Архитектура школьных зданий Армении в новых социальных условиях

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է փափուկ ցորենի տարբեր կենսաձևերի մուտացիոն փոփոխությունների ուսումնասիրմանը՝ էթիլենիմինը որպես քիմիական մուտագեն կիրառելու պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է քիմիական մուտագենեզի հնարավորությունը՝ ցորենի ժառանգական փոփոխականության ընդլայնման և սելեկցիոն արժեք ունեցող նոր ձևերի ստացման նպատակով։ Էթիլենիմինը դասվում է քիմիական մուտագենների շարքին և պատմականորեն կիրառվել է գյուղատնտեսական բույսերի մուտացիոն սելեկցիայի մեջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում փափուկ ցորենի տարբեր կենսաձևերի արձագանքն է մուտագեն ազդեցությանը, առաջացող փոփոխությունների բնույթը, հաճախականությունը և ժառանգականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսերի աճի ու զարգացման առանձնահատկությունների փոփոխություններին, ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական նոր հատկանիշների ի հայտ գալուն, ինչպես նաև այն փոփոխությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են հետագայում օգտագործվել սելեկցիոն աշխատանքներում։ Աշխատանքում կարևորվում է մուտագենի ազդեցության և բույսի գենոտիպային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր կենսաձևեր կարող են տարբեր կերպ արձագանքել նույն մուտագեն ազդեցությանը։ Նման հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու ելանյութային գենետիկական բազմազանությունը և ընտրելու տնտեսապես արժեքավոր հատկանիշներ ունեցող մուտանտ ձևեր։ Մուտացիաների հայտնաբերման և դրանց ժառանգական բնույթի հաստատման համար կարևոր է նաև հաջորդ սերունդների ուսումնասիրությունը, ինչը կիրառվել է քիմիական մուտագենեզի վերաբերյալ դասական հետազոտություններում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ ցորենի սորտերի կատարելագործման, նոր սելեկցիոն նյութի ստացման, արժեքավոր գենետիկական հատկանիշների որոնման և տեղական պայմաններին ավելի լավ հարմարված ձևերի ընտրության համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել բույսերի գենետիկներին, սելեկցիոներներին, բուսաբույծներին, ագրոնոմներին, կենսաբաններին, գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է սինուսոիդալ լարման մեկֆազ տրանզիստորային կայունացված ինվերտորների մշակմանն ու հետազոտությանը՝ բարելավված տեխնիկական ցուցանիշներով։ Աշխատությունը վերլուծում է ինվերտորային փոխակերպման գործընթացները, տրանզիստորային կոմուտացիոն սխեմաների աշխատանքային առանձնահատկությունները և ելքային լարման ձևավորման որակի բարձրացման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդաշնակ աղավաղումների (THD) նվազեցման, ելքային լարման կայունացման, էներգետիկ կորուստների կրճատման և բարձր հաճախականությամբ անջատման ռեժիմների օպտիմալացման խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև կառավարման ալգորիթմների մշակումը՝ PWM մոդուլացիայի կատարելագործված տարբերակների կիրառմամբ, ինչպես նաև ուժային էլեկտրոնային տարրերի աշխատանքի արդյունավետության գնահատումը տարբեր բեռնվածքային պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր է էլեկտրատեխնիկների, ուժային էլեկտրոնիկայի ինժեներների և ավտոմատացման համակարգերի մասնագետների համար՝ նպաստելով բարձր արդյունավետությամբ և ցածր աղավաղումներով ինվերտորային համակարգերի նախագծման և կիրառման զարգացմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ոռոգման ջրի օգտագործման տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է գյուղատնտեսության զարգացման համար ոռոգման ջրի բացառիկ նշանակությամբ, ջրային ռեսուրսների սահմանափակությամբ, ոռոգման համակարգերի տեխնիկական վիճակով, ջրի տեղափոխման և բաշխման ընթացքում առաջացող կորուստներով, ինչպես նաև ջրամատակարարման ծախսերի ազդեցությամբ գյուղատնտեսական արտադրության ինքնարժեքի և շահութաբերության վրա։ Հայաստանի գյուղատնտեսության մի շարք ճյուղերի համար ոռոգումը հանդիսանում է արտադրական գործընթացի անհրաժեշտ պայման, ուստի ջրի արդյունավետ կառավարումը անմիջականորեն կապված է հողերի արտադրողականության, բերքատվության, գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամուտների և գյուղական բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել ոռոգման ջրի տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները և մշակել այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան նվազեցնել ջրի կորուստները, խնայել ֆինանսական և էներգետիկ ռեսուրսները, բարձրացնել ոռոգվող հողերի արտադրողականությունը և ապահովել ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Հայաստանի ջրային ռեսուրսների առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսության մեջ դրանց օգտագործման ուղղությունները և ոռոգման համակարգի դերը երկրի ագրարային տնտեսության զարգացման գործում։ Ջրի տնտեսական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրա առկա քանակով, այլև հասանելիությամբ, որակով, ջրառի, տեղափոխման, մղման և բաշխման ծախսերով։ Հետևաբար ոռոգման ջրի արդյունավետության գնահատումը պետք է իրականացվի ամբողջական շղթայի տեսանկյունից՝ ջրառից մինչև մշակաբույսի կողմից ջրի փաստացի օգտագործումը։ Կարևոր խնդիր է ոռոգման համակարգերում ջրի կորուստների նվազեցումը։ Ջրանցքների, ջրատարների, խողովակաշարերի և այլ հիդրոտեխնիկական կառույցների մաշվածությունը կարող է հանգեցնել ջրի զգալի կորուստների՝ նվազեցնելով համակարգի օգտակար գործողության մակարդակը և մեծացնելով մեկ միավոր ջրի մատակարարման ինքնարժեքը։ Այդ պատճառով ենթակառուցվածքների վերականգնումը, նորոգումը և տեխնիկական արդիականացումը դիտարկվում են որպես տնտեսական արդյունավետության բարձրացման առանցքային ուղղություններ։ Ջրի կորուստների կրճատումը հնարավորություն է տալիս նույն ջրային ռեսուրսի հաշվին ընդլայնել ոռոգման հնարավորությունները կամ նվազեցնել ջրառի և ջրամատակարարման հետ կապված ծախսերը։ Տնտեսական արդյունավետության կարևոր բաղադրիչ է ոռոգման համակարգերի էներգաարդյունավետությունը։ Մեխանիկական ջրամատակարարման դեպքում ջրի մղումը պահանջում է էլեկտրաէներգիայի զգալի ծախս, որը կարող է բարձրացնել ջրի մատակարարման արժեքը և, համապատասխանաբար, գյուղատնտեսական արտադրանքի ինքնարժեքը։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել պոմպակայանների տեխնիկական վիճակը, պոմպային սարքավորումների արդյունավետությունը, ջրի բարձրացման անհրաժեշտությունը և էներգիայի սպառման հնարավոր նվազեցման մեխանիզմները։ Էներգախնայող սարքավորումների ներդրումը և տեխնիկական կորուստների նվազեցումը կարող են բարելավել ինչպես ջրամատակարարող կառույցների, այնպես էլ ջրօգտագործողների տնտեսական արդյունքները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի հաշվառման և վերահսկման համակարգերի կատարելագործմանը։ Ճշգրիտ հաշվառումը հնարավորություն է տալիս որոշել ջրի իրական ծավալները, հայտնաբերել կորուստների առաջացման հիմնական հատվածները, վերահսկել սպառումը և առավել հիմնավորված կազմակերպել ջրի բաշխումը։ Ժամանակակից ջրաչափական սարքերի, հեռակառավարման և թվային մոնիթորինգի համակարգերի ներդրումը կարող է բարձրացնել ջրային ռեսուրսների կառավարման թափանցիկությունն ու արդյունավետությունը։ Ջրի սպառման մասին ճշգրիտ տվյալների առկայությունը նաև հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել ջրօգտագործման տնտեսական արդյունքները։ Ոռոգման ջրի օգտագործման արդյունավետության գնահատման կարևոր ցուցանիշներից են մեկ միավոր ջրի հաշվով ստացվող գյուղատնտեսական արտադրանքի արժեքը, մեկ հեկտարի հաշվով ջրի ծախսը, ջրամատակարարման ծախսերի մասնաբաժինը արտադրանքի ինքնարժեքում, ոռոգվող հողերի բերքատվությունը և ջրի արտադրողականությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե որքան տնտեսական արդյունք է ստեղծվում օգտագործվող ջրի յուրաքանչյուր միավորի հաշվով և ինչպիսի փոփոխություններ են անհրաժեշտ արդյունավետության բարձրացման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրախնայող ոռոգման տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ Կաթիլային ոռոգումը, անձրևացման համակարգերը, հողի խոնավության վերահսկումը, ոռոգման ժամանակացույցի օպտիմալացումը և մշակաբույսերի ջրապահանջի հաշվարկը կարող են նպաստել ջրի նպատակային օգտագործմանը։ Սակայն նման տեխնոլոգիաների ներդրումը պահանջում է ֆինանսական ներդրումներ, ուստի դրանց արդյունավետությունը պետք է գնահատվի ոչ միայն ջրի խնայողության, այլև ներդրված միջոցների վերադարձելիության տեսանկյունից։ Անհրաժեշտ է համեմատել տեխնոլոգիայի ձեռքբերման և շահագործման ծախսերը ջրի խնայողությունից, բերքատվության աճից և արտադրանքի լրացուցիչ արժեքից ստացվող տնտեսական արդյունքի հետ։ Ջրի արդյունավետ օգտագործման վրա ազդեցություն ունի նաև մշակաբույսերի կառուցվածքը։ Տարբեր գյուղատնտեսական մշակաբույսեր ունեն տարբեր ջրապահանջ, բերքատվություն և տնտեսական արժեք։ Սահմանափակ ջրային ռեսուրսների պայմաններում կարևոր է ընտրել այնպիսի արտադրական կառուցվածք, որը հնարավորություն կտա մեկ միավոր ջրի հաշվով ստանալ առավել բարձր տնտեսական արդյունք։ Այս մոտեցումը պահանջում է ջրային ռեսուրսների կառավարման և գյուղատնտեսական արտադրության պլանավորման փոխկապակցում՝ հաշվի առնելով տվյալ տարածքի բնական պայմանները, հողի որակը, մշակաբույսերի ջրապահանջը և շուկայական պահանջարկը։ Ոռոգման ջրի տնտեսական արդյունավետության վրա ազդում է նաև ջրի սակագնային քաղաքականությունը։ Ջրամատակարարման արժեքը պետք է այնպիսի հարաբերակցություն ունենա ջրօգտագործողների վճարունակության և համակարգի իրական ծախսերի միջև, որը միաժամանակ կխթանի ջրի խնայողությունը և կապահովի ջրամատակարարման համակարգի ֆինանսական կայունությունը։ Չափազանց ցածր վճարը կարող է չխթանել խնայող օգտագործումը և բավարար չլինել համակարգի պահպանման ծախսերը ծածկելու համար, իսկ չափազանց բարձր վճարը կարող է մեծացնել գյուղատնտեսական արտադրողների ֆինանսական բեռը և նվազեցնել որոշ մշակաբույսերի արտադրության շահութաբերությունը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ձևավորել հավասարակշռված և տնտեսապես հիմնավորված սակագնային մեխանիզմ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրօգտագործողների կառավարման արդյունավետությունը։ Ջրի բաշխման, ներտնտեսային ցանցերի պահպանման, վճարների հավաքագրման և ջրօգտագործողների միջև պատասխանատվության հստակեցման գործընթացների բարելավումը կարող է նպաստել համակարգի արդյունավետ շահագործմանը։ Ջրօգտագործողների ակտիվ մասնակցությունը կարող է բարձրացնել ջրի նկատմամբ պատասխանատվությունը և նպաստել ինչպես ենթակառուցվածքների պահպանմանը, այնպես էլ ջրի ռացիոնալ օգտագործմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ոռոգման ջրի կառավարման միջազգային փորձը և դրա կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ջրի պահանջարկի կառավարման, թվային հաշվառման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների խթանման, արդյունավետ սակագնային քաղաքականության և ենթակառուցվածքների երկարաժամկետ ֆինանսավորման մեխանիզմները։ Միաժամանակ դրանց կիրառումը պետք է համապատասխանեցվի Հայաստանի բնական, տնտեսական և սոցիալական առանձնահատկություններին։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է ոռոգման ջրի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման այնպիսի միջոցառումների հիմնավորման մեջ, որոնք կարող են միաժամանակ ունենալ տնտեսական և բնապահպանական դրական արդյունք։ Ջրի կորուստների նվազեցումը, էներգիայի խնայողությունը, ժամանակակից ոռոգման տեխնոլոգիաների ներդրումը, հաշվառման համակարգերի կատարելագործումը և գյուղատնտեսական արտադրության ավելի արդյունավետ կազմակերպումը կարող են նպաստել արտադրանքի ինքնարժեքի նվազեցմանը, բերքատվության բարձրացմանը և գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամտաբերության աճին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ոռոգման ջուրը դիտարկում է ոչ միայն որպես բնական ռեսուրս, այլև որպես գյուղատնտեսական արտադրության կարևոր տնտեսական գործոն։ Հայաստանի Հանրապետությունում դրա արդյունավետ օգտագործումը պահանջում է ենթակառուցվածքային, տեխնոլոգիական, ֆինանսական, կառավարչական և կազմակերպական միջոցառումների համակցված իրականացում։ Նման մոտեցումը կարող է ապահովել ջրային ռեսուրսների ավելի ռացիոնալ օգտագործում, նվազեցնել ջրամատակարարման և գյուղատնտեսական արտադրության ծախսերը, բարձրացնել ոռոգվող հողերի տնտեսական արդյունավետությունը և նպաստել գյուղատնտեսության երկարաժամկետ կայուն զարգացմանը։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին վերաբերող նոր հրատարակված գրքերի տեղեկատվական ցանկ՝ նպատակ ունենալով համակարգել և ընթերցողներին հասանելի դարձնել տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած գիտական, արտադրական և ուսումնամեթոդական գրականությունը։ Այն ընդգրկում է բուսաբուծության, անասնաբուծության, հողագիտության, ագրոտեխնիկայի, բույսերի պաշտպանության, գյուղատնտեսական տնտեսագիտության և մեքենայացման ոլորտներին վերաբերող հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գյուղատնտեսական գիտության և պրակտիկայի արդի զարգացումները։ Նյութը ներկայացված է տեղեկատվական-մատենագիտական սկզբունքով՝ ապահովելով գրքերի հիմնական տվյալների համակարգված շարադրանք, ինչը հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ կողմնորոշվել մասնագիտական գրականության հոսքի մեջ և ընտրել անհրաժեշտ աղբյուրները գիտական կամ կիրառական նպատակներով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսության արտադրողականության բարձրացման, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, հողի արդյունավետ օգտագործման և ագրարային ոլորտի կայուն զարգացման խնդիրներին անդրադարձող հրատարակություններին։ Այս տեղեկատուն ծառայում է որպես օգտակար գործիք գիտաշխատողների, գյուղատնտեսների, ուսանողների և ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գիտական տեղեկատվության տարածմանը և գյուղատնտեսական գիտելիքների արդիականացմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ և պարսկալեզու միջնադարյան հոգևոր գրականության երկու նշանավոր ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ դրանց գաղափարական, փիլիսոփայական, կրոնական, գեղարվեստական և լեզվաոճական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության կենտրոնում մարդու և Աստծու հարաբերության, հոգևոր ինքնաճանաչման, մեղքի ու ապաշխարության, սիրո, բարոյական կատարելագործման և աստվածային ճշմարտության որոնման թեմաների արտահայտման տարբեր ձևերն են։ Քննվում է, թե քրիստոնեական և իսլամական սուֆիական մտածողության միջավայրերում ինչպես են մեկնաբանվում մարդու ներաշխարհը, երկրային գոյության սահմանափակությունը և հոգևոր վերափոխման հնարավորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աստվածային սիրո գաղափարին և դրա գեղարվեստական մարմնավորմանը՝ բացահայտելով նմանություններն ու տարբերությունները երկու հեղինակների աշխարհընկալման մեջ։ Համեմատական քննության կարևոր ուղղություններից է խոսողի և աստվածայինի միջև հաղորդակցության ձևը․ մի դեպքում գերակշռող աղոթական, խոստովանական ու ինքնաքննական կառուցվածքը համադրվում է մյուսի պատմողական, առակային, խորհրդանշական և ուսուցողական եղանակների հետ։ Ուսումնասիրվում են փոխաբերությունները, խորհրդանիշները, պատկերային համակարգերը, կրկնությունները և բանաստեղծական խոսքի այն միջոցները, որոնց օգնությամբ վերացական աստվածաբանական ու փիլիսոփայական գաղափարները ստանում են գեղարվեստական արտահայտություն։ Կարևորվում է նաև մարդու ներքին հակասությունների, հոգևոր ճանապարհի և բարոյական ինքնակատարելագործման պատկերումը՝ հաշվի առնելով երկու ստեղծագործությունների ձևավորման տարբեր պատմամշակութային ու կրոնական միջավայրերը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև միստիկական մտածողության առանձնահատկություններին՝ խուսափելով երկու ավանդույթների մեխանիկական նույնացումից և յուրաքանչյուր երկի գաղափարական համակարգը դիտարկելով իր սեփական մշակութային համատեքստում։ Համեմատական գրականագիտական մեթոդը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն թեմատիկ ընդհանրությունները, այլև ժանրային կառուցվածքի, հեղինակային խոսքի, պատկերավորման և հոգևոր փորձառության ներկայացման սկզբունքային տարբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է հայ և պարսկալեզու միջնադարյան գրականությունների միջև համեմատական երկխոսության խորացմանը՝ ցույց տալով, թե տարբեր կրոնական ու մշակութային ավանդույթներում ինչպես կարող են ձևավորվել համամարդկային հարցադրումներ մարդու հոգևոր գոյության, սիրո, ինքնաճանաչման և աստվածայինի որոնման վերաբերյալ։

Բժշկություն

Գիտաբժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երիկամների ռիթմիկ գործունեության ձևավորման ընթացքում տեղի ունեցող ներզատական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների համալիր ուսումնասիրությանը՝ ինչպես բնականոն վիճակում, այնպես էլ քրոնիկական երիկամային անբավարարության պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են երիկամների գործառույթների օրական կենսաբանական ռիթմերը, մեզի առաջացման և արտազատման գործընթացների ժամանակային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օրգանիզմի ներքին կարգավորիչ համակարգերի ազդեցությունը դրանց վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հորմոնային կարգավորման, ջրաաղային հավասարակշռության, էլեկտրոլիտային փոխանակության և նյութափոխանակության ցուցանիշների փոփոխություններին, որոնք մասնակցում են երիկամների բնականոն գործունեության պահպանմանը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են քրոնիկական երիկամային անբավարարության դեպքում փոփոխվում ֆիզիոլոգիական ռիթմերը և դրանց հետ կապված կենսաքիմիական ու ներզատական գործընթացները։ Համեմատվում են բնականոն և ախտաբանական վիճակներում ստացված ցուցանիշները՝ երիկամների գործառութային խանգարումների զարգացման օրինաչափությունները և կարգավորիչ մեխանիզմների փոփոխությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կենսաբանական ռիթմերի ուսումնասիրության հնարավոր նշանակությանը հիվանդության ընթացքի գնահատման, ախտորոշիչ ցուցանիշների ճշգրտման և բուժական մոտեցումների հիմնավորման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նեֆրոլոգների, ֆիզիոլոգների, ներզատաբանների, կենսաքիմիկոսների, բժշկական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։