Մարդկային գործոնը կառավարման համակարգում

Պատմություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Արցախի միջնադարյան արվեստի ձևավորման, զարգացման և առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությունը՝ լուսաբանելով տարածաշրջանի մշակութային ժառանգության կարևորագույն դրսևորումները։ Վերլուծվում են ճարտարապետական հուշարձանները, եկեղեցիները, վանքերը, խաչքարերը, որմնանկարները, ձեռագրերի մանրանկարները և դեկորատիվ արվեստի նմուշները՝ բացահայտելով դրանց գեղարվեստական, խորհրդանշական և պատմամշակութային արժեքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արվեստի ոճական զարգացմանը, տեղական ավանդույթների և համաքրիստոնեական մշակութային ազդեցությունների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև վարպետների ստեղծագործական մոտեցումներին։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են նաև տարբեր ժամանակաշրջանների արվեստագիտական առանձնահատկությունները, հուշարձանների կառուցողական և պատկերագրական լուծումները, դրանց պահպանության խնդիրներն ու պատմական նշանակությունը։ Հեղինակը հիմնվում է պատմական աղբյուրների, արվեստագիտական ուսումնասիրությունների և հուշարձանների համեմատական վերլուծության վրա՝ ստեղծելով Արցախի միջնադարյան մշակույթի ամբողջական պատկեր։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում WGS-84 համաշխարհային գեոդեզիական կոորդինատային համակարգի ներդրման և GPS արբանյակային ընդունիչների դիտարկումների միջոցով նոր ազգային գեոդեզիական ցանցի ստեղծման գիտական ու գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ բարձր ճշտության միասնական գեոդեզիական հիմքի ձևավորման սկզբունքները և գնահատել դրա նշանակությունը Հայաստանի տարածքում գեոդեզիական, քարտեզագրական, տեղագրական և կադաստրային աշխատանքների իրականացման համար։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են WGS-84 համակարգի առանձնահատկությունները, դրա ներդրման անհրաժեշտությունը և ավանդական գեոդեզիական համակարգից ժամանակակից արբանյակային համակարգի անցման խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում GPS ընդունիչներով իրականացվող դիտարկումների կազմակերպմանը, չափումների տևողությանը, դիտարկվող կետերի ընտրությանը, բազային գծերի ձևավորմանը, ստացված տվյալների մշակմանը և կոորդինատների հաշվարկման ու հավասարակշռման մեթոդներին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է Հայաստանի տարածքում ազգային գեոդեզիական ցանցի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ տարբեր դասերի գեոդեզիական կետերի փոխկապակցման և միասնական կոորդինատային հիմքի ստեղծման տեսանկյունից։ Պաշտոնական ծրագրային փաստաթղթերում նախատեսված էր WGS-84 համակարգում ազգային գեոդեզիական ցանցի ստեղծում, իսկ GPS դիտարկումները պետք է օգտագործվեին ցանցի կետերի բարձր ճշտությամբ կոորդինատների որոշման համար։ Հետագայում ստեղծված ազգային գեոդեզիական ցանցը ներառեց 0-ական դասի 5, 1-ին դասի 41 և 2-րդ դասի 1069 կետեր։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև արբանյակային գեոդեզիական տեխնոլոգիաների առավելությունների վերլուծությունը, քանի որ դրանց կիրառումը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել կոորդինատների որոշման ճշտությունը, նվազեցնել ավանդական չափումների նկատմամբ կախվածությունը և ավելի արդյունավետ կազմակերպել մեծ տարածքների գեոդեզիական ապահովումը։ Ուսումնասիրության արդյունքները նշանակալի են տեղագրական քարտեզների և հատակագծերի կազմման, կադաստրային քարտեզագրման, շինարարական և նախագծային աշխատանքների, նավիգացիոն համակարգերի, օդագնացության, պետական սահմանների ու վարչատարածքային սահմանների որոշման, ինչպես նաև երկրակեղևի շարժումների ուսումնասիրության համար։ Հետազոտությունը նաև անդրադառնում է գեոդեզիական ցանցի հետագա պահպանման, թարմացման և մշտական գործող արբանյակային ռեֆերենց կայանների միջոցով դրա արդիական վիճակի ապահովման անհրաժեշտությանը։ Այսպիսով, աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի գեոդեզիական համակարգի արդիականացման կարևոր փուլը՝ ավանդական ցանցերից դեպի ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների վրա հիմնված միասնական ազգային գեոդեզիական հիմք անցնելու գործընթացը։ Այն կարող է հետաքրքրել գեոդեզիստներին, քարտեզագիրներին, կադաստրի մասնագետներին, տեղագրագետներին, շինարարության և հողաշինության ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Մատենագիտական տվյալներով՝ աշխատանքը 2010 թվականին ներկայացված տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսություն է՝ «Գեոդեզիա, ներառյալ քարտեզագրություն և կադաստր» մասնագիտությամբ։

Քաղաքագիտություն

Նյութը նվիրված է 1992-2003 թվականներին Հայաստանի՝ եվրոպական և տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացներին, դրանց ձևավորման նախադրյալներին, հիմնական ուղղություններին և արտաքին ու ներքին քաղաքականության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է անկախության վերականգնումից հետո Հայաստանի՝ միջազգային հարաբերությունների համակարգում իր տեղը հաստատելու և տարբեր քաղաքական, տնտեսական ու անվտանգության կառույցների հետ համագործակցություն զարգացնելու գործընթացը։ Այս ժամանակահատվածը կարևոր փուլ էր, քանի որ նորանկախ պետությունը միաժամանակ պետք է ձևավորեր արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները, ամրապնդեր պետական ինստիտուտները և ստեղծեր հարաբերությունների բազմակողմ համակարգ ինչպես եվրոպական պետությունների ու կազմակերպությունների, այնպես էլ հարևան երկրների և տարածաշրջանային կառույցների հետ։ Եվրոպական ուղղության ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի հարաբերությունների զարգացումը եվրոպական քաղաքական և տնտեսական կառույցների հետ, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման, մարդու իրավունքների պաշտպանության, իրավական համակարգի զարգացման և շուկայական տնտեսության ձևավորման հարցերում միջազգային համագործակցության ընդլայնումը։ Միաժամանակ տարածաշրջանային ինտեգրման համատեքստում անհրաժեշտ է դիտարկել Հայաստանի հարաբերությունները Հարավային Կովկասի և հարակից տարածաշրջանի երկրների հետ, տնտեսական ու հաղորդակցական կապերի խնդիրները, անվտանգության մարտահրավերները և տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը արտաքին քաղաքական գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Ղարաբաղյան հակամարտությունը, որը մեծ ազդեցություն էր ունենում Հայաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային հարաբերությունների և տնտեսական հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի մասնակցությանը միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններին, երկկողմ ու բազմակողմ հարաբերությունների ընդլայնմանը և արտաքին քաղաքականության մեջ եվրոպական ու տարածաշրջանային ուղղությունների համադրմանը։ 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր Հայաստանը փորձում միաժամանակ պահպանել իր անվտանգային և տնտեսական շահերը, ընդլայնել միջազգային գործընկերների շրջանակը և ներգրավվել եվրոպական ու տարածաշրջանային համագործակցության մեխանիզմներում։ Կարևոր է նաև գնահատել տնտեսական գործոնը, քանի որ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների սահմանափակումները, առևտրային հարաբերությունների առանձնահատկությունները և արտաքին տնտեսական կապերի զարգացումը անմիջականորեն ազդում էին ինտեգրացիոն հնարավորությունների վրա։ Նյութը կարող է դիտարկել նաև այդ ժամանակաշրջանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ձեռքբերումներն ու սահմանափակումները՝ ընդգծելով, որ ինտեգրումը միակողմանի գործընթաց չէր և պայմանավորված էր ինչպես Հայաստանի նախաձեռնություններով, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային միջավայրի փոփոխություններով։ Ընդհանուր առմամբ, 1992-2003 թվականների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի արտաքին քաղաքականության եվրոպական և տարածաշրջանային ուղղությունների ձևավորման տրամաբանությունը, գնահատելու միջազգային համագործակցության հիմնական արդյունքները և հասկանալու այն քաղաքական, տնտեսական ու անվտանգային պայմանները, որոնց ներքո ձևավորվում էր Հայաստանի տեղը եվրոպական և տարածաշրջանային հարաբերությունների համակարգում։

Գրականություն

Այս ստեղծագործությունը Րաֆֆու արձակի բնորոշ նմուշներից է, որտեղ հեղինակը կենտրոնանում է կնոջ ճակատագրի ողբերգական կողմերի, հասարակական միջավայրի ազդեցության և անձնական ընտրությունների սահմանափակվածության վրա։ Պատմության առանցքում Հռիփսիմեի կերպարն է, որի կյանքի ընթացքը ձևավորվում է ոչ միայն անհատական զգացմունքների ու հարաբերությունների, այլ նաև սոցիալական նորմերի, ավանդական մտածողության և շրջապատի ճնշման ազդեցության տակ։ Րաֆֆին բնորոշ զգացմունքայնությամբ և բարոյական շեշտադրումներով ներկայացնում է նրա ներքին ապրումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են արտաքին հանգամանքները հաճախ որոշիչ դառնում մարդու ճակատագրի համար։ Ստեղծագործությունում ընդգծվում է նաև հասարակական անարդարության և կնոջ դիրքի սահմանափակվածության թեման, ինչը հաճախ հանդիպում է 19-րդ դարի հայ գրականության մեջ։ Լեզուն պարզ է, հուզական և պատկերավոր, ինչի շնորհիվ պատմությունը ձեռք է բերում և՛ դրամատիկ, և՛ դաստիարակչական ազդեցություն։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հարավ-արևմտյան շրջաններում համաճարակաբանական իրավիճակի տարածական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և բնակչության հիգիենիկ ու հակահամաճարակային անվտանգության ապահովման արդյունավետ համակարգերի հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում բժշկական աշխարհագրության և համաճարակաբանության փոխկապակցված մոտեցումն է, որի միջոցով հիվանդությունների տարածվածությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բժշկական խնդիր, այլև որպես տարածքի բնական, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական, կենցաղային և սանիտարահիգիենիկ պայմանների հետ կապված երևույթ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարածաշրջանի բնակավայրերի աշխարհագրական դիրքը, բնակչության խտությունը և տեղաբաշխումը, կլիմայական ու բնական պայմանները, ջրային ռեսուրսները, բնակարանային և կոմունալ ենթակառուցվածքների վիճակը, խմելու ջրի ապահովվածությունը, սննդի պահպանման և օգտագործման պայմանները, ինչպես նաև առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն տարածքային գոտիները, որտեղ բնակչությունը կարող է առավել խոցելի լինել վարակիչ հիվանդությունների առաջացման կամ տարածման նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վարակիչ հիվանդությունների տարածման օրինաչափություններին և դրանց հնարավոր կապին շրջակա միջավայրի ու բնակչության կենսապայմանների հետ։ Համաճարակաբանական աշխարհագրության տեսանկյունից կարևոր է ոչ միայն հիվանդությունների ընդհանուր տարածվածության գնահատումը, այլև դրանց տարածական և ժամանակային փոփոխությունների բացահայտումը, հնարավոր օջախների առանձնացումը և ռիսկային տարածքների քարտեզագրումը։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել կանխարգելիչ միջոցառումների ավելի նպատակային կազմակերպմանը։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը բնակչության հիգիենիկ և հակահամաճարակային անվտանգության համակարգի ուսումնասիրությունն է։ Այդ համակարգը ենթադրում է վարակիչ հիվանդությունների վաղ հայտնաբերում, համաճարակաբանական հսկողություն, հիվանդությունների կանխարգելում, սանիտարական կանոնների պահպանում, շրջակա միջավայրի գործոնների վերահսկողություն, անհրաժեշտ ախտահանիչ միջոցառումների իրականացում և բնակչության հիգիենիկ իրազեկվածության բարձրացում։ Հայաստանի սանիտարահամաճարակային անվտանգության իրավական համակարգում ևս ընդգծվում են հիվանդությունների կանխարգելումը, շրջակա միջավայրի առողջացումը, սանիտարական նորմերի պահպանումը, պետական հիգիենիկ և հակահամաճարակային հսկողությունը և բնակչության առողջության վրա միջավայրի գործոնների ազդեցության գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի, բնակավայրերի սանիտարական վիճակի, կենցաղային թափոնների հեռացման, սննդի անվտանգության և բժշկական սպասարկման հետ կապված գործոնները, քանի որ դրանց թերությունները կարող են նպաստել վարակիչ հիվանդությունների տարածմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև բնակչության հիգիենիկ կրթությունը․ տեղեկատվության տարածումը, անձնական և հասարակական հիգիենայի կանոնների ուսուցումը և հիվանդությունների կանխարգելման վերաբերյալ իրազեկումը կարող են էապես նպաստել համաճարակաբանական ռիսկերի նվազեցմանը։ Պաշտոնական սանիտարահամաճարակային մոտեցումներում հիգիենիկ գիտելիքների տարածումը նույնպես դիտարկվում է որպես բնակչության անվտանգության ապահովման բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել համաճարակաբանական ցուցանիշների վիճակագրական վերլուծություն, հիվանդությունների տարածական բաշխման համեմատություն, ռիսկի գործոնների գնահատում և տարբեր շրջանների միջև համաճարակաբանական իրավիճակի համադրում։ Այդ տվյալների հիման վրա հնարավոր է մշակել տարածքային ռիսկի գնահատման չափանիշներ և առաջարկություններ՝ կանխարգելիչ միջոցառումների առաջնահերթությունները որոշելու համար։ Հատկապես կարևոր է տարբերակել բնակչության ընդհանուր հիգիենիկ անվտանգության և արտակարգ իրավիճակներում հակահամաճարակային պատրաստվածության խնդիրները, քանի որ բնական աղետները, բնակչության տեղաշարժերը, ենթակառուցվածքների վնասումը կամ առողջապահական համակարգի ծանրաբեռնվածությունը կարող են փոխել վարակիչ հիվանդությունների տարածման ռիսկը։ Ժամանակակից հանրային առողջապահական փորձը ցույց է տալիս, որ ճգնաժամային և հակամարտությունից տուժած միջավայրերում անհրաժեշտ է պահպանել համաճարակաբանական զգոնությունը և ապահովել առողջապահական, հումանիտար ու այլ կառույցների համակարգված համագործակցությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է այնպիսի գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակման մեջ, որոնք կարող են օգտագործվել բնակչության առողջության տարածքային գնահատման, վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման, հիգիենիկ պայմանների բարելավման և հակահամաճարակային միջոցառումների պլանավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է համաճարակաբանության, բժշկական աշխարհագրության, հիգիենայի և հանրային առողջապահության մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ուսումնասիրվող տարածքի համաճարակաբանական առանձնահատկությունները, գնահատել բնակչության առողջության վրա ազդող հիմնական ռիսկային գործոնները և հիմնավորել դրանց նվազեցման ու բնակչության հիգիենիկ-հակահամաճարակային անվտանգության բարձրացման առավել արդյունավետ ուղղությունները։

Տնտեսագիտություն

Այս գիրքը ուսումնասիրում է փոխարժեքի դերը դրամավարկային քաղաքականության մեջ՝ բացատրելով, թե ինչպես է ազգային արժույթի արժեքը ազդում մակրոտնտեսական կայունության, գնաճի և տնտեսական աճի վրա։ Գրքում վերլուծվում են փոխարժեքի ձևավորման մեխանիզմները, լողացող և ֆիքսված փոխարժեքային համակարգերը, ինչպես նաև կենտրոնական բանկերի միջամտության գործիքները։ Հեղինակը անդրադառնում է դրամավարկային քաղաքականության հիմնական նպատակներին՝ գնաճի վերահսկում, ֆինանսական կայունություն և տնտեսական աճի խթանում, և դրանց կապին փոխարժեքային տատանումների հետ։ Նյութում ներկայացվում են նաև միջազգային փորձի օրինակներ՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր երկրներ օգտագործում փոխարժեքային քաղաքականությունը տնտեսական շոկերի մեղմման համար։ Գիրքը համադրում է տեսական հիմքերը և կիրառական վերլուծությունը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ փոխարժեքի նշանակությունը տնտեսական քաղաքականության համակարգում: