Հայ գիտական բարբառագիտության 100-ամյակի գիտաժողովի նյութեր

Գրականություն

Այս մեթոդական նյութը նվիրված է ԽՄԿԿ XX համագումարի որոշումների և նյութերի գաղափարական տարածման կազմակերպմանը գրադարանային համակարգի միջոցով՝ ընդգծելով գրադարանների դերը որպես հասարակական-քաղաքական տեղեկատվության տարածման և գաղափարական դաստիարակության կարևոր կենտրոնների։ Աշխատությունում ներկայացվում են այն հիմնական մոտեցումները, որոնք կիրառվում են համագումարի որոշումների բովանդակության բացատրության, ընթերցողների հետ աշխատանքների կազմակերպման և քարոզչական-տեղեկատվական միջոցառումների իրականացման համար՝ ներառյալ թեմատիկ ցուցահանդեսներ, քննարկումներ, դասախոսություններ և ընթերցողական ակումբներ։ Քննարկվում է նաև գրադարանավարների մեթոդական աշխատանքի առանձնահատկությունը՝ ուղղված նյութերի մատչելի և գաղափարապես ճիշտ մեկնաբանմանը, ինչպես նաև ընթերցողների քաղաքական կրթության մակարդակի բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանների համագործակցությանը կրթական և մշակութային հաստատությունների հետ՝ նպատակ ունենալով ապահովել գաղափարական աշխատանքի համակարգվածություն և արդյունավետություն։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է տեղեկատվական նյութերի ընտրության, դասակարգման և ներկայացման սկզբունքները, որոնք թույլ են տալիս առավել արդյունավետ կերպով կազմակերպել քարոզչական գործընթացը։ Նյութի նպատակն է աջակցել գրադարանային աշխատողներին գաղափարական-լուսավորչական աշխատանքի կատարելագործման գործում և նպաստել հասարակության քաղաքական իրազեկվածության բարձրացմանը։

Բժշկություն

Ձեռնարկում ամփոփված են փոխանցողով պայմանավորված վարակիչ հիվանդությունների պատճառագիտության, համաճարակաբանության, ախտածագման, կլինիկական ընթացքի, ախտորոշման, բուժման, ինչպես նաև պայքարի ու կանխարգելման միջոցառումների հիմնահարցերը՝ կիրառելով «Մեկ առողջություն» մոտեցումը: Շեշտադրված են մարդու և կենդանիների համար ընդհանուր վարակները: Ձեռնարկը նախատեսված է բժշկական և անասնաբուժական մասնագիտությունների ուսանողների և մագիստրանտների համար, կարող է նաև օգտակար լինել ոլորտների մասնագետներին։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ալբերտո Մորավիայի երկու վեպերի հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների լեզվի զուգադրական քննությանը՝ բնագրի և թարգմանական տարբերակների միջև լեզվական, ոճական և թարգմանական համապատասխանությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում գեղարվեստական թարգմանության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես են իտալերեն բնագրի բառային, դարձվածային, քերականական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկությունները փոխանցվում հայերեն և ռուսերեն։ Աշխատության մեջ կարող են համեմատվել երկու թարգմանությունների բառապաշարը, խոսքի տարբեր շերտերը, դարձվածաբանական միավորները, առածներն ու ասացվածքները, նորակազմությունները, փոխաբերական արտահայտությունները և մշակութային իրողություններն արտահայտող բառերն ու կապակցությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդախոսակցական և բարբառային տարրերին, որոնք հատկապես նշանակալի են առաջին վեպի լեզվական կառուցվածքում․ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ ստեղծագործությունը հարուստ է ժողովրդախոսակցական բառերով, բարբառային ձևերով, դարձվածքներով, առածներով ու ասացվածքներով և նորակազմություններով։ Մյուս վեպի լեզվական համակարգը համեմատաբար տարբեր բնույթ ունի՝ ավելի գրական և քաղաքային-բուրժուական բառապաշարով ու ոճական կառուցվածքով, իսկ շարահյուսական առումով բարդ կառուցվածքները միաժամանակ ներկայացվում են ընթերցողին բավական հստակ և պարզ ձևով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է պարզել, թե թարգմանիչներն ինչպիսի ռազմավարություններ են ընտրել բնագրի իմաստային և ոճական նրբերանգները պահպանելու համար։ Այդ նպատակով կարող են քննվել բառացի և ազատ թարգմանության հարաբերակցությունը, բառերի փոխարինումը, բացատրական թարգմանությունը, իմաստային ընդլայնումը կամ սեղմումը, քերականական վերակառուցումները, փոխհատուցումը և այլ թարգմանական փոխակերպումներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական նորմին․ հայերեն և ռուսերեն տարբերակների համեմատական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հայերեն թարգմանության որոշ շեղումներ գրական նորմից կարող են դիտարկվել որպես թարգմանչական գիտակցված ընտրություն, որի շնորհիվ առավել ցայտուն է փոխանցվում ժողովրդախոսակցական խոսքի բնույթը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև լեզվամշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ գեղարվեստական ստեղծագործության թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է փոխանցել ոչ միայն բառերի ուղղակի իմաստը, այլև տվյալ հասարակության մշակութային պատկերացումները, խոսքային վարքի առանձնահատկությունները և ազգային-մշակութային ենթատեքստը։ Աշխատության մեջ կարող են առանձնացվել նաև դարձվածքների, առածների և ասացվածքների թարգմանության խնդիրները, քանի որ դրանց բառացի փոխանցումը հաճախ չի ապահովում բնագրի իմաստային կամ ոճական համարժեքությունը։ Այս ուղղությամբ հեղինակի առանձին ուսումնասիրությունները ևս անդրադառնում են համապատասխան միավորների թարգմանության խնդիրներին։ Նորակազմությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում կարող են առաջանալ նոր բառեր, բառապատճենումներ և այլ լեզվական նորամուծություններ, որոնք հետագայում կարող են ազդեցություն ունենալ թարգմանական լեզվի և նույնիսկ ժամանակակից գրական լեզվի զարգացման վրա։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատել հայերեն և ռուսերեն թարգմանությունների համարժեքության աստիճանը, այլև բացահայտել յուրաքանչյուր լեզվի կառուցվածքային և արտահայտչական հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ցույց տալ, թե նույն բնագրային միավորը ինչպես է տարբեր կերպ վերարտադրվում երկու թիրախային լեզուներում և ինչպիսի կորուստներ, ձեռքբերումներ կամ իմաստային ու ոճական փոփոխություններ են առաջանում այդ գործընթացում։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է թարգմանագիտության, համեմատական լեզվաբանության, լեզվաոճաբանության և լեզվամշակութաբանության խնդիրները՝ գեղարվեստական կոնկրետ նյութի հիման վրա։ Այս թեմայով Զարուհի Ոսկանյանի 2014 թվականի թեկնածուական ատենախոսությունը պաշտպանվել է «Ընդհանուր և համեմատական լեզվաբանություն» մասնագիտությամբ, իսկ հետագա հրապարակումներում ևս ուսումնասիրվել են տվյալ թարգմանությունների լեզվական ընդհանուր բնութագրերն ու առանձին խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, իտալերենից հայերեն և ռուսերեն թարգմանության մասնագետներին, համեմատական լեզվաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսության և պրակտիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Պատմություն

Այս աշխատությունը բազմահատոր ուսումնասիրության չորրորդ գիրքն է, որը նվիրված է հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի տարբեր փուլերին և դրանց գաղափարական ու քաղաքական զարգացումներին։ Այն ընդգրկում է այն պատմական գործընթացները, որոնց ընթացքում ձևավորվել են ազատագրական շարժումներ, դիմադրության կազմակերպված ձևեր և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմներ։ Գրքում հեղինակը վերլուծում է ազատագրական պայքարի ընթացքը տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ ընդգծելով ինչպես քաղաքական կազմակերպվածությունը, այնպես էլ հասարակական շարժումների դերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործիչներին և խմբերին, որոնք իրենց գործունեությամբ նպաստել են ազգային ազատագրական գաղափարի տարածմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներն են․ հայ ժողովրդի ազատագրական շարժումների պատմական զարգացումը պայքարի գաղափարական հիմքերը և քաղաքական նպատակները զինված դիմադրության և կազմակերպված շարժումների ձևերը ազգային ինքնության և պետականության վերականգնման գաղափարը տարբեր շրջանների ազատագրական փորձերի համեմատական վերլուծություն Հեղինակը ներկայացնում է ազատագրական պայքարը որպես երկարատև և բազմաշերտ գործընթաց, որը ձևավորվել է ինչպես ներքին սոցիալական պահանջներից, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ճնշումների ազդեցությամբ։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ձայնդարձի (умлаուտի) ձևաբանական նշանակությանը գերմաներեն լեզվում՝ ընդգծելով դրա դերը քերականական ձևերի արտահայտման և բառաստեղծման գործընթացներում։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է ձայնդարձը գործում որպես ներքին փոփոխության մեխանիզմ, որը ազդում է բառի հնչյունական կազմի վրա և միաժամանակ կրում է քերականական տեղեկատվություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնդարձի դերին բազմության, համեմատական աստիճանի, բայաձևերի և որոշ ածանցավոր ձևերի ձևավորման մեջ, որտեղ այն հանդես է գալիս որպես մորֆոլոգիական ցուցիչ՝ առանց լրացուցիչ ածանցների կիրառման։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է պատմական լեզվաբանական զարգացումները, որոնք հանգեցրել են ձայնդարձի կայունացմանը գերմաներենում, ինչպես նաև դրա համակարգային տեղը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի շրջանակում։ Միաժամանակ դիտարկվում է ձայնդարձի գործառույթը որպես լեզվական տնտեսման միջոց, որը թույլ է տալիս արտահայտել տարբեր քերականական հարաբերություններ ներքին ձայնային փոփոխության միջոցով՝ պահպանելով ձևաբանական համակարգի ճկունությունն ու արդյունավետությունը։

Հոգեբանություն

Психология супружества: теория и практика աշխատությունը ընտանեկան և սոցիալական հոգեբանության ոլորտի ուսումնա-գիտական ձեռնարկ է, որը նվիրված է ամուսնական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և կայունության հոգեբանական հիմունքների ուսումնասիրությանը, այն ներկայացնում է զույգերի փոխհարաբերությունների հիմնական փուլերը՝ ծանոթացում, զուգընկերության ընտրություն, ամուսնություն, համատեղ կյանքի ադապտացիա և հնարավոր ճգնաժամային իրավիճակներ, գիրքը վերլուծում է հաղորդակցման ոճերի ազդեցությունը ամուսնական բավարարվածության վրա, կոնֆլիկտների առաջացման պատճառները և դրանց լուծման մեթոդները, ինչպես նաև ընդգծում է փոխըմբռնման, հուզական աջակցության և դերային բաշխման կարևորությունը ընտանեկան կայունության համար, միաժամանակ առաջարկելով հոգեբանական խորհրդատվության և միջամտության գործնական մոտեցումներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հոգեբանության, սոցիալական աշխատանքի և ընտանեկան խորհրդատվության մասնագետների համար։