Նոր գրքեր : Հայաստան : Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, Մայիս, թիվ 5)

Քաղաքագիտություն

Հոդվածը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության մեջ Ռուսաստանի դերակատարության ուսումնասիրությանը՝ առանձնացնելով այն որպես տարածաշրջանային գործընթացների վրա էական ազդեցություն ունեցող առանցքային ուժ։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում է Ռուսաստանի քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմավարական ներգրավվածությունը Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերություններում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը հակամարտության կարգավորման գործընթացի և տարածաշրջանային անվտանգության համակարգի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի և Հարավային Կովկասի երկրների միջև ձևավորված հարաբերություններին, Մոսկվայի շահերին և այն գործիքներին, որոնց միջոցով Ռուսաստանը կարող է ազդել հակամարտության զարգացման, բանակցային գործընթացների և կողմերի միջև ուժերի հարաբերակցության վրա։ Հոդվածը հակամարտությունը դիտարկում է ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունների շրջանակում, այլև ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանում արտաքին դերակատարների մրցակցությունը և Ռուսաստանի ռազմավարական առաջնահերթությունները։ Ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում է, թե ինչ նշանակություն կարող է ունենալ Ռուսաստանի դիրքորոշումը հակամարտության սրման կամ կարգավորման տարբեր փուլերում, ինչպես նաև տարածաշրջանային կայունության և անվտանգության ապահովման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում դիվանագիտական միջնորդությանը, քաղաքական ազդեցության մեխանիզմներին և այն հնարավորություններին ու սահմանափակումներին, որոնք պայմանավորում են Ռուսաստանի դերակատարությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, տարածաշրջանային անվտանգության և աշխարհաքաղաքականության մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Տնտեսագիտություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետությունում եկամուտների և գույքի համընդհանուր հայտարարագրման համակարգի ներդրման հիմնախնդիրներին և զարգացման հեռանկարներին՝ այն դիտարկելով որպես հարկային թափանցիկության, ստվերային տնտեսության կրճատման և պետական եկամուտների ընդլայնման կարևոր գործիք։ Նյութում վերլուծվում են համակարգի ներդրման հիմնական նպատակները՝ հարկային բազայի ընդլայնում, քաղաքացիների եկամուտների իրական պատկերի ձևավորում և հակակոռուպցիոն մեխանիզմների ուժեղացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գործնական խնդիրներին՝ վարչական բեռի աճ, տեղեկատվական համակարգերի տեխնիկական սահմանափակումներ, անձնական տվյալների պաշտպանության հարցեր և քաղաքացիների ֆինանսական գրագիտության մակարդակ։ Քննարկվում են նաև միջազգային փորձը և դրա կիրառելիությունը ՀՀ պայմաններում, մասնավորապես այն երկրների մոդելները, որտեղ հայտարարագրման համակարգերը նպաստել են հարկային կարգապահության բարձրացմանը և պետական վերահսկողության արդյունավետության աճին։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ համակարգի հաջող ներդրումը պահանջում է իրավական, տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ համալիր բարեփոխումներ՝ ապահովելով ինչպես պետության ֆինանսական թափանցիկություն, այնպես էլ քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանություն և վարչարարության արդյունավետություն։

Մշակույթ

Աշխատությունը ներկայացնում է նոր գրականության մատենագիտական ցանկ՝ նվիրված կուլտուրայի և արվեստի տարբեր ոլորտներին, որի նպատակն է համակարգել և մատչելի դարձնել համապատասխան գիտական, ուսումնամեթոդական և վերլուծական հրապարակումները։ Հեղինակը կամ կազմող խումբը հավաքագրում է արդի գրականություն՝ ընդգրկելով արվեստի պատմություն, կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, ինչպես նաև մշակութային գործընթացների տեսական և կիրառական ուսումնասիրություններ։ Գրքում նյութերը դասակարգված են թեմատիկ և ոլորտային սկզբունքով, ինչը հեշտացնում է տեղեկատվության որոնումն ու օգտագործումը հետազոտական և ուսումնական նպատակներով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր հրատարակությունների ընդգրկմանը, որոնք արտացոլում են ժամանակակից մշակութային զարգացումները և գիտական մոտեցումների փոփոխությունները արվեստագիտության ոլորտում։ Մատենագիտական ցանկը կարող է ներառել ինչպես հայերեն, այնպես էլ օտարալեզու աղբյուրներ՝ ապահովելով լայն գիտական ընդգրկում և համեմատական ուսումնասիրության հնարավորություն։ Աշխատությունը օգտակար է արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և գրադարանային աշխատողների համար՝ որպես տեղեկատվական հուսալի ուղեցույց գիտական հետազոտությունների համար։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Իվան Ֆեոդորովիչ Պասկևիչ-Էրիվանսկու գործունեության և Կովկասում նրա ունեցած դերի ուսումնասիրությանը՝ հայ պատմաբանի աշխատությունների և պատմական ակնարկների համատեքստում։ Հետազոտությունը դիտարկում է Պասկևիչի ռազմական, վարչական և քաղաքական գործունեությունը, նրա մասնակցությունը Կովկասյան տարածաշրջանի կարևորագույն իրադարձություններին և այդ գործունեության ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հայերի պատմական ճակատագրի վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է 18-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկզբի պատմական գործընթացների ներկայացումը, որի ընթացքում ձևավորվեցին Ռուսական կայսրության կովկասյան քաղաքականության հիմնական ուղղությունները և փոխվեցին տարածաշրջանի քաղաքական սահմաններն ու ուժերի հարաբերակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պասկևիչի ռազմական արշավներին, ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պատերազմների ընթացքում նրա գործունեությանը, ինչպես նաև Էրիվանի խանության գրավման և Արևելյան Հայաստանի տարածքների՝ Ռուսական կայսրության կազմում ընդգրկման գործընթացներին։ Աշխատանքը կարևորում է նաև պատմական անձի գործունեության գնահատման հարցը՝ համադրելով նրա ռազմական հաջողությունները, վարչական քաղաքականությունը և կայսերական շահերը հայկական պատմական իրադարձությունների ու հասարակական կյանքի վրա ունեցած հետևանքների հետ։ Հայ պատմաբանի տեսանկյունից ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն Պասկևիչի կենսագրությունն ու գործունեությունը, այլև այն պատմագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով գնահատվել են նրա գործողությունները և դրանց նշանակությունը Հայաստանի ու Կովկասի պատմության համար։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տվյալ ժամանակաշրջանի սոցիալ-քաղաքական իրավիճակին, բնակչության տեղաշարժերին, վարչական վերափոխումներին և տարածաշրջանում ռուսական իշխանության հաստատման գործընթացներին։ Աշխատանքը արժեքավոր է Կովկասի նոր պատմության, հայ-ռուսական հարաբերությունների, ռուսական կայսերական քաղաքականության և պատմագրության զարգացման ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով տարբերակել պատմական փաստերը, քաղաքական գնահատականներն ու հետագա պատմագիտական մեկնաբանությունները։

Աշխարհագրություն

Այս ուղղությունը վերաբերում է բնական ջրերի՝ գետերի, լճերի, ստորերկրյա և աղբյուրային ջրերի որակի համալիր ուսումնասիրությանը, որի նպատակն է գնահատել դրանց քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական վիճակը երկրաբնապահպանական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունները ներառում են ջրերի աղտոտվածության աղբյուրների բացահայտում, ծանր մետաղների, աղային կազմի և այլ աղտոտիչների կոնցենտրացիաների վերլուծություն, ինչպես նաև դրանց ազդեցության գնահատում էկոհամակարգերի և մարդու առողջության վրա։ Դասակարգման փուլում ջրերը բաժանվում են ըստ որակի աստիճանի՝ մաքուր, թույլ աղտոտված, միջին կամ ուժեղ աղտոտված խմբերի, ինչը թույլ է տալիս համեմատել տարբեր տարածաշրջանների ջրային ռեսուրսները։ Կանխատեսման բաղադրիչը հիմնված է մաթեմատիկական մոդելավորման, վիճակագրական տվյալների և ժամանակային շարքերի վերլուծության վրա, որի միջոցով գնահատվում են ապագա փոփոխությունները՝ հաշվի առնելով կլիմայական գործոնները, մարդկային գործունեության ազդեցությունը և բնական ինքնամաքրման գործընթացները։ Այս մոտեցումը կարևոր դեր ունի ջրային ռեսուրսների կառավարման, բնապահպանական քաղաքականության մշակման և կայուն զարգացման ապահովման գործում։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ձայնային սթրեսի ձևավորման նյարդաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով գլխուղեղի սերոտոնիներգիկ համակարգի և նշաձև համալիրի մասնակցությանը սթրեսային արձագանքների կարգավորման գործընթացում։ Ներկայացվում են սթրեսի առաջացման կենսաբանական հիմքերը, նյարդային համակարգի հարմարվողական արձագանքները և ուղեղային այն կառույցների ֆունկցիոնալ փոխազդեցությունները, որոնք մասնակցում են արտաքին գրգռիչների ընկալման և հուզական վիճակների ձևավորման գործընթացներին։ Աշխատությունում կիրառվում են միկրոէլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտության մեթոդներ՝ նեյրոնների ակտիվության, էլեկտրական ազդակների փոփոխությունների և նյարդային շղթաների գործունեության ուսումնասիրման նպատակով։ Վերլուծվում է սերոտոնինային համակարգի դերը սթրեսային վիճակների ձևավորման և կարգավորման մեջ, ինչպես նաև նշաձև համալիրի նշանակությունը վախի, անհանգստության և հուզական պատասխանների նյարդային մեխանիզմներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ուղեղի ֆունկցիոնալ կազմակերպման, սթրեսի նկատմամբ օրգանիզմի արձագանքների և նյարդահոգեբանական խանգարումների առաջացման մեխանիզմների բացահայտման համար։ Գիրքը նախատեսված է նյարդաֆիզիոլոգիայի, նյարդաբանության, հոգեֆիզիոլոգիայի, բժշկակենսաբանական գիտությունների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև ուղեղի գործունեության և սթրեսային վիճակների կենսաբանական հիմքերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։