Կ. Մելիք -Շահնազարյանի (Տմբլաչի Խաչան) լեզուն

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է պահածոյացված սննդամթերքների նոր տեսակների ստեղծման և դրանց արդյունաբերական արտադրության տեխնոլոգիական սկզբունքների գիտական հիմնավորմանը՝ հաշվի առնելով օգտագործվող հումքի հատկությունները, սննդային արժեքը, արտադրական գործընթացների արդյունավետությունը, պատրաստի արտադրանքի որակն ու պահպանման կայունությունը։ Հետազոտության առանցքում բուսական կամ համակցված հումքի ընտրությունը, դրա տեխնոլոգիական հատկությունների գնահատումը և վերամշակման այնպիսի մոտեցումների մշակումը կարող են լինել, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ պահանջվող սպառողական և որակական հատկանիշներով արտադրանք։ Ուսումնասիրվում են հումքի քիմիական կազմը, խոնավությունը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, սննդային բաղադրիչների հարաբերակցությունը և տեխնոլոգիական մշակման ընթացքում դրանց հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նախնական մշակման, ջերմային ազդեցության, մանրացման, խառնման, տարայավորման և պահպանման փուլերի փոխկապակցվածությանը։ Կարևոր խնդիր է տեխնոլոգիական պայմանների ընտրությունը, որի դեպքում հնարավոր է միաժամանակ ապահովել արտադրանքի անվտանգությունը, պահպանել արժեքավոր սննդային բաղադրիչները և ձևավորել ընդունելի համային, բուրավետ ու կառուցվածքային հատկություններ։ Քննվում է ջերմային մշակման ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական և զգայական ցուցանիշների վրա, ինչպես նաև արտադրության տարբեր փուլերում որակի փոփոխությունների վերահսկման նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նոր բաղադրագրերի մշակման գիտական հիմնավորումը՝ հումքի տարբեր բաղադրիչների համատեղելիության, դրանց սննդային նշանակության և վերջնական արտադրանքի տեխնոլոգիական կայունության գնահատմամբ։ Դիտարկվում են նաև տեղական գյուղատնտեսական հումքի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները, ինչը կարող է նպաստել հումքային ռեսուրսների առավել ամբողջական վերամշակմանը և արտադրատեսականու ընդլայնմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատրաստի պահածոների պահպանման ընթացքում ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և զգայական բնութագրերի կայունությանը, քանի որ պահպանման ժամկետի հիմնավորումը կապված է արտադրանքի անվտանգության և սպառողական որակի հետ։ Արտադրական տեխնոլոգիայի գնահատման ընթացքում կարող են հաշվի առնվել նաև նյութական ու էներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, տեխնոլոգիական կորուստների նվազեցումը և գործող արտադրական սարքավորումներին նոր գործընթացների հարմարեցման հնարավորությունը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է սննդի տեխնոլոգիայի, սննդի քիմիայի, հումքի ապրանքագիտության և որակի վերահսկման մոտեցումները՝ նպաստելով նոր պահածոյացված արտադրատեսակների մշակման, դրանց արտադրական գործընթացների հիմնավորման և մրցունակ սննդամթերքի տեսականու ընդլայնման գիտատեխնոլոգիական հիմքերի ձևավորմանը։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական, քաղաքական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական գրականության լայն դաշտում։ Այն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրական գիտություններ, գրականագիտություն, լեզվաբանություն, պատմություն և պատմական գիտություններ, աշխարհագրություն, հնագիտություն և ազգագրություն՝ արտացոլելով այս ոլորտներում ձևավորվող ժամանակակից գիտական մոտեցումները, տեսական զարգացումները և մեթոդաբանական նորարարությունները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների հիման վրա և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների և ուսումնական գործընթացի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, գնահատել դրանց գիտական արժեքը և կիրառել դրանք տարբեր հումանիտար ուսումնասիրությունների շրջանակներում։ Այն նաև նպաստում է միջգիտակարգային կապերի զարգացմանը՝ ապահովելով գիտելիքի համակարգված տարածում և աջակցելով հումանիտար գիտությունների զարգացման շարունակականությանը։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է պետական իշխանության էության, կառուցվածքի, գործառույթների և իրականացման հետ կապված տեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում պետական իշխանությունը դիտարկվում է որպես հասարակական հարաբերությունների կազմակերպման և կարգավորման առանցքային ինստիտուտ՝ վերլուծելով դրա առաջացման նախադրյալները, բնույթը, նպատակները և հասարակության մեջ ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իշխանության և պետության փոխհարաբերությանը, պետական իշխանության լեգիտիմության հիմնավորմանը, դրա սոցիալական նշանակությանը և իշխանական լիազորությունների իրականացման սահմաններին։ Ուսումնասիրության մեջ քննարկվում են պետական իշխանության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները, իշխանության տարբեր ճյուղերի փոխհարաբերությունները, իրավական կարգավորման նշանակությունը և իշխանության իրականացման ընթացքում օրինականության ու պատասխանատվության ապահովման խնդիրները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ իշխանության կենտրոնացման և ապակենտրոնացման, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանազատման, իշխանության փոխզսպման և հակակշռման մեխանիզմների, ինչպես նաև պետական կառավարման արդյունավետության տեսական հարցերին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական իշխանության և հասարակության փոխհարաբերություններին՝ ուսումնասիրելով քաղաքացիների մասնակցության, հանրային շահերի ներկայացման, քաղաքական վստահության և իշխանության նկատմամբ հասարակական վերահսկողության խնդիրները։ Քննարկվում է նաև իշխանության լեգիտիմության և իրավականության փոխկապակցվածությունը, քանի որ պետական իշխանության կայունությունն ու արդյունավետությունը պայմանավորված են ոչ միայն հարկադրանքի հնարավորությամբ, այլև դրա իրավական և հասարակական ընդունելիությամբ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր տեսական մոտեցումների միջոցով բացահայտելու պետական իշխանության բնույթի վերաբերյալ հիմնական գիտական տեսակետները և դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Աշխատության տեսական վերլուծությունը կարող է նպաստել պետության կառավարման մեխանիզմների, իշխանական հարաբերությունների և պետական ինստիտուտների գործունեության ավելի խոր ըմբռնմանը։ Միաժամանակ նյութը կարևորում է պետական իշխանության սահմանափակման, իրավական վերահսկողության և հասարակական պատասխանատվության անհրաժեշտությունը՝ որպես կայուն և արդյունավետ պետական կառավարման հիմնարար պայմաններ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման մասնագետներին, հասարակագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ որպես պետական իշխանության տեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրության նյութ։

Գրականություն

Գիրքը ներկայացնում է պատմավեպ, որտեղ կենտրոնական թեման ազգային ազատագրական պայքարն է և հայրենասիրական գաղափարների գեղարվեստական արտահայտումը։ Ստեղծագործությունը կառուցված է պատմական անցքերի և գեղարվեստական հորինվածքի միահյուսմամբ՝ պատկերելով հայկական պետականության անկման ժամանակաշրջանի դրամատիկ իրադարձությունները, ներքին հակասությունները և արտաքին վտանգների պայմաններում ժողովրդի դիմադրության փորձերը։ Վեպում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հերոսականության, անձնական զոհողության և ազգային արժանապատվության գաղափարներին՝ դրանք ներկայացնելով ուժեղ դրամատիկ լարվածության և հոգեբանական խորության միջոցով։ Հեղինակը ստեղծում է կերպարների հարուստ համակարգ, որտեղ անհատական ճակատագրերը արտացոլում են ընդհանուր պատմական իրականությունը՝ ընդգծելով բարու և չարի, հավատարմության և դավաճանության հակադրությունները։ Ստեղծագործության լեզուն հագեցած է պատմական ոճավորումներով և ռոմանտիկական արտահայտչականությամբ, ինչը ուժեղացնում է էպիկական պատկերման ազդեցությունը։ Գիրքը համարվում է հայ դասական գրականության կարևորագույն նմուշներից մեկը՝ մեծ ազդեցություն ունենալով ազգային ինքնագիտակցության և պատմական գիտակցության ձևավորման վրա։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայ անվանի քանդակագործ և նկարիչ Խաչատուր Մարտիրոսի Իսկանդարյանի բազմաբնույթ ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է արվեստագետի ստեղծագործական ուղին, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և նրա ներդրումը 20-րդ դարի երկրորդ կեսի ու 21-րդ դարի սկզբի հայկական կերպարվեստի զարգացման գործում։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրություն է դարձվում նրա քանդակագործական, գեղանկարչական, գրաֆիկական և կերամիկական աշխատանքներին՝ բացահայտելով դրանցում առկա թեմատիկ, ոճական և արտահայտչական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Իսկանդարյանի արվեստում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդը՝ իր առօրյա կյանքով, մասնագիտությամբ, բնավորությամբ և սոցիալական միջավայրով, ինչի շնորհիվ նրա փոքրածավալ ժանրային կոմպոզիցիաները առանձնանում են կենսականությամբ, դիտողականությամբ և մարդկային ջերմությամբ։ Հատուկ նշանակություն ունի հին Երևանի կյանքին նվիրված ստեղծագործությունների շարքը, որտեղ արվեստագետը պատկերում է քաղաքի անցյալի կերպարները, փողոցային տեսարանները, արհեստավորներին, առևտրականներին, երաժիշտներին և այլ կերպարներ։ Այս աշխատանքները ոչ միայն ունեն գեղարվեստական արժեք, այլև պահպանել են հին Երևանի կենցաղի, սովորույթների ու քաղաքային միջավայրի վերաբերյալ կարևոր ազգագրական տեղեկություններ։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև նրա մոնումենտալ քանդակագործությանը, որի շրջանակում արվեստագետը ստեղծել է մի շարք հուշարձաններ և դիմաքանդակներ՝ անդրադառնալով հայ մշակույթի, գրականության, գիտության և արվեստի նշանավոր ներկայացուցիչների կերպարներին։ Նրա հեղինակած գործերից են Արմեն Տիգրանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Հակոբ Մեղապարտի և այլ մշակութային գործիչների հուշարձաններն ու քանդակները։ Առանձին ուշադրության է արժանի Իսկանդարյանի գործունեությունը որպես նկարիչ և գրաֆիկ․ այդ բնագավառում նրա ստեղծագործության մեջ հատկապես արտահայտված է բնանկարի ժանրը, ինչը ցույց է տալիս արվեստագետի հետաքրքրությունը ոչ միայն մարդկային կերպարի, այլև բնության ու միջավայրի գեղարվեստական մեկնաբանության նկատմամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս արվեստագետի ժառանգությունը դիտարկել ամբողջական համատեքստում՝ նրա ստեղծագործական զարգացումը կապելով ժամանակաշրջանի գեղարվեստական գործընթացների, հայկական քանդակագործության ավանդույթների և քաղաքային մշակույթի հետ։ Հեղինակը կարևորում է նաև Իսկանդարյանի մասնակցությունը ցուցահանդեսներին և մրցույթներին, նրա ստացած պարգևներն ու ճանաչումը, որոնք վկայում են արվեստագետի նշանակալի դերակատարության մասին հայկական մշակութային կյանքում։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է հայկական քանդակագործության պատմությամբ, 20-րդ դարի հայ կերպարվեստով, հին Երևանի մշակութային միջավայրով և Խաչատուր Իսկանդարյանի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և արվեստասեր ընթերցողների համար։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է որպես Նարե Նադարյանի արվեստագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսություն՝ 2018 թվականին, 26 էջ ծավալով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայոց ամուսնության և հարսանեկան ծիսակարգի պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ V-XVIII դարերի հայկական մատենագրական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ամուսնության կազմակերպման ձևերի, ընտանեկան հարաբերությունների, նշանադրության, պսակադրության, հարսանեկան արարողությունների և դրանց ուղեկցող սովորույթների պատմական փոփոխությունների բացահայտման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գրավոր սկզբնաղբյուրների միջոցով վերականգնել հայ հասարակության ամուսնաընտանեկան մշակույթի այն շերտերը, որոնք ձևավորվել և փոփոխվել են ավելի քան մեկ հազարամյակի ընթացքում։ Քննության են առնվում պատմագրական, եկեղեցական, կանոնական, իրավական և գրական բնույթի աղբյուրներում պահպանված վկայությունները՝ դրանց համադրման միջոցով բացահայտելով ամուսնության վերաբերյալ հասարակական պատկերացումները և ընդունված վարքականոնները։ Ամուսնությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու անհատների միություն, այլև որպես ընտանիքների և ազգակցական խմբերի միջև սոցիալական կապեր ձևավորող կարևոր հաստատություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ամուսնական զույգի ընտրության սկզբունքներին, ընտանիքի և ազգականների մասնակցությանը, խնամախոսության ավանդույթներին և ամուսնության վերաբերյալ համաձայնության ձեռքբերման ձևերին։ Քննության են առնվում նշանադրության նշանակությունը և այն գործողությունները, որոնց միջոցով ամուսնության նախնական համաձայնությունը ստանում էր հասարակական ճանաչում։ Ուսումնասիրվում են նշանի, նվերների և նյութական փոխանակումների վերաբերյալ տեղեկությունները՝ դրանք դիտարկելով ընտանիքների միջև ձևավորվող հարաբերությունների համատեքստում։ Առանձին նշանակություն է տրվում եկեղեցական պսակադրության ձևավորմանն ու ամրապնդմանը։ Քրիստոնեության տարածման և Հայոց եկեղեցու կանոնական համակարգի զարգացման պայմաններում ամուսնությունը աստիճանաբար ենթարկվում է ավելի հստակ եկեղեցական կարգավորման։ Դիտարկվում են ամուսնության թույլատրելիության պայմանները, ազգակցական և խնամիական սահմանափակումները, ամուսնական տարիքի, փոխադարձ համաձայնության, մենամուսնության և եկեղեցական օրհնության վերաբերյալ նորմերը։ Քննության են առնվում եկեղեցական ժողովների և կանոնական գրականության մեջ արտացոլված դրույթները, որոնք հնարավորություն են տալիս հետևել ամուսնաընտանեկան հարաբերությունների իրավական ու բարոյական կարգավորման զարգացմանը։ Կարևորվում է սովորութային և եկեղեցական իրավունքի փոխհարաբերությունը, քանի որ նախաքրիստոնեական կամ ժողովրդական ծագում ունեցող մի շարք սովորույթներ շարունակել են պահպանվել քրիստոնեական ծիսակարգի շրջանակում՝ երբեմն վերաիմաստավորվելով և նոր նշանակություն ստանալով։ Հարսանեկան ծիսաշարը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված արարողությունների համակարգ, որի տարբեր փուլերը կապված էին ընտանիքի ստեղծման և նոր ամուսնական զույգի հասարակական ճանաչման հետ։ Ուսումնասիրվում են հարսնացուի և փեսացուի ընտանիքների մասնակցությունը, հանդիսավոր արարողությունները, հյուրասիրությունները, նվիրատվությունները, երաժշտական ու տոնական դրսևորումները և այլ սովորույթներ, որոնց մասին տեղեկություններ են պահպանվել միջնադարյան գրավոր աղբյուրներում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հարսի՝ հայրական ընտանիքից ամուսնու ընտանիք անցնելու սոցիալական և խորհրդանշական նշանակությանը։ Այս գործընթացը դիտարկվում է ընտանիքի կառուցվածքի, ազգակցական հարաբերությունների և համայնքային կյանքի համատեքստում։ Քննության են առնվում նաև ամուսինների իրավունքների ու պարտականությունների, ընտանիքի ներսում տղամարդու և կնոջ կարգավիճակի, ժառանգության և ունեցվածքի հետ կապված պատկերացումները։ Նյութական հարաբերությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են օժիտի, ամուսնական նվերների և ընտանիքների միջև կատարվող այլ նյութական փոխանցումների վերաբերյալ աղբյուրային տեղեկությունները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ամուսնությունը դիտարկել նաև միջնադարյան հասարակության տնտեսական հարաբերությունների տեսանկյունից։ Առանձին քննության առարկա են ամուսնության արգելքների և ամուսնալուծության վերաբերյալ կանոնները։ Եկեղեցական և իրավական աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն պայմանները, որոնց դեպքում ամուսնությունը կարող էր համարվել անթույլատրելի կամ անվավեր, ինչպես նաև այն բացառիկ հանգամանքները, որոնց առկայությամբ թույլատրվում էր ամուսնական միության լուծարումը։ Կարևորվում է նաև տարբեր դավանանքների պատկանող անձանց միջև ամուսնությունների նկատմամբ եկեղեցական վերաբերմունքը, որը կապված էր միջնադարյան հասարակության կրոնական ինքնության պահպանման խնդիրների հետ։ V-XVIII դարերի լայն ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևել ամուսնահարսանեկան մշակույթի շարունակականությանը և փոփոխություններին տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում։ Քաղաքական իշխանությունների փոփոխությունը, օտար տիրապետությունները, բնակչության տեղաշարժերը, եկեղեցական կյանքի զարգացումը և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային շփումները տարբեր կերպ են անդրադարձել ընտանեկան հարաբերությունների և ծիսական սովորույթների վրա։ Միաժամանակ աղբյուրների համադրությունը բացահայտում է բազմաթիվ ավանդույթների երկարատև պահպանությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մատենագրական աղբյուրների ազգագրական արժեքին։ Միջնադարյան հեղինակները սովորաբար նպատակ չեն ունեցել կազմելու ամուսնության և հարսանիքի ամբողջական ազգագրական նկարագրություններ, սակայն նրանց երկերում պահպանված առանձին տեղեկությունների համակարգումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել առօրյա կյանքի բազմաթիվ կողմեր։ Այդ պատճառով աղբյուրագիտական քննությունը կարևոր է տվյալների պատմական միջավայրը, հեղինակի նպատակը և հաղորդվող տեղեկության բնույթը ճիշտ գնահատելու համար։ Տարբեր դարերի վկայությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հին ծագում ունեցող սովորույթները, հետագա փոփոխությունները և քրիստոնեական մշակույթի ազդեցությամբ ձևավորված նոր տարրերը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ընտանիքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ամուսնության ինստիտուտի միջոցով բացահայտվում են ազգակցական համակարգը, ընտանիքի հասարակական գործառույթները, սերունդների շարունակականության վերաբերյալ պատկերացումները և համայնքի մասնակցությունը անհատի ընտանեկան կյանքին։ Հարսանեկան ծեսը ներկայացվում է որպես հայոց սոցիոնորմատիվ և հոգևոր մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որտեղ միահյուսվում են իրավական նորմերը, կրոնական պատկերացումները, ժողովրդական սովորույթները և ընտանեկան արժեքները։ Երկար ժամանակահատվածի աղբյուրների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական ավանդական հասարակության ընտանեկան կազմակերպման և ծիսական մշակույթի զարգացման մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ ազգագրության, հայոց պատմության, միջնադարյան մատենագրության, աղբյուրագիտության, Հայոց եկեղեցու պատմության, սովորութային և կանոնական իրավունքի, ընտանիքի պատմության ու մշակութային մարդաբանության ոլորտների հետազոտողների, ազգագրագետների, պատմաբանների, բանասերների, դասախոսների և ուսանողների համար։