Կառավարման ենթահամակարգերը

Բժշկություն

Գրքում ուսումնասիրվում են Երևանի ավագ դասարանների աշակերտների և բժշկական քոլեջների ու համալսարանների ուսանողների առողջության ձևավորման բժշկա-հասարակական ասպեկտները, վերլուծվում են ֆիզիկական, հոգեկան և սոցիալական գործոնների ներդրումը երիտասարդների առողջության վրա, ներկայացվում են առողջապահական վարքագծի, սննդի, ֆիզիկական ակտիվության, սթրեսի և շրջակա միջավայրի ազդեցությունները, դիտարկվում է առողջության պահպանման և խթանման ծրագրերի արդյունավետությունը, ուսումնասիրվում են երիտասարդների գիտելիքների, հմտությունների և վարքագծային մշակույթի դերը առողջության ձևավորման գործընթացում, ներկայացվում են բժշկական և կրթական հաստատությունների միջև համագործակցության մեխանիզմները, առաջարկվում են համակարգային լուծումներ՝ ուղղված առողջ ապրելակերպի խթանմանը, հիվանդությունների կանխարգելմանը և առողջապահական մշակույթի զարգացմանը, գիրքը միավորում է բժշկական հետազոտությունների, սոցիոլոգիական վերլուծության և կրթական մոտեցումների արդյունքները՝ նպաստելով երիտասարդների առողջության պահպանման ռազմավարության մշակմանը Երևանի դպրոցներում և բուհերում։

Տեխնոլոգիա

Ջրամբարների տղմակալման կանխատեսումը և դրանց մաքրման արդյունավետ մեթոդների մշակումը վերաբերում է ջրային կառույցների երկարաժամկետ շահագործման ապահովմանը՝ նստվածքների կուտակման գործընթացների մոդելավորման, վերահսկման և նվազեցման միջոցով։ Տղմակալումը (sedimentation) հանդիսանում է բնական հիդրոլոգիական գործընթաց, որի ընթացքում գետային և մակերեսային հոսքերով տեղափոխված կոշտ մասնիկները նստում են ջրամբարի հատակին՝ աստիճանաբար նվազեցնելով նրա օգտակար ծավալը, ջրապահեստային կարողությունը և հիդրավլիկ արդյունավետությունը։ Կանխատեսման համար կիրառվում են հիդրոլոգիական և հիդրոդինամիկ մոդելներ, որոնք հաշվի են առնում ջրհավաք ավազանի էրոզիոն ակտիվությունը, հոսքի արագությունը, նստվածքի հատիկաչափական կազմը և կլիմայական գործոնները։ Ժամանակակից մոտեցումները ներառում են նաև GIS տեխնոլոգիաների և հեռազննման տվյալների օգտագործումը՝ ջրհավաք ավազանների վիճակի գնահատման և նստվածքային հոսքերի տարածական բաշխման վերլուծության համար։ Ջրամբարների մաքրման մեթոդները կարելի է բաժանել կանխարգելիչ և ուղղիչ միջոցառումների․ կանխարգելիչ միջոցառումներն ընդգրկում են հակաէրոզիոն աշխատանքներ ջրհավաք տարածքներում, անտառապատում, տեռասավորում և հողի պահպանման տեխնոլոգիաներ, մինչդեռ ուղղիչ մեթոդները ներառում են մեխանիկական դարցումներ, հիդրավլիկ լվացում, դրեդժինգ (dredging) և նստվածքների հեռացում մասնագիտացված տեխնիկայի միջոցով։ Բացի այդ, որոշ դեպքերում կիրառվում են կառուցվածքային լուծումներ՝ նստվածքների անցկացման հիդրոտեխնիկական համակարգեր կամ ջրամբարի շահագործման ռեժիմի փոփոխություն՝ նստվածքի կուտակումը նվազեցնելու նպատակով։ Կարևոր է նաև տնտեսական արդյունավետության գնահատումը, քանի որ մաքրման աշխատանքները հաճախ բարձր ծախսատար են և պահանջում են երկարաժամկետ պլանավորում։ Ընդհանուր առմամբ, ջրամբարների տղմակալման կանխատեսումը և մաքրման մեթոդների մշակումը հանդիսանում են համալիր ինժեներական խնդիր, որը համադրում է հիդրոլոգիան, էկոլոգիան և կառավարման գիտությունները՝ ապահովելու ջրային ռեսուրսների կայուն և արդյունավետ օգտագործումը։

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է անկարգավորված համակարգերի վիճակագրական ֆիզիկայի և ֆիզիկական տեղեկատվության տեսության փոխկապակցված խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այնպիսի բարդ ֆիզիկական համակարգերի վարքագծի վերլուծությունն է, որոնցում մասնիկների, սպինների, փոխազդեցությունների կամ այլ տարրերի դասավորվածությունը լիովին կանոնավոր չէ, և պատահականությունը էական դեր ունի համակարգի մակրոսկոպիկ հատկությունների ձևավորման մեջ։ Անկարգավորված համակարգերի առանձնահատկությունն այն է, որ դրանցում միկրոսկոպիկ մակարդակի պատահական կամ բարդ կառուցվածքային տարբերությունները կարող են հանգեցնել կոլեկտիվ երևույթների, փուլային անցումների և ոչ տրիվիալ վիճակագրական օրինաչափությունների։ Աշխատանքը կարող է դիտարկել նման համակարգերի հավասարակշռային և ոչ հավասարակշռային վիճակները, վիճակագրական բաշխումները, էնտրոպիան, ազատ էներգիան, կոռելյացիաները և համակարգի մակրոսկոպիկ պարամետրերի ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տեղեկատվական մոտեցումը, որի շրջանակում ֆիզիկական համակարգի վիճակը դիտարկվում է նաև որպես տեղեկատվություն պարունակող կառուցվածք, իսկ համակարգի անկարգավորվածության աստիճանը կարող է կապվել տեղեկատվական անորոշության և էնտրոպիայի հասկացությունների հետ։ Այս տեսանկյունից վիճակագրական ֆիզիկայի և տեղեկատվության տեսության միջև կապը թույլ է տալիս նույն երևույթները մեկնաբանել ինչպես էներգետիկ և ջերմադինամիկական, այնպես էլ տեղեկատվական կատեգորիաների միջոցով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը կարող է լինել տարբեր էնտրոպիական չափումների ուսումնասիրությունը և դրանց կապը համակարգի վիճակների հավանականային բաշխման հետ։ Տեղեկատվական տեսության դասական էնտրոպիայի և վիճակագրական ֆիզիկայի էնտրոպիայի միջև գոյություն ունեցող կառուցվածքային համապատասխանությունները հնարավորություն են տալիս ֆիզիկական համակարգերի որոշ հատկություններ ուսումնասիրել տեղեկատվական մոդելների օգնությամբ։ Այս մոտեցումը հատկապես օգտակար է անկարգավորված համակարգերի դեպքում, որտեղ հնարավոր միկրովիճակների մեծ թիվը և դրանց միջև բարդ փոխհարաբերությունները դժվարացնում են ուղղակի վերլուծությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև տեղեկատվական չափանիշների կիրառումը ֆիզիկական համակարգերի վիճակների դասակարգման, անկարգավորվածության քանակական գնահատման և համակարգի վարքի վերաբերյալ կանխատեսումների համար։ Հնարավոր է ուշադրություն դարձվի հավանականային մոդելներին, պատահական փոփոխականներին, վիճակագրական անսամբլներին և դրանց միջոցով համակարգի միկրոսկոպիկ վիճակների նկարագրմանը։ Նման մեթոդաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այն իրավիճակները, երբ համակարգի մանրամասն կառուցվածքը հայտնի չէ կամ չափազանց բարդ է ամբողջական նկարագրության համար, և անհրաժեշտ է աշխատել հավանականային ու միջինացված բնութագրերով։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են քննարկվել նաև ինքնակազմակերպման, կոլեկտիվ վարքի և կարգավորվածության առաջացման խնդիրները, երբ սկզբնական անկարգավորված միջավայրից համակարգը որոշ պայմաններում անցնում է ավելի կազմակերպված վիճակի։ Այս երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ մակրոսկոպիկ կարգավորվածությունը միշտ չէ, որ պահանջում է միկրոսկոպիկ մակարդակի ամբողջական կարգավորվածություն։ Ընդհակառակը, պատահականության և փոխազդեցությունների որոշակի համադրությունը կարող է ստեղծել կայուն կոլեկտիվ կառուցվածքներ։ Ֆիզիկական տեղեկատվության տեսության կիրառումը կարող է օգնել նաև պարզելու, թե ինչպիսի տեղեկատվություն է պահպանվում համակարգի մակրոսկոպիկ նկարագրության մեջ և ինչ չափով է հնարավոր վերականգնել կամ գնահատել համակարգի միկրոսկոպիկ վիճակի վերաբերյալ տեղեկությունը։ Այս խնդիրը կապվում է տեղեկատվության կորստի, կոդավորման, վիճակագրական անորոշության և համակարգի տարբեր մակարդակների նկարագրությունների միջև հարաբերությունների հետ։ Հետազոտության տեսական նշանակությունն այն է, որ այն փորձում է միավորել երկու փոխկապակցված գիտական ուղղություններ՝ օգտագործելով տեղեկատվական հասկացությունները բարդ ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրության համար և, հակառակը, ֆիզիկական գործընթացները՝ տեղեկատվական երևույթների ավելի խորքային մեկնաբանության համար։ Նման միջգիտակարգային մոտեցումը կարող է կիրառելի լինել նաև նյութագիտության, բարդ համակարգերի տեսության, վիճակագրական մոդելավորման և հաշվողական ֆիզիկայի խնդիրներում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է անկարգավորված ֆիզիկական համակարգերի վիճակագրական վարքի հիմնարար խնդիրները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով էնտրոպիայի, տեղեկատվության, հավանականային նկարագրության և կոլեկտիվ երևույթների փոխհարաբերություններին և ցույց տալով, թե ինչպես կարող են տեղեկատվական մեթոդները ընդլայնել բարդ համակարգերի ֆիզիկական նկարագրության հնարավորությունները։

Այլ առարկաներ

Այս հրապարակումը ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ ռազմական գործողություններից հետո ձևավորված իրավիճակը՝ կենտրոնանալով Ադրբեջանի կողմից հրապարակված պաշտոնական տվյալների, ռազմական կորուստների և միջազգային հանրության արձագանքի վրա։ Նյութում անդրադարձ է կատարվում Ադրբեջանի հայտարարությանը, ըստ որի՝ ռազմական գործողությունների ընթացքում զոհվել են շուրջ 200 ադրբեջանցի զինծառայողներ, ինչպես նաև ներկայացվում են վիրավորների վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկությունները։ Միաժամանակ լուսաբանվում է միջազգային դիվանագիտական արձագանքը, մասնավորապես՝ Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Անալենա Բաերբոքի կոչը՝ թույլատրել միջազգային դիտորդների մուտքը Լեռնային Ղարաբաղ՝ տեղում հումանիտար իրավիճակը գնահատելու, թափանցիկություն ապահովելու և խաղաղ բնակչության իրավունքների պահպանմանն աջակցելու նպատակով։ Հրապարակումը նաև անդրադառնում է հակամարտության հետևանքով առաջացած հումանիտար խնդիրներին, բնակչության զանգվածային տեղահանությանը և միջազգային կազմակերպությունների կողմից իրավիճակի խաղաղ կարգավորման ու միջազգային վերահսկողության ուժեղացման անհրաժեշտության վերաբերյալ հնչեցված գնահատականներին։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման գործում պետական կարգավորման դերի, մեխանիզմների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է բնակչության սոցիալ-տնտեսական վիճակի վրա ազդող հիմնական գործոններին՝ եկամուտների մակարդակին, զբաղվածությանը, աշխատավարձերին, գնաճին, սոցիալական ապահովությանը, առողջապահությանն ու կրթության հասանելիությանը, ինչպես նաև բնակարանային և այլ կենսական պայմաններին։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են պետության կողմից իրականացվող սոցիալական և տնտեսական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, որոնց միջոցով հնարավոր է նվազեցնել սոցիալական անհավասարությունը, բարձրացնել բնակչության եկամուտները և ապահովել կյանքի արժանապատիվ պայմաններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական պաշտպանության համակարգին, նպաստների և այլ սոցիալական աջակցության ծրագրերին, զբաղվածության խթանմանը, աղքատության կրճատմանը և մարդկային կապիտալի զարգացմանը։ Քննարկվում է նաև պետական բյուջեի և հարկաբյուջետային քաղաքականության նշանակությունը սոցիալական խնդիրների լուծման գործում, ինչպես նաև պետական միջոցների նպատակային և արդյունավետ օգտագործման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը կարևորում է կենսամակարդակի գնահատման ժամանակ ոչ միայն բնակչության դրամական եկամուտների, այլև սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, սպառման հնարավորությունների, աշխատանքի որակի, սոցիալական անվտանգության և տարածաշրջանային տարբերությունների համադրումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն հիմնախնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել պետական կարգավորման արդյունավետությունը, այդ թվում՝ աղքատության պահպանվող մակարդակը, եկամուտների անհավասարությունը, աշխատաշուկայի անհամապատասխանությունները, գնաճային ճնշումները և սոցիալական ծրագրերի հասցեականության ու արդյունավետության խնդիրները։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև կենսամակարդակի բարձրացման հնարավոր ուղղություններ՝ արդյունավետ զբաղվածության քաղաքականության կատարելագործում, սոցիալական աջակցության հասցեականության բարելավում, կրթության և առողջապահության ոլորտներում ներդրումների ավելացում, տնտեսական աճի արդյունքների ավելի հավասար բաշխում և սոցիալական պաշտպանության կայուն համակարգի ձևավորում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, սոցիալական քաղաքականության և պետական կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են բնակչության բարեկեցության բարձրացման և սոցիալական զարգացման պետական մեխանիզմներով։

Գրականություն

Այս գրականագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է XX դարի ամերիկյան վեպում բարոյաիրավական պատասխանատվության և կամքի ազատության խնդիրների քննությանը՝ տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունների համադրական վերլուծության միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում մարդու անհատական ընտրության, բարոյական պատասխանատվության, օրենքի և հասարակական նորմերի փոխհարաբերությունն է, ինչպես նաև այն հարցը, թե որքանով է մարդը ազատ իր որոշումների մեջ, երբ նրա վարքագծի վրա ազդում են սոցիալական միջավայրը, ընտանիքը, տնտեսական պայմանները, իշխանությունը և հանցավոր աշխարհի օրենքները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր գեղարվեստական աշխարհներում դիտարկել անհատի և հասարակության բախումը՝ բացահայտելով այն իրավիճակները, երբ անձնական շահը հակադրվում է բարոյական սկզբունքներին կամ իրավական պահանջներին։ Թեոդոր Դրայզերի ստեղծագործական համակարգում այս խնդիրը սերտորեն կապված է սոցիալական միջավայրի և մարդու ճակատագրի փոխհարաբերության հետ․ նրա հերոսների ընտրությունները հաճախ պայմանավորվում են նյութական կարիքներով, հասարակական դիրքի ձգտումով և միջավայրի ազդեցությամբ, ինչը հարցականի տակ է դնում անհատի լիակատար ազատության գաղափարը։ Մարիո Պյուզոյի ստեղծագործություններում բարոյաիրավական հակասությունները հիմնականում դրսևորվում են ընտանիքի, հավատարմության, պատվի, իշխանության և հանցավոր աշխարհի չգրված օրենքների բախման մեջ, որտեղ իրավական և բարոյական պատասխանատվության սահմանները հաճախ դառնում են հարաբերական։ Հարրի Գրեյի ստեղծագործական աշխարհում ևս կարևոր տեղ է զբաղեցնում հանցավոր միջավայրը և այն սոցիալական պայմանների ուսումնասիրությունը, որոնցում ձևավորվում է անհատի վարքագիծը։ Աշխատանքում այս հեղինակների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր գեղարվեստական մոտեցումներ նույն հիմնախնդրի նկատմամբ և ցույց տալու, թե ինչպես է ամերիկյան վեպը պատկերել մարդու պատասխանատվության ու ազատ ընտրության սահմանները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև իրավական և բարոյական պատասխանատվության տարբերակման հարցը, քանի որ գրական կերպարը կարող է օրենքի տեսանկյունից մեղավոր լինել, սակայն իր գործողությունները ընկալել որպես բարոյապես արդարացված կամ պարտադրված։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ մեղքի, պատժի, խղճի, ընտրության և ճակատագրի գաղափարներին՝ դիտարկելով դրանց հոգեբանական ու հասարակական դրսևորումները։ Հեղինակների ստեղծագործություններում անհատը հաճախ հայտնվում է այնպիսի իրավիճակներում, որտեղ ցանկացած որոշում ունի բարոյական կամ իրավական հետևանքներ, իսկ ազատ կամքը սահմանափակվում է արտաքին հանգամանքներով և ներքին հակասություններով։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը միավորում է գրականագիտության, բարոյագիտության և սոցիալական փիլիսոփայության խնդիրները՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է գեղարվեստական գրականությունը ներկայացնում մարդու պատասխանատվության և ազատության բարդ հարաբերությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ XX դարի ամերիկյան վեպում բարոյաիրավական պատասխանատվության և կամքի ազատության խնդիրը հանդես է գալիս որպես մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների կարևորագույն հարցերից մեկը, իսկ տարբեր հեղինակների ստեղծագործությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու դրա սոցիալական, հոգեբանական և փիլիսոփայական բազմաթիվ կողմերը։