Յուրային-օտար. սոցիոմշակութային համատեքստ

Փիլիսոփայություն

Մակավելիի ամենահայտնի քաղաքական-փիլիսոփայական գործն է, որը համարվում է ժամանակակից քաղաքական մտածողության հիմնարար տեքստերից մեկը։ Գիրքը գրվել է որպես իշխանական ուղեցույց՝ այն ղեկավարների համար, ովքեր ցանկանում են պահպանել և ամրացնել իրենց իշխանությունը։ Մակավելիի մոտեցումը իրականում շատ ռեալիստական է՝ առանց իդեալականացման, և նա քաղաքականությունը դիտարկում է որպես անհատական շահերի, ուժի և հաշվարկի դաշտ։ Գրքում Մակավելիի կողմից ներկայացվում են տիրապետության տարբեր ձևեր՝ ժառանգական, նոր, համակցված, և քննարկվում է, թե ինչպես պետք է կառավարել յուրաքանչյուր տեսակի պետություն։ Նա բացատրում է, որ տիրակալը պետք է լինի խելացի, խիզախ, բայց նաև՝ երբ անհրաժեշտ է՝ բարդ ու առանց զգացմունքների որոշումներ ընդունող։ Մակավելիի հիմնական միտքն այն է, որ իշխանության համար կարևոր է ոչ թե «ինչպես պետք է լինի», այլ՝ **ինչպես իրականում կա**։ Նա ասում է, որ տիրակալը պետք է օգտագործի թե՛ պախարակումը, թե՛ գովասանքը, և պետք է իմանա, թե երբ պետք է կիրառել ուժ, և երբ՝ խաբեություն։ Գիրքը հաճախ քննադատվել է որպես «ամերիկյան դաժանության» կամ «հարցը արդարացնելու» փիլիսոփայություն, սակայն շատերը նաև այն տեսնում են որպես քաղաքական ռեալիզմի անփոխարինելի աղբյուր։ **«Գոսուդարը»** կարևոր է քաղաքական գիտության, դիվանագիտության և ղեկավարության ուսումնասիրության համար, քանի որ տալիս է խորը պատկեր այն մասին, թե ինչպիսին է իշխանության տրամաբանությունը և ինչ մարտահրավերներ են առաջանում պետության կառավարման մեջ։ Հրատարակիչ - Азбука Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-5-389-12898-9

Տնտեսագիտություն

Կապիտալի շրջապտույտը վերաբերում է այն գործընթացին, որով կապիտալը շարժվում է տնտեսության տարբեր փուլերով՝ արտադրությունից մինչև շրջանառություն և կրկին վերադառնում է արտադրություն՝ ավելացված արժեք ստեղծելով։ Այս գործընթացում կապիտալը անցնում է երեք հիմնական ձևերով՝ դրամական կապիտալ, արտադրական կապիտալ և ապրանքային կապիտալ։ Դրամական կապիտալը ներդրվում է արտադրության մեջ, դառնում արտադրական միջոցներ և աշխատուժ, այնուհետև ստեղծվում է ապրանք, որը վաճառքի արդյունքում կրկին վերածվում է դրամական կապիտալի՝ արդեն ավելացված արժեքով։ Այս շրջապտույտը շարունակական է և հանդիսանում է կապիտալիստական տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժը։ Կապիտալի արագ և արդյունավետ շրջապտույտը նպաստում է տնտեսական աճին, արտադրողականության բարձրացմանը և ներդրումների ընդլայնմանը։

Գրականություն

Այս վեպը Րաֆֆու ամենահայտնի պատմավեպերից է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարական ու հոգեբանական զարգացումը՝ ընդգրկելով ինչպես անհատական ճակատագրեր, այնպես էլ պատմական լայն համատեքստ։ Ստեղծագործության կենտրոնում են այն կերպարները, որոնք տարբեր ճանապարհներով գալիս են դեպի ազգային ինքնագիտակցության և պայքարի գաղափարը՝ ձևավորելով «կայծերի» խորհրդանշական պատկեր, որոնք աստիճանաբար վերածվում են հավաքական շարժման կրակի։ Րաֆֆին վեպում համադրում է պատմական իրականությունը, գաղափարական հռետորաբանությունը և գեղարվեստական դրամատիզմը՝ ստեղծելով ուժեղ հայրենասիրական շնչով լցված երկ, որտեղ ընդգծվում են ազատության, արդարության և ազգային արժանապատվության գաղափարները։ Կերպարները հաճախ կանգնած են բարոյական ու քաղաքական բարդ ընտրությունների առաջ, իսկ նրանց ներքին պայքարը արտացոլում է ամբողջ ժողովրդի հոգեբանական վիճակը օտար տիրապետության պայմաններում։ Լեզուն հարուստ է պատկերավորությամբ, հուզական լարվածությամբ և հրապարակախոսական ուժեղ շեշտադրումներով, ինչը վեպին տալիս է և՛ գեղարվեստական, և՛ գաղափարական ազդեցություն։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական տոմարի համակարգի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրա ծագումը, կառուցվածքը և կիրառման առանձնահատկությունները հայ ժողովրդի կենցաղում և ավանդական մշակույթում։ Հեղինակը վերլուծում է ժամանակի հաշվարկման ժողովրդական ձևերը, որոնք ձևավորվել են աստղագիտական դիտարկումների, գյուղատնտեսական փորձի և կրոնական պատկերացումների համադրության արդյունքում։ Գրքում դիտարկվում են տարվա բաժանումները, տոնական և աշխատանքային օրացուցային համակարգերը, ինչպես նաև եղանակային երևույթների հետ կապված ժողովրդական պատկերացումները, որոնք ազդել են տոմարային գիտակցության ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տոնացույցի և ծիսական համակարգի փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական աշխատանքների կազմակերպման մեջ տոմարի դերին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տարբեր տարածաշրջաններում պահպանված տոմարային տարբերակները՝ բացահայտելով դրանց լեզվական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է ազգագրագետների, պատմաբանների և մշակութաբանների համար՝ նպաստելով հայ ավանդական ժամանակային պատկերացումների և ժողովրդական գիտելիքների համակարգված ըմբռնմանը։

Քիմիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ԻՅուՊԱԿ-ի (IUPAC) քիմիական անվանակարգային կանոնների համակարգային ներկայացմանը և դրանց համեմատությանը հայկական քիմիական տերմինաբանության ու անվանակարգության առանձնահատկությունների հետ։ Գրքում մանրամասն վերլուծվում են քիմիական միացությունների անվանակոչման միջազգային սկզբունքները՝ ներառյալ օրգանական և անօրգանական միացությունների կառուցվածքային անվանակարգությունը, ստերեոքիմիական նշումները և համակարգային դասակարգման մոտեցումները։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում IUPAC կանոնների կիրառման խնդիրներին կրթական և գիտական միջավայրում, ինչպես նաև դրանց ադապտացման հնարավորություններին հայերեն գիտական լեզվի համակարգում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են հայկական քիմիական տերմինաբանության ձևավորման պատմական զարգացումները, լեզվական առանձնահատկությունները և գիտական թարգմանության խնդիրները՝ ընդգծելով ազգային գիտական լեզվի պահպանման և միջազգային ստանդարտների հետ համադրելիության անհրաժեշտությունը։ Ներկայացվում են նաև օրինակներ, որտեղ համեմատվում են միջազգային և հայերեն անվանակոչման տարբեր մոտեցումները՝ բացահայտելով դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները։ Գիրքը նախատեսված է քիմիկոսների, լեզվաբանների, թարգմանիչների, ուսանողների և գիտական տերմինաբանության հարցերով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Մշակույթ

Այս աշխատությունը հարցազրույցների ձևաչափով ներկայացնում է հայ մշակույթի տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների մտքերն ու դիտարկումները՝ անդրադառնալով գրականությանը, երաժշտությանը, թատրոնին, կերպարվեստին և մշակութային քաղաքականությանը։ Գրքում ընդգծվում են մշակութային ժառանգության պահպանման, ժամանակակից արվեստի զարգացման և ազգային ինքնության արտահայտման խնդիրները՝ տարբեր մասնագետների անձնական փորձի և մասնագիտական հայացքների միջոցով։ Հեղինակը համադրում է տարբեր զրույցներ՝ ստեղծելով բազմաձայն պատկեր հայ մշակութային կյանքի մասին, որտեղ բացահայտվում են ինչպես ստեղծագործական գործընթացների առանձնահատկությունները, այնպես էլ մշակույթի հասարակական դերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ավելի մոտիկից ծանոթանալ մշակութային գործիչների մտածողությանը և հասկանալ ժամանակակից հայկական մշակութային միջավայրի զարգացման միտումները։