմանների ազդեցությունը ճարտարապետական և կառուցվածքային լուծումների ընտրության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գոյություն ունեցող դպրոցական շենքերի վերակառուցման և արդիականացման խնդիրը՝ հաշվի առնելով դրանց ֆունկցիոնալ հնարավորությունները, տեխնիկական վիճակը և ժամանակակից կրթական պահանջներին համապատասխանեցնելու անհրաժեշտությունը։ Անդրադարձ է կատարվում մատչելի միջավայրի ձևավորմանը՝ տարբեր կարիքներ ունեցող սովորողների համար դպրոցական տարածքների հնարավորինս հավասար օգտագործման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված դպրոցական շենքերի տիպաբանական առանձնահատկությունները՝ բացահայտելով դրանց առավելությունները, սահմանափակումները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Դպրոցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ուսումնական գործառույթ իրականացնող շենք, այլև որպես համայնքային և սոցիալական միջավայր, որտեղ կազմակերպվում են հաղորդակցություն, ստեղծագործական գործունեություն, մշակութային միջոցառումներ և արտադասարանական աշխատանք։ Կարևորվում են նաև շենքի էներգաարդյունավետության, շահագործման նպատակահարմարության և տարածքների երկարաժամկետ հարմարվողականության հարցերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճարտարապետության, քաղաքաշինության, կրթական միջավայրի նախագծման և շենքերի տիպաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի դպրոցական ճարտարապետության զարգացման այն սկզբունքները, որոնք համապատասխանում են փոփոխվող հասարակական և կրթական պահանջներին։