Արդի մամուլի հրապարակախոսության լեզուն

Գյուղատնտեսություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի գրադարանների գործունեության վիճակագրական ուսումնասիրությանը՝ 2010 թվականի տվյալների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել գրադարանային համակարգի վիճակը, գործունեության ծավալները, նյութատեխնիկական և տեղեկատվական ներուժը, ինչպես նաև ընթերցողների սպասարկման հիմնական ցուցանիշները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել հանրապետության տարբեր տեսակի գրադարանների քանակը, դրանց տարածքային բաշխվածությունը, գրադարանային ֆոնդերի ծավալը և կազմը, նոր համալրումների ու դուրսգրումների ցուցանիշները, ընթերցողների թիվը, գրադարան այցելությունների հաճախականությունը և գրականության տրամադրման ծավալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանների աշխատանքի համեմատական գնահատմանը՝ ըստ մարզերի, բնակավայրերի և գրադարանների տեսակների, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրադարանային ծառայությունների տարածքային անհավասարությունները և գործունեության արդյունավետության տարբերությունները։ Աշխատանքում վիճակագրական տվյալների միջոցով ուսումնասիրվում են նաև գրադարանային ֆոնդերի օգտագործման ինտենսիվությունը, ընթերցողական պահանջարկի կառուցվածքը և սպասարկման արդյունավետությունը։ Կարևորվում է գրադարանների նյութատեխնիկական հագեցվածության, աշխատակիցների թվի և մասնագիտական ներուժի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև այն գործոնների գնահատումը, որոնք կարող են ազդել գրադարանային ծառայությունների որակի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ժամանակի ընթացքում ցուցանիշների համեմատություն և դրանց հիման վրա գրադարանային համակարգի զարգացման հիմնական միտումների բացահայտում։ Առանձին նշանակություն ունի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և էլեկտրոնային ռեսուրսների աստիճանական ներթափանցման, գրադարանային գործընթացների արդիականացման և տեղեկատվության հասանելիության ընդլայնման խնդիրների դիտարկումը։ Աշխատանքի վիճակագրական բնույթը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու առկա թվային տվյալները, այլև դրանց համադրման միջոցով գնահատելու համակարգի ուժեղ և թույլ կողմերը, զարգացման ներուժը և առկա խնդիրները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գրադարանային քաղաքականության մշակման, գրադարանների գործունեության պլանավորման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և բնակչությանը մատուցվող տեղեկատվական ու մշակութային ծառայությունների բարելավման համար։

Գրականություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Համո Սահյանի բանաստեղծական արվեստի առանձին կարևոր հարցերի քննությանը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործական մտածողության, գեղարվեստական աշխարհի և լեզվաոճական առանձնահատկությունների հիմնական դրսևորումները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են բանաստեղծի ստեղծագործության առանցքային թեմաներն ու մոտիվները, հատկապես հայրենի բնության, մարդու ներաշխարհի, հայրենի հողի, հիշողության, ժամանակի և մարդկային արժեքների պատկերումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության և մարդու փոխհարաբերությանը, որը նրա պոեզիայում հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես նկարագրական միջավայր, այլև որպես հոգեբանական և փիլիսոփայական իմաստներ կրող գեղարվեստական իրականություն։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է Սահյանի բանաստեղծական լեզվի քննությունը՝ բառապաշարի, պատկերավորման միջոցների, փոխաբերությունների, համեմատությունների, խորհրդանիշների և ժողովրդական խոսքի տարրերի կիրառության տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանաստեղծի ստեղծագործական անհատականությունը և նրա կողմից պարզ, բնական ու խոսակցական թվացող լեզվական միջոցների միջոցով խոր զգացմունքային և փիլիսոփայական բովանդակություն ստեղծելու առանձնահատկությունը։ Քննարկվում են նաև քնարական հերոսի կերպարը, նրա ներքին ապրումները, հայրենիքի և ազգային ինքնության ընկալումները, ինչպես նաև ժամանակի ու մարդու փոխհարաբերության գեղարվեստական մեկնաբանությունները։ Սահյանի պոեզիան դիտարկվում է հայ գրականության զարգացման ընդհանուր համատեքստում՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործության ինքնատիպ տեղը XX դարի հայ քնարերգության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել բանաստեղծի ստեղծագործության նոր մեկնաբանությունների, թեմատիկ և ոճական առանձնահատկությունների առավել խորքային բացահայտման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, հայագետներին, բանասերներին, գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին, ասպիրանտներին և հայ պոեզիայի սիրահարներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1945–2011 թվականների ադրբեջանական պատմագրության մեջ Հայաստանի և Ադրբեջանի պատմության առանցքային հարցերի ներկայացման հիմնական միտումների քննությանը՝ կենտրոնանալով պատմական փաստերի մեկնաբանման, աղբյուրների ընտրության և պատմագիտական գաղափարների ձևավորման առանձնահատկությունների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում այն պատմագրական մոտեցումներն են, որոնք հեղինակի գնահատմամբ հանգեցրել են առանձին պատմական իրադարձությունների, տարածքների, ժողովուրդների ծագման, մշակութային ժառանգության և քաղաքական գործընթացների վիճահարույց կամ միակողմանի մեկնաբանությունների։ Քննվող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու պատմագիտական մոտեցումների փոփոխություններին ուշ խորհրդային շրջանից մինչև հետխորհրդային ժամանակաշրջան՝ հաշվի առնելով տարբեր քաղաքական և գաղափարական միջավայրերում պատմության շարադրման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատմական աղբյուրների օգտագործման մեթոդաբանության վերլուծությունը՝ պարզելու, թե տարբեր աշխատություններում ինչպես են ընտրվել, մեկնաբանվել և համադրվել գրավոր աղբյուրները, հնագիտական նյութերը, տեղանունները, քարտեզագրական տվյալները և մշակութային ժառանգությանը վերաբերող տեղեկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական տարածքների և բնակչության էթնիկական կազմի վերաբերյալ տեսակետներին, պետական կազմավորումների պատմական պատկանելության մեկնաբանություններին, ինչպես նաև հայկական և ադրբեջանական մշակութային ժառանգության ծագման շուրջ ձևավորված պատմագիտական բանավեճերին։ Քննվում է նաև Լեռնային Ղարաբաղի պատմության ներկայացումը, քանի որ այդ թեմայի շուրջ պատմագիտական շարադրանքները սերտորեն առնչվել են քաղաքական հակամարտությանը, ազգային հիշողությանը և ինքնության ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է տարբերակել ստուգելի պատմական տվյալները, աղբյուրների գիտական մեկնաբանությունները և ազգային պատմագրություններին բնորոշ գաղափարական կամ քաղաքական դիրքավորումներն ու պնդումները։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն ադրբեջանական հեղինակների աշխատություններում հանդիպող տեսակետները, այլև դրանց նկատմամբ հայկական և միջազգային պատմագիտական գրականության արձագանքները՝ առանց հակադիր պատմագրական դիրքորոշումներից որևէ մեկը ինքնաբերաբար ընդունելու որպես ապացուցված փաստ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմական տերմինաբանության կիրառմանը, ժամանակակից ազգային և պետական հասկացությունների՝ ավելի վաղ պատմական ժամանակաշրջանների նկատմամբ հետադարձ կիրառման խնդրին և այդպիսի մոտեցումների մեթոդաբանական սահմանափակումներին։ Հատուկ նշանակություն ունի պատմագրության և ազգային ինքնության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են պատմական պատումները մասնակցել հասարակական հիշողության և քաղաքական պատկերացումների ձևավորմանը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը վերաբերում է ոչ միայն կոնկրետ պատմական հարցերին, այլև պատմության գիտական շարադրման մեթոդաբանությանը, աղբյուրագիտական քննադատությանը և հակամարտող պատմական պատումների ձևավորման մեխանիզմներին՝ նպաստելով Հարավային Կովկասի պատմագրական բանավեճերի առավել համակարգված ընկալմանը։

Սոցիոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային Հայաստանում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման, վերափոխման և գործառնական առանձնահատկությունների սոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Հայաստանի հասարակության սոցիալ-տնտեսական փոփոխություններն են և դրանց ազդեցությունը բնակչության տարբեր խմբերի սոցիալական ապահովության, կենսամակարդակի, եկամուտների, զբաղվածության, աղքատության ռիսկերի և պետական աջակցության մեխանիզմների վրա։ Խորհրդային համակարգից անկախ պետականության և շուկայական տնտեսության անցումը Հայաստանում ուղեկցվեց սոցիալական հարաբերությունների և ինստիտուտների խորքային վերակազմավորմամբ։ Այդ գործընթացում նախկին համընդհանուր սոցիալական երաշխիքների մի մասը փոխարինվեց նոր՝ հասցեական աջակցության, նպաստների, կենսաթոշակային ապահովության, զբաղվածության և սոցիալական ծառայությունների համակարգերով։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է հասկանալ, թե ինչպես են այդ ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները ընկալվել հասարակության կողմից և որքանով են դրանք համապատասխանել բնակչության իրական սոցիալական կարիքներին։ Սոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սոցիալական պաշտպանությունը դիտարկել ոչ միայն որպես պետական ֆինանսական կամ վարչական մեխանիզմների ամբողջություն, այլև որպես պետության, հասարակության, ընտանիքի և անհատի փոխհարաբերությունների համակարգ։ Այս տեսանկյունից կարևոր են սոցիալական արդարության, սոցիալական անհավասարության, խոցելիության, սոցիալական ներառման, հասարակական համերաշխության և պետական քաղաքականության նկատմամբ վստահության խնդիրները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի վիճակը և սոցիալական պաշտպանության համակարգից նրանց օգտվելու հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքներին, գործազուրկներին, տարեցներին, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, երեխաներին, միայնակ ծնողներին և սոցիալական այլ ռիսկերի ենթակա խմբերին։ Նման խմբերի կարիքները տարբեր են, ուստի սոցիալական պաշտպանության արդյունավետությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն տրամադրվող աջակցության չափը, այլև դրա հասանելիությունը, հասցեականությունը, շարունակականությունը և համապատասխանությունը կոնկրետ սոցիալական իրավիճակին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սոցիալական պաշտպանության պետական քաղաքականության և բնակչության իրական ընկալումների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Պաշտոնական ծրագրերի առկայությունը դեռևս չի նշանակում, որ քաղաքացիները դրանք հավասարապես հասանելի կամ արդյունավետ են համարում։ Սոցիոլոգիական հարցումների, հարցազրույցների և վիճակագրական տվյալների միջոցով հնարավոր է բացահայտել բնակչության վերաբերմունքը սոցիալական աջակցության տարբեր ձևերի նկատմամբ, գնահատել համակարգի նկատմամբ վստահության մակարդակը և պարզել, թե ինչ խնդիրներ են առավել հաճախ հանդիպում սոցիալական ծառայություններից օգտվելիս։ Հատուկ ուշադրության է արժանի սոցիալական պաշտպանության հասցեականության խնդիրը։ Շուկայական տնտեսության պայմաններում սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը պահանջում է առավել խոցելի խմբերի նույնականացում և նրանց ուղղված աջակցության մեխանիզմների կատարելագործում։ Միաժամանակ չափազանց նեղ հասցեականությունը կարող է որոշ խմբերի դուրս թողնել աջակցության համակարգից, իսկ չափազանց լայն մոտեցումը կարող է նվազեցնել ծրագրերի ֆինանսական արդյունավետությունը։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է քննարկել սոցիալական արդարության և ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման միջև հավասարակշռության հարցը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև ընտանիքի դերը։ Հետխորհրդային Հայաստանում ընտանիքը հաճախ հանդես է գալիս որպես սոցիալական աջակցության ոչ ֆորմալ կարևոր ինստիտուտ՝ լրացնելով պետական և համայնքային մեխանիզմների հնարավորությունները։ Տարբեր սերունդների միջև ֆինանսական և կենցաղային աջակցությունը, արտագնա աշխատանքի արդյունքում ստացվող փոխանցումները և ընտանիքի ներսում խնամքի կազմակերպումը կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ սոցիալական ռիսկերի հաղթահարման վրա։ Այս երևույթը ցույց է տալիս, որ սոցիալական պաշտպանությունը չի սահմանափակվում միայն պետական քաղաքականությամբ, այլ ներառում է նաև հասարակական և ընտանեկան փոխօգնության ցանցերը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետխորհրդային անցման ընթացքում առաջացած սոցիալական բևեռացման և անհավասարության խնդիրներին։ Տնտեսական վերափոխումները ստեղծեցին նոր զբաղվածության և եկամուտների հնարավորություններ, սակայն միաժամանակ խորացրին որոշ սոցիալական տարբերություններ և առաջացրին անապահովության նոր ձևեր։ Այդ պայմաններում սոցիալական պաշտպանության համակարգի խնդիրն էր մեղմել շուկայական վերափոխումների բացասական հետևանքները և կանխել առավել խոցելի խմբերի սոցիալական մեկուսացումը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքը կարող է ներառել սոցիոլոգիական հարցումներ, խորքային հարցազրույցներ, փաստաթղթերի և պետական ծրագրերի վերլուծություն, վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրություն և սոցիալական խմբերի համեմատական հետազոտություն։ Այս մեթոդների համադրումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել ինչպես համակարգի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը, այնպես էլ դրա իրական ազդեցությունը քաղաքացիների կյանքի վրա։ Գիտական նշանակությունն այն է, որ սոցիալական պաշտպանության համակարգը դիտարկվում է հասարակական հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ պետական քաղաքականության, տնտեսական փոփոխությունների, սոցիալական անհավասարության և բնակչության վարքագծային արձագանքների փոխկապակցվածության մեջ։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտակար լինել սոցիալական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման, սոցիալական ծրագրերի կատարելագործման և բնակչության տարբեր խմբերի կարիքներին ավելի համապատասխան քաղաքականությունների մշակման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել սոցիոլոգներին, սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, հանրային կառավարման ոլորտի հետազոտողներին, սոցիալական աշխատողներին, տնտեսագետներին և Հայաստանի հետխորհրդային հասարակության զարգացման խնդիրներով զբաղվող գիտնականներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու հետխորհրդային Հայաստանի սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման հիմնական միտումները, դրա ինստիտուցիոնալ և հասարակական առանձնահատկությունները, բնակչության տարբեր խմբերի սոցիալական կարիքների և պետական աջակցության միջև առկա հարաբերակցությունը, ինչպես նաև գնահատելու համակարգի արդյունավետությունն ու սոցիալական արդարության ապահովման հնարավորությունները։

Մանկավարժություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է կրտսեր դպրոցում միջանձնային հաղորդակցման իրականացման ուղիների և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով երեխաների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Աշխատության կենտրոնում սովորողների, ուսուցիչների և դասարանական միջավայրի մյուս մասնակիցների միջև արդյունավետ հաղորդակցության ձևավորումն է՝ որպես կրթական գործընթացի հաջողության և երեխայի սոցիալական զարգացման կարևոր պայման։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բանավոր և ոչ բանավոր հաղորդակցության ձևերը, փոխադարձ լսելու, հարցադրումներ կատարելու, մտքերն ու զգացմունքներն արտահայտելու, համագործակցելու և կոնֆլիկտային իրավիճակները կառուցողականորեն հաղթահարելու եղանակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի հաղորդակցական վարքագծին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է ստեղծել վստահության, փոխադարձ հարգանքի և հոգեբանական անվտանգության վրա հիմնված դասարանային միջավայր։ Ուսումնասիրության մեջ քննարկվում են դերային խաղերի, խմբային աշխատանքի, զույգերով առաջադրանքների, քննարկումների, համագործակցային ուսուցման և այլ ինտերակտիվ մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ սովորողների հաղորդակցական կարողությունների զարգացման նպատակով։ Կարևորվում է նաև ժամանակակից տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառումը, որոնք կարող են ընդլայնել սովորողների փոխգործակցության հնարավորությունները և դարձնել ուսուցման գործընթացը առավել մասնակցային ու հետաքրքիր։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև հաղորդակցման դժվարությունների առաջացման պատճառները, մասնավորապես՝ ամաչկոտությունը, փոխադարձ չհասկանալը, սոցիալական հմտությունների անբավարար զարգացումը և դասարանական հարաբերություններում առաջացող հակասությունները։ Հաղորդակցական կարողությունների նպատակային զարգացումը կարող է նպաստել երեխայի ինքնավստահության, սոցիալական հմտությունների, համագործակցային վարքագծի և ուսումնական ակտիվության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տարրական դասարանների ուսուցիչների, մանկավարժների, հոգեբանների և կրթության կազմակերպիչների համար՝ միջանձնային հաղորդակցության արդյունավետ մեթոդներ ընտրելու և կիրառելու նպատակով։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել նաև մանկավարժական բուհերի ուսանողներին, հետազոտողներին և կրտսեր դպրոցականների կրթության ու զարգացման խնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Լև Տոլստոյի «Վоскресение» վեպի հայերեն թարգմանություններին և դրանց քննադատական գնահատմանը՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես է ռուս դասական գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկը փոխանցվել հայ ընթերցողին։ Հետազոտության կենտրոնում թարգմանությունների լեզվական, ոճական, գեղարվեստական և գաղափարական առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև բնագրի և հայերեն տարբերակների միջև առկա համապատասխանություններն ու տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել վեպի հիմնական թեմաների, կերպարների, հեղինակի խոսքի, երկխոսությունների, նկարագրությունների, հուզական և փիլիսոփայական շերտերի փոխանցման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Տոլստոյի գեղարվեստական լեզվին, որի պարզ թվացող կառուցվածքի ներքո առկա են սոցիալական, բարոյական և հոգեբանական բարդ իմաստներ, և որի լիարժեք փոխանցումը թարգմանչից պահանջում է ոչ միայն լեզվական, այլև մշակութային ու գրական զգայունություն։ Աշխատության մեջ թարգմանությունները կարող են դիտարկվել համեմատական սկզբունքով՝ բացահայտելու բառապաշարի, շարահյուսության, դարձվածքների, ոճական երանգների և իրապաշտական նկարագրությունների փոխանցման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև թարգմանական ընտրությունների քննադատական գնահատմանը՝ պարզելու համար, թե առանձին դեպքերում որքանով է պահպանվել բնագրի իմաստային ճշգրտությունը, հեղինակի անհատական ոճը և ստեղծագործության գեղարվեստական ազդեցությունը։ Վեպի հայերեն ընկալման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայ-ռուսական գրական կապերի զարգացումը և ռուս գրականության հայերեն թարգմանությունների դերը հայկական գրական-մշակութային միջավայրում։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է այն հարցի բացահայտումը, թե ինչպես կարող են տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունները արտացոլել տվյալ ժամանակի լեզվական նորմերը, գրական ճաշակը և թարգմանական սկզբունքները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, թարգմանագետներին, ռուսագետներին, հայագետներին, համեմատական գրականության մասնագետներին, խմբագիրներին, թարգմանիչներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես ռուսական դասական գրականության հայերեն թարգմանության պատմության և հայ-ռուսական գրական փոխազդեցությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։