Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու– թիվ 1 (4)

Գրականություն

Սույն աշխատանքը նվիրված է 1946-1975 թվականներին հայ և լիտվական գրականության միջնորդական ու մշակութային կապերի ուսումնասիրմանը, ներկայացնելով գրական գործիչների փոխադարձ հետաքրքրությունը, թարգմանություններն ու գրական արձագանքները այդ ժամանակաշրջանում։ Աշխատությունը վերլուծում է հայ և լիտվական հեղինակների ստեղծագործությունների համեմատական ազդեցությունները, համաժամանակյա մշակութային գործընթացները, գրական նախաձեռնություններն ու հրատարակությունները, ինչպես նաև մատենագիտական նյութերը, որոնք վկայում են երկու մշակույթների միջեւ ինտելեկտուալ ու ստեղծագործական փոխանակումների մասին։ Մատենագիտական ցանկը ներառում է գրքեր, հոդվածներ, թարգմանություններ և քննադատական հոդվածներ, որոնք լուսաբանում են գրական կապերի պատմությունը, գրական փորձի փոխանցումը և երկու ժողովուրդների մշակութային հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հանդիսանում է արժեքավոր ուղեցույց հայ և լիտվական գրականության համեմատական ուսումնասիրությունների համար և նպաստում է միջմշակութային գրական հարաբերությունների գիտական ուսումնասիրմանը։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Կիմերների և սկյութների՝ Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածում հայտնվելու, տարածվելու և տեղական բնակչության ու մշակութային միջավայրի հետ փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ հիմնականում հնագիտական տվյալների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում վաղ երկաթի դարի և դրան հաջորդող ժամանակաշրջանի այն պատմամշակութային գործընթացներն են, որոնք կապված են հյուսիսային տափաստանային շրջաններից դեպի Առաջավոր Ասիա և Հայկական լեռնաշխարհ շարժված քոչվորական կամ կիսաքոչվորական խմբերի հետ։ Աշխատանքը կարևորում է հնագիտական նյութը որպես պատմական իրադարձությունների վերականգնման հիմնական աղբյուր, քանի որ նյութական մշակույթի առանձին տարրերը՝ զենքերը, ձիասարքավորումները, զարդերը, կենցաղային առարկաները, թաղման կառույցներն ու ծիսական համալիրները, հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տարբեր մշակութային ավանդույթների տարածման ուղղություններն ու փոխազդեցությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել Կիմերներին և սկյութներին վերագրվող հնագիտական գտածոների տարածքային բաշխումը, դրանց թվագրությունը, տեխնոլոգիական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները և տեղական մշակույթների հետ ունեցած նմանություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ զենքի և ձիասարքավորումների ուսումնասիրությունը, քանի որ նման առարկաները հաճախ կարևոր ցուցիչներ են հնագույն ռազմական մշակույթի, շարժունակության և միջմշակութային կապերի բացահայտման համար։ Սկյութական մշակութային շրջանակին բնորոշ որոշ իրեր, մասնավորապես կենդանական ոճով զարդարված առարկաները, նետասլաքների տարբեր ձևերը, երկաթե զենքերը և ձիու հանդերձանքի տարրերը, կարող են օգտագործվել տարածաշրջանում այդ մշակութային ազդեցությունների տարածման ժամանակագրությունն ու աշխարհագրությունը պարզելու համար։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևորում է հնագիտական նյութի մեկնաբանման զգուշավոր մոտեցումը, քանի որ որոշ առարկաների տարածումը պարտադիր չի նշանակում տվյալ էթնիկ խմբի անմիջական ներկայություն․ դրանք կարող էին տարածվել առևտրի, փոխանակման, մշակութային ընդօրինակման կամ տարբեր խմբերի փոխազդեցության արդյունքում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Կիմերների և սկյութների հնարավոր տեղաշարժերի համադրումը գրավոր աղբյուրների տեղեկությունների հետ։ Հին հեղինակների հաղորդումները կարող են լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել այդ ժողովուրդների շարժերի և տարածաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ, սակայն հնագիտական նյութի հետ դրանց համապատասխանեցումը պահանջում է ժամանակագրական և տարածական մանրակրկիտ վերլուծություն։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև տեղական բնակչության և եկվոր խմբերի փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե արդյոք առկա են նյութական մշակույթի փոփոխություններ, նոր թաղման սովորույթների ներթափանցում, ռազմական տեխնոլոգիաների տարածում կամ տնտեսական ու սոցիալական կապերի խորացում։ Այս տեսանկյունից Կիմերների և սկյութների ներկայությունը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական ներխուժումների կամ տեղաշարժերի պատմություն, այլև որպես տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունների բարդ գործընթաց։ Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան հատվածի ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն գտնվում էր տարբեր աշխարհագրական և մշակութային գոտիների շփման տարածքում և կարող էր հանդես գալ որպես հյուսիսային տափաստանների, Կովկասի, Իրանական բարձրավանդակի և Առաջավոր Ասիայի միջև հաղորդակցության կարևոր միջավայր։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել հնագիտական պեղումների նյութերը, թաղման համալիրները, բնակավայրերի գտածոները, առանձին իրերի տիպաբանական և համեմատական վերլուծությունը, ինչպես նաև քարտեզագրական ու ժամանակագրական մեթոդներ։ Այդպիսի համակցված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու հնագույն բնակչության շարժերը և մշակութային ազդեցությունների տարածման մեխանիզմները։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն նպաստում է Հայկական լեռնաշխարհի արևելյան շրջանների հնագույն պատմության վերականգնմանը և այդ տարածքում տեղի ունեցած լայնածավալ էթնոմշակութային գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու Կիմերների և սկյութների դերը տարածաշրջանի ռազմական, նյութական և մշակութային պատմության մեջ՝ խուսափելով միայն գրավոր աղբյուրների վրա հիմնված եզրակացություններից։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը Կիմերների և սկյութների ներկայությունն ու ազդեցությունը Հայկական լեռնաշխարհի արևելքում ուսումնասիրում է հնագիտական փաստերի, տարածական բաշխման, ժամանակագրության և տեղական մշակույթների հետ փոխազդեցության համադրմամբ՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական կերպով վերականգնել այդ բարդ պատմամշակութային ժամանակաշրջանի պատկերը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման աճի և աղքատության կրճատման միջև առկա փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը և այդ ազդեցության գնահատմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ փոքր ներքին շուկա ունեցող Հայաստանի համար արտահանման ընդլայնումը կարող է հանդիսանալ տնտեսական աճի, արտադրության ծավալների ավելացման, ներդրումների ներգրավման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման և բնակչության եկամուտների բարձրացման կարևոր աղբյուր։ Աշխատանքը դիտարկում է այն տնտեսական մեխանիզմները, որոնց միջոցով արտահանման աճը կարող է վերածվել բնակչության կենսամակարդակի բարելավման և աղքատության նվազման՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով զբաղվածությանը, աշխատավարձերին, արտադրողականությանը, ձեռնարկությունների զարգացմանը և պետական եկամուտների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել Հայաստանի արտահանման ծավալների և կառուցվածքի փոփոխությունները, հիմնական արտահանվող ապրանքներն ու ծառայությունները, արտաքին շուկաների աշխարհագրությունը, արտահանման մրցունակության մակարդակը և դրա զարգացման հիմնական սահմանափակումները։ Միաժամանակ գնահատվում է, թե արտահանման ընդլայնումից ստացվող տնտեսական օգուտներն ինչ չափով են փոխանցվում տարբեր սոցիալական խմբերին և տարածաշրջաններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ արտահանման աճն ինքնին դեռևս չի երաշխավորում աղքատության համաչափ կրճատում․ դրա ազդեցությունը կախված է ստեղծվող աշխատատեղերի բնույթից, աշխատուժի պահանջարկից, աշխատանքի արտադրողականությունից, եկամուտների բաշխումից և սոցիալական պաշտպանության արդյունավետությունից։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը կարևորում է ներառական տնտեսական աճի գաղափարը, որի դեպքում արտաքին շուկաներում մրցունակության բարձրացումը պետք է ուղեկցվի բնակչության ավելի լայն խմբերի համար տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնմամբ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև արտահանման աճի ազդեցության գնահատման քանակական մեթոդները՝ վիճակագրական ցուցանիշների, ժամանակային շարքերի, հարաբերակցությունների, տնտեսական մոդելների և այլ վերլուծական գործիքների կիրառմամբ։ Կարևոր է նաև տարբերակել արտահանման աճի ուղղակի և անուղղակի ազդեցությունները․ ուղղակի ազդեցությունը կարող է դրսևորվել արտահանող ընկերություններում արտադրության և զբաղվածության ընդլայնմամբ, իսկ անուղղակի ազդեցությունը՝ տեղական մատակարարների, տրանսպորտային, լոգիստիկ, ֆինանսական և այլ հարակից ծառայությունների զարգացման միջոցով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև արտահանման կառուցվածքի որակական կողմին՝ բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի և ծառայությունների արտահանման ընդլայնման նշանակությանը, քանի որ ավելի բարձր արտադրողականությամբ և որակյալ զբաղվածությամբ արտահանման զարգացումը կարող է ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ բնակչության եկամուտների և աղքատության նվազեցման վրա։ Հայաստանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունի արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացումը, քանի որ արտաքին պահանջարկի կամ առանձին շուկաների փոփոխությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ արտահանման վրա և, հետևաբար, արտահանմանը կապված աշխատատեղերի ու եկամուտների կայունության վրա։ Աշխատանքը կարող է դիտարկել նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի, վերամշակող արդյունաբերության, բարձր տեխնոլոգիական ոլորտների և ծառայությունների արտահանման հնարավորությունները՝ գնահատելով դրանց ներուժը աղքատության նվազեցման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի պարզելու, թե որքանով և ինչ պայմաններում է արտահանման ընդլայնումը նպաստում Հայաստանում աղքատության կրճատմանը, տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնմանը և բնակչության բարեկեցության բարձրացմանը։ Թեման արդիական է հատկապես այն պատճառով, որ տնտեսական աճի սոցիալական արդյունքները կախված են ոչ միայն աճի տեմպերից, այլև դրա կառուցվածքից և ներառականությունից․ վերջին գնահատականներով Հայաստանում աղքատությունը նվազել է, սակայն զգալի թվով տնային տնտեսություններ շարունակում են խոցելի մնալ տնտեսական ցնցումների նկատմամբ, իսկ ավելի որակյալ և արտադրողական աշխատատեղերի ստեղծումը շարունակում է կարևոր խնդիր լինել։

Գրականություն

Էռնեստ Հեմինգուեյը XX դարի ամերիկյան գրականության ամենաազդեցիկ գրողներից է, որի ստեղծագործությունները առանձնանում են պարզ, սեղմ և խորքային արտահայտչականությամբ, ինչպես նաև մարդու ներքին պայքարի և կյանքի իմաստի որոնման թեմաներով։ Նրա «Հրաժեշտ զենքին» վեպը անդրադառնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի իրականությանը և մարդու հոգեբանական վիճակին պատերազմի պայմաններում։ Ստեղծագործության գլխավոր գաղափարներից է պատերազմի անիմաստությունը և դրա կործանարար ազդեցությունը մարդու կյանքի, սիրո և արժեքների վրա։ Վեպում սերը և մարդկային հարաբերությունները հակադրվում են բռնությանը և մահվանը՝ ցույց տալով, որ նույնիսկ ամենադաժան պայմաններում մարդը ձգտում է խաղաղության և երջանկության, սակայն հաճախ բախվում է իրականության դաժանությանը։ Հեմինգուեյի պարզ լեզուն և սիմվոլիկ նկարագրությունները ուժեղացնում են ստեղծագործության էմոցիոնալ ազդեցությունը։ «Ծերունին և ծովը» վիպակում հեղինակը ներկայացնում է մարդու և բնության միջև պայքարը՝ խորհրդանշելով մարդու կամքի ուժը, համբերությունը և արժանապատվությունը։ Գլխավոր հերոս Սանտյագոն՝ ծեր ձկնորսը, երկար պայքար է մղում հսկայական ձկան հետ, որը դառնում է մարդու ներքին ուժի և արժանապատվության խորհրդանիշ։ Չնայած նա վերջում կորցնում է իր որսը, նրա հաղթանակը դրսևորվում է հոգևոր մակարդակում՝ որպես մարդու անպարտելի ոգու արտահայտություն։ Ստեղծագործությունը ընդգծում է, որ իրական հաղթանակը ոչ միշտ է նյութական արդյունքը, այլ՝ պայքարի ընթացքում ցուցաբերված կամքն ու տոկունությունը։

Գյուղատնտեսություն

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտին նվիրված նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ապահովել մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների իրազեկվածությունը ժամանակակից գյուղատնտեսական գրականության վերաբերյալ։ Ցանկում ներառված են բուսաբուծության, անասնաբուծության, ագրոնոմիայի, հողագիտության, ագրոէկոլոգիայի, գյուղատնտեսական տեխնիկայի, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման և ոլորտի այլ կարևոր ուղղությունների վերաբերյալ հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գիտական նոր ձեռքբերումները և գործնական կիրառման արդիական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ հնարավորություն տալով արագ գտնել և ընտրել անհրաժեշտ գրականությունը գիտահետազոտական, կրթական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածմանը, նորարարական փորձի ներկայացմանը և ոլորտի զարգացման համար կարևոր տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության վճարահաշվարկային համակարգում վճարային քարտերի կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով որպես անկանխիկ վճարումների և ժամանակակից բանկային ծառայությունների զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են վճարային քարտերի տնտեսական նշանակությունը, դրանց կիրառման մեխանիզմները, քարտային գործառնությունների կազմակերպման առանձնահատկությունները և ՀՀ ֆինանսական համակարգում դրանց տարածման գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քարտերի միջոցով իրականացվող անկանխիկ վճարումների զարգացմանը, դրանց հասանելիությանը և օգտագործման ինտենսիվությանը, ինչպես նաև բնակչության և տնտեսվարող սուբյեկտների կողմից քարտային գործիքների ընդունման վրա ազդող գործոններին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ քարտային ենթակառուցվածքի զարգացմանը, բանկոմատների և վճարային տերմինալների հասանելիությանը, էլեկտրոնային առևտրում քարտային վճարումների կիրառմանը և վճարահաշվարկային ծառայությունների տեխնոլոգիական կատարելագործմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև վճարային քարտերի կիրառման հետ կապված ռիսկերին՝ գործարքների անվտանգությանը, խարդախության կանխարգելմանը, տվյալների պաշտպանությանը և օգտագործողների ֆինանսական գրագիտությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կանխիկ և անկանխիկ վճարումների հարաբերակցության փոփոխությունը և այն տնտեսական ու սոցիալական գործոնների բացահայտումը, որոնք կարող են խթանել կամ սահմանափակել քարտային վճարումների տարածումը։ Աշխատությունը կարող է քննարկել նաև քարտային համակարգերի զարգացման կազմակերպչական և կարգավորող խնդիրները, բանկերի միջև փոխգործակցությունը, վճարային ծառայությունների մրցակցային միջավայրը և նոր տեխնոլոգիաների ազդեցությունը քարտային գործառնությունների վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել վճարային քարտերի կիրառման արդյունավետության բարձրացման, անկանխիկ վճարումների խթանման, ենթակառուցվածքների զարգացման և վճարային համակարգի անվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ առաջարկությունների մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանկային և ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, վճարային համակարգերի կառավարիչների, ֆինանսական տեխնոլոգիաների մասնագետների, պետական կարգավորող մարմինների ներկայացուցիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։