Դատական քաղաքականությունը Հայաստանի Հանրապետությունում (համատեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրներ)

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է համաշխարհային տնտեսության գլոբալացման պայմաններում ազգային տնտեսության անվտանգության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում տնտեսական անվտանգությունը դիտարկվում է որպես ազգային անվտանգության կարևոր բաղադրիչ, որը կապված է երկրի տնտեսական ինքնուրույնության, կայուն զարգացման, մրցունակության և արտաքին ու ներքին ցնցումներին դիմակայելու կարողության հետ։ Գլոբալացման խորացման պայմաններում ազգային տնտեսությունները դառնում են ավելի փոխկապակցված, ինչի արդյունքում ընդլայնվում են միջազգային առևտրի, ներդրումների, տեխնոլոգիաների և տնտեսական համագործակցության հնարավորությունները, սակայն միաժամանակ մեծանում են արտաքին շուկաներից կախվածության, համաշխարհային ճգնաժամերի, ֆինանսական ցնցումների և տնտեսական անհավասարակշռությունների ազդեցության ռիսկերը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տնտեսության առանձնահատկություններին՝ որպես փոքր և բաց տնտեսության, որի տնտեսական անվտանգության վրա էական ազդեցություն կարող են ունենալ արտաքին առևտրի կառուցվածքը, ներմուծումներից կախվածությունը, արտահանման սահմանափակ դիվերսիֆիկացիան, արտաքին ֆինանսական պայմանները և տարածաշրջանային տնտեսական իրավիճակը։ Նման խոցելիությունները Հայաստանի տնտեսական անվտանգության վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտություններում ևս առանձնացվում են որպես կարևոր մարտահրավերներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել տնտեսական անվտանգության հիմնական բաղադրիչները, դրա գնահատման չափանիշներն ու ցուցանիշները, ներքին և արտաքին սպառնալիքները, ինչպես նաև տնտեսական քաղաքականության միջոցով դրանց չեզոքացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է մակրոտնտեսական կայունության, արտադրական ներուժի, ֆինանսական համակարգի, էներգետիկ և պարենային ապահովվածության, արտաքին առևտրի, ներդրումային միջավայրի և տնտեսական մրցունակության դերը ազգային տնտեսության կայունության պահպանման գործում։ Հայաստանի տնտեսական անվտանգության գնահատման հետազոտություններում կիրառվել են նաև ցուցանիշային, բալային և մատրիցային մոտեցումներ՝ երկրի խոցելիության և սպառնալիքների մակարդակը գնահատելու նպատակով։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև տնտեսական գլոբալացման և ազգային շահերի միջև հավասարակշռության խնդրին՝ կարևորելով միջազգային տնտեսական ինտեգրման հնարավորությունների արդյունավետ օգտագործումը՝ առանց ազգային տնտեսության ռազմավարական ոլորտների նկատմամբ չափազանց մեծ արտաքին կախվածության ձևավորման։ Այս համատեքստում կարևոր են տնտեսության դիվերսիֆիկացումը, տեղական արտադրության զարգացումը, արտահանման մրցունակության բարձրացումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը, ներդրումային ռիսկերի կառավարումը և տնտեսական քաղաքականության երկարաժամկետ կանխատեսելիությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի տնտեսական անվտանգության գնահատման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործմանը, արտաքին տնտեսական ռիսկերի նվազեցմանը և գլոբալ տնտեսության հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, տնտեսական անվտանգության մասնագետներին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության ոլորտի ներկայացուցիչներին, միջազգային տնտեսական հարաբերությունների հետազոտողներին, վերլուծաբաններին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանի դերակատարության ուսումնասիրությանը միջազգային իրավունքի ձևավորման, զարգացման և մեկնաբանման գործընթացում։ Միջազգային դատարանը ՄԱԿ-ի գլխավոր դատական մարմինն է, որի հիմնական գործառույթներն են պետությունների միջև ներկայացված իրավական վեճերի լուծումը միջազգային իրավունքի հիման վրա և իրավական հարցերի վերաբերյալ խորհրդատվական եզրակացությունների տրամադրումը իրավասու ՄԱԿ-ի մարմիններին ու կառույցներին։ I International Court of Justice Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է դատարանի որոշումների ազդեցության ուսումնասիրությունը միջազգային իրավական նորմերի բովանդակության հստակեցման և միջազգային իրավունքի հետագա զարգացման վրա։ Թեև դատարանի դատական որոշումները ինքնին միջազգային իրավունքի ինքնուրույն աղբյուր չեն համարվում, դրանք միջազգային իրավունքի կանոնների, հատկապես սովորութային իրավունքի գոյությունն ու բովանդակությունը որոշելու կարևոր օժանդակ միջոց են։ Միջազգային իրավունքի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի ձևակերպմամբ՝ հատկապես Միջազգային դատարանի որոշումները կարող են արժեքավոր ուղեցույց ապահովել սովորութային իրավունքի կանոնների նույնականացման համար։ I International Court of Justice Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև դատական նախադեպի և միջազգային իրավունքի զարգացման փոխհարաբերությանը, դատարանի կողմից միջազգային իրավական նորմերի մեկնաբանման մեթոդներին, նախկին որոշումների ազդեցությանը հետագա գործերի քննության վրա և դատարանի իրավական հիմնավորումների հեղինակությանը միջազգային հանրության շրջանում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե ինչպես կարող է դատարանը նպաստել իրավունքի աստիճանական զարգացմանը՝ առանց դասական իմաստով օրենսդիր մարմին դառնալու։ Այս առումով նրա գործունեությունը կարելի է դիտարկել որպես միջազգային իրավունքի դինամիկ զարգացման կարևոր մեխանիզմ, հատկապես այն ոլորտներում, որտեղ գործող նորմերը ընդհանուր են, վիճելի կամ պահանջում են ժամանակակից պայմաններին համապատասխան մեկնաբանություն։ Միաժամանակ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել դատարանի դերակատարության սահմանները․ նրա որոշումները պարտադիր ուժ ունեն տվյալ գործի կողմերի համար, իսկ Միջազգային դատարանի կանոնադրության 59-րդ հոդվածը սահմանում է, որ որոշումը պարտադիր ուժ չունի այլ կողմերի համար։ I International Court of Justice Այսպիսով, թեման բացահայտում է միջազգային դատական գործունեության և իրավաստեղծ գործընթացի սերտ կապը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դատական մեկնաբանությունը, իրավական սկզբունքների զարգացումը և պետությունների կողմից դատարանի որոշումների ընդունումն ու կիրառումը նպաստում միջազգային իրավակարգի ձևավորմանն ու կատարելագործմանը։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է էլեկտրոն-պոզիտրոնային վակուումի հատկությունների և ուժեղ լազերային դաշտերում առաջացող ինդուկցված ֆիզիկական գործընթացների տեսական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են քվանտային էլեկտրադինամիկայի հիմնարար երևույթները, մասնավորապես՝ վակուումի վարքագիծը բարձր ինտենսիվության էլեկտրամագնիսական դաշտերի ազդեցության պայմաններում։ Ներկայացվում են մասնիկների փոխազդեցության, էլեկտրոն-պոզիտրոնային զույգերի առաջացման, ոչ գծային քվանտային երևույթների և ուժեղ դաշտերում ընթացող այլ գործընթացների տեսական մոդելներն ու հաշվարկային մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ժամանակակից լազերային տեխնոլոգիաների կիրառումը բարձր էներգիաների ֆիզիկայում և հիմնարար գիտական հետազոտություններում՝ անդրադառնալով նաև փորձարարական ստուգման հնարավորություններին։ Գիրքը կարևոր ներդրում է քվանտային ֆիզիկայի և լազերային գիտության զարգացման ոլորտում՝ օգտակար լինելով ֆիզիկոսների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ուժեղ դաշտերի ֆիզիկայով, տարրական մասնիկների փոխազդեցություններով և ժամանակակից տեսական ֆիզիկայի հիմնախնդիրներով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերի հունաձևավորման գործընթացների կանխագուշակմանը դիմհարային կառուցվածքների առկայության պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում գետի բնական հիդրոլոգիական և հիդրավլիկ ռեժիմի փոփոխությունն է այն դեպքերում, երբ գետի հունում կամ դրա հարակից հատվածում կառուցվում են ջրի հոսքը կարգավորող և մակարդակը բարձրացնող դիմհարային կառույցներ։ Նման միջամտությունները կարող են փոխել հոսքի արագությունը, ջրի խորությունը, տուրբուլենտության բնույթը, նստվածքների տեղափոխման ինտենսիվությունը և, հետևաբար, գետի հունի ձևն ու կայունությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել լեռնային գետերի առանձնահատկությունները՝ մեծ թեքությունները, բարձր հոսքային արագությունները, ջրի մակարդակի սեզոնային տատանումները, կոշտ հատակային նստվածքների առկայությունը և հոսքի բարձր էներգետիկությունը։ Այս գործոնների համակցությունը լեռնային գետերում հունաձևավորման գործընթացները դարձնում է հատկապես բարդ, քանի որ անգամ հոսքի ռեժիմի համեմատաբար փոքր փոփոխությունը կարող է հանգեցնել հունի էրոզիայի, նստվածքակուտակման կամ տեղային վերակառուցման։ Դիմհարային կառուցվածքի ստեղծման հետևանքով ջրի հոսքի բնական պայմանները փոխվում են։ Կառույցից վերև կարող է առաջանալ ջրի մակարդակի բարձրացում և հոսքի արագության նվազում, ինչի հետևանքով նվազում է նստվածքներ տեղափոխելու հոսքի ունակությունը և կարող է ուժեղանալ դրանց կուտակումը։ Կառույցից ներքև, հակառակ ուղղությամբ, կարող են ձևավորվել բարձր արագությամբ և տուրբուլենտությամբ բնորոշ հոսքեր, որոնք նպաստում են հունի հատակի և ափերի էրոզիային։ Այս հակադիր գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է գետի հունի երկարաժամկետ կայունության կանխատեսման համար։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է գետի կողմից նստվածքների տեղափոխման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Հունաձևավորման գործընթացների բնույթը մեծապես պայմանավորված է հատակային և կախված վիճակում գտնվող մասնիկների չափերով, ձևով, խտությամբ և հոսքի տրանսպորտային կարողությամբ։ Դիմհարի ազդեցության տակ հիդրավլիկ պայմանների փոփոխությունը կարող է խախտել նստվածքների բնական հավասարակշռությունը՝ մի հատվածում առաջացնելով կուտակում, իսկ մեկ այլ հատվածում՝ նյութի ինտենսիվ հեռացում։ Աշխատանքում կարող են մշակվել կամ կիրառվել մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք կապում են ջրի հոսքի հիդրավլիկ բնութագրերը նստվածքների տեղափոխման և հունի ձևափոխման հետ։ Այդպիսի մոդելները հնարավորություն են տալիս գնահատել ապագա էրոզիայի կամ նստվածքակուտակման ինտենսիվությունը՝ տարբեր հիդրոլոգիական սցենարների դեպքում։ Կանխագուշակման համար կարևոր են գետի ծախսը, ջրի մակարդակը, միջին և տեղային արագությունները, հունի լայնությունը և խորությունը, երկայնական թեքությունը, հատակի նյութի հատիկաչափական կազմը և դիմհարի երկրաչափական բնութագրերը։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տարբեր ջրաբանական ռեժիմների ազդեցությունը։ Հատկապես կարևոր են վարարումների և հեղեղումների ժամանակաշրջանները, երբ հոսքի էներգիան և նստվածքների տեղափոխման ծավալները կտրուկ աճում են։ Այդ պայմաններում դիմհարային կառույցների ազդեցությամբ ձևավորվող տեղային հիդրավլիկ երևույթները կարող են էապես փոխել հունի երկրաչափությունը։ Ուստի երկարաժամկետ կանխագուշակումը պահանջում է ոչ միայն միջին հոսքային պայմանների, այլև ծայրահեղ ջրաբանական իրադարձությունների հաշվառում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դիմհարի վերին և ստորին բիեֆերում տեղի ունեցող գործընթացների տարբերություններին։ Վերին հատվածում ջրի մակարդակի բարձրացումը և հոսքի դանդաղումը կարող են հանգեցնել նստվածքների կուտակման, հունի բարձրացման և ջրի թողունակության փոփոխության։ Ստորին հատվածում ջրի արագացման և հատակային նյութի հեռացման հետևանքով կարող է ձևավորվել տեղային խորացում։ Այս երևույթների տարածական զարգացումը կարող է ազդել ինչպես կառույցի անվտանգ աշխատանքի, այնպես էլ գետի հարակից տարածքների հիդրոլոգիական պայմանների վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է կանխագուշակման մեթոդների մշակումը և դրանց ճշգրտության գնահատումը։ Տեսական հաշվարկները կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումների, երկարաժամկետ հիդրոլոգիական տվյալների և գետի հունի պարբերական չափագրումների հետ։ Նման համադրությունը հնարավորություն է տալիս ստուգելու մաթեմատիկական մոդելների համապատասխանությունը իրական գործընթացներին և անհրաժեշտության դեպքում կատարելագործելու դրանց պարամետրերը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են օգտագործվել նաև լաբորատոր մոդելավորում և թվային սիմուլյացիա՝ տարբեր կառուցվածքային և հոսքային պայմաններում հունի փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Գործնական նշանակությունը կապված է դիմհարային և այլ ջրատեխնիկական կառույցների նախագծման, շահագործման և անվտանգության ապահովման հետ։ Հունաձևավորման գործընթացների կանխատեսումը հնարավորություն է տալիս նախապես գնահատել նստվածքակուտակման և էրոզիայի հավանականությունը, ընտրել կառույցի շահագործման առավել արդյունավետ ռեժիմներ և մշակել հունի կայունացման ու նստվածքների կառավարման միջոցառումներ։ Սա հատկապես կարևոր է լեռնային շրջաններում, որտեղ գետային համակարգերի արագ արձագանքը հոսքի փոփոխություններին կարող է մեծացնել ինչպես կառույցների, այնպես էլ շրջակա տարածքների խոցելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է լեռնային գետի հունը որպես դինամիկ համակարգ, որի ձևափոխությունը պայմանավորված է ջրի հոսքի, նստվածքների տեղափոխման, հունի նյութի և ջրատեխնիկական կառույցների փոխազդեցությամբ։ Դիմհարների ազդեցության պայմաններում այդ գործընթացների կանխագուշակումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել գետի հունի ապագա զարգացումը, կանխել անցանկալի էրոզիոն և կուտակային երևույթները և բարձրացնել ջրատեխնիկական կառույցների շահագործման արդյունավետությունն ու անվտանգությունը։

Քիմիա

Սա ֆիզիկական քիմիայի ոլորտի գիտական աշխատություն է, որը նվիրված է լիթիումի աղերի սուլֆօքսիդային լուծույթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և վարքագծի փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են լուծույթներում իոնների փոխազդեցությունները, լուծման և սոլվատացման գործընթացները, էլեկտրահաղորդականության, մածուցիկության, խտության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի փոփոխությունները՝ կախված լուծույթի բաղադրությունից և արտաքին պայմաններից։ Քննարկվում է սուլֆօքսիդային լուծիչների ազդեցությունը լիթիումի աղերի կառուցվածքային և թերմոդինամիկական հատկությունների վրա, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը էլեկտրաքիմիական և տեխնոլոգիական գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների տեսական մեկնաբանությանը, մոլեկուլային մակարդակում ընթացող փոխազդեցությունների բացահայտմանը և լուծույթների կառուցվածքային առանձնահատկությունների գնահատմանը։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է ֆիզիկական քիմիայի, լուծույթների քիմիայի և էլեկտրաքիմիայի ոլորտներում՝ ապահովելով գիտական հիմք լիթիում պարունակող համակարգերի հետագա կիրառությունների, այդ թվում՝ ժամանակակից էներգակուտակիչների և այլ էլեկտրաքիմիական տեխնոլոգիաների զարգացման համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Իտալիայի ազգային-ազատագրական շարժումների նկատմամբ հայ հասարակական մտքի վերաբերմունքի և գնահատականների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Իտալիայի ազգային միավորման գործընթացներն են և դրանց ընկալումը հայ մտավորականության ու հասարակական-քաղաքական շրջանակների կողմից։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես էին իտալական ազգային շարժման գաղափարները, քաղաքական զարգացումները և ազատագրական պայքարի փորձը ներկայացվում ու մեկնաբանվում հայ մամուլում, հրապարակախոսության և հասարակական մտքի տարբեր դրսևորումներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Իտալիայի միավորման գործընթացի հիմնական փուլերին և այն գաղափարական ու քաղաքական արժեքներին, որոնք կարող էին հետաքրքրել հայ հասարակական մտքի ներկայացուցիչներին՝ ազգային ինքնորոշում, պետականության վերականգնում, ազատություն, անկախություն, քաղաքացիական իրավունքներ և ազգային համախմբում։ Աշխատությունը վերլուծում է հայ հեղինակների և հասարակական գործիչների վերաբերմունքը իտալական ազգային-ազատագրական շարժման գործիչների ու գաղափարների նկատմամբ և բացահայտում դրանց հնարավոր ազդեցությունը հայկական ազգային մտածողության զարգացման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համեմատական դիտարկումը, որի միջոցով բացահայտվում են իտալական և հայկական ազգային շարժումների միջև ընկալված ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Իտալիայի փորձը հայ հասարակական մտքի շրջանակում կարող էր ընկալվել որպես ազգային ազատագրության, քաղաքական կազմակերպվածության և պետականության ձգտման օրինակ, ինչի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու 19-րդ դարի հայկական ազգային գաղափարախոսության ձևավորման գործընթացները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պարբերական մամուլի, հրապարակախոսական հոդվածների, գրական-հասարակական երկերի և այլ աղբյուրների վերլուծությունը, որոնց միջոցով վերականգնվում է ժամանակաշրջանի մտավոր մթնոլորտը և իտալական իրադարձությունների արձագանքը հայ իրականության մեջ։ Ուսումնասիրությունը նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու եվրոպական քաղաքական գաղափարների տարածումը հայ հասարակության շրջանում և դրանց վերաիմաստավորումը հայկական ազգային խնդիրների համատեքստում։ Աշխատությունը արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի, ազգային-ազատագրական գաղափարների և եվրոպական քաղաքական շարժումների փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, քաղաքագետներին, հասարակական մտքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, գրականագետներին, ուսանողներին և 19-րդ դարի հայկական ազգային-քաղաքական գաղափարների ձևավորմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։