Արտադրական կազմակերպության վարկունակության գնահատման հիմնախնդիրները (ՀՀ արդյունաբերության օրինակով)

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է 1991-2016 թվականներին Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի և դրա ազդեցության ուսումնասիրությանը հայ-թուրքական հարաբերությունների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո ձևավորված նոր քաղաքական իրողություններն են, որոնց պայմաններում Հայոց ցեղասպանության հիշողությունը, միջազգային ճանաչման հարցը և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման խնդիրները դարձան Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայկական սփյուռքի գործունեության և միջազգային օրակարգի փոխկապակցված ուղղություններ։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է ճանաչման գործընթացը ոչ միայն որպես պատմական իրողության միջազգային գնահատման ձգտում, այլև որպես քաղաքական, դիվանագիտական և հասարակական գործընթաց, որն ազդել է երկու երկրների հարաբերությունների զարգացման վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել անկախ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական սկզբունքները, Թուրքիայի նկատմամբ ձևավորված դիրքորոշումները և այն հանգամանքները, որոնք պայմանավորել են հարաբերությունների հաստատման ու զարգացման դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցում տարբեր պետությունների, միջազգային կազմակերպությունների, խորհրդարանական կառույցների և հասարակական կազմակերպությունների դերակատարությանը։ Տարբեր երկրների կողմից ճանաչման վերաբերյալ ընդունված բանաձևերը, հայտարարությունները և քաղաքական որոշումները դիտարկվում են որպես միջազգային հանրության վերաբերմունքի ձևավորման կարևոր բաղադրիչներ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև հայկական սփյուռքի գործունեությունը։ Սփյուռքյան կազմակերպությունները տասնամյակներ շարունակ կարևոր դեր են ունեցել ցեղասպանության միջազգային ճանաչման օրակարգի պահպանման, քաղաքական և հասարակական շրջանակների իրազեկման, պատմական հիշողության պահպանման և տարբեր երկրների օրենսդիր մարմիններում համապատասխան նախաձեռնությունների առաջմղման գործում։ Այս գործունեությունը որոշակի ազդեցություն է ունեցել միջազգային քաղաքական օրակարգում հարցի պահպանման վրա և, միաժամանակ, առնչվել է Հայաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Թուրքիայի պետական քաղաքականությանը ցեղասպանության հարցի նկատմամբ։ Թուրքիայի պաշտոնական դիրքորոշումը, պատմական իրադարձությունների մեկնաբանման վերաբերյալ մոտեցումները և միջազգային ճանաչման նախաձեռնություններին հակազդելու քաղաքականությունը կարևոր գործոններ են եղել հայ-թուրքական հարաբերությունների ձևավորման ընթացքում։ Այս համատեքստում ուսումնասիրության առարկա են դառնում նաև թուրքական արտաքին քաղաքականության այն քայլերը, որոնք ուղղված են եղել միջազգային ճանաչման գործընթացի սահմանափակմանը կամ դրա քաղաքական հետևանքների կանխմանը։ 1990-ականների և 2000-ականների ընթացքում հարաբերությունների կարգավորման փորձերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում հետազոտության մեջ։ Դիվանագիտական կապերի հաստատման բացակայությունը, սահմանների փակ լինելը, տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումները և պատմական հարցերի շուրջ հակասությունները ստեղծել են բարդ միջավայր երկկողմ հարաբերությունների համար։ Միաժամանակ առկա են եղել երկխոսության և հարաբերությունների կարգավորման տարբեր նախաձեռնություններ, որոնք ցույց են տվել, որ պատմական հիշողության և քաղաքական հարաբերությունների հարցերը հնարավոր է դիտարկել նաև բանակցային գործընթացների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 2009 թվականի հայ-թուրքական արձանագրությունների գործընթացին։ Դրանց նախապատրաստումն ու ստորագրումը դիտարկվում են որպես հարաբերությունների կարգավորման ամենանշանակալի փորձերից մեկը ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում։ Արձանագրությունների շուրջ քննարկումները ցույց տվեցին, որ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման, սահմանների բացման և պատմական հարցերի շուրջ մոտեցումների միջև գոյություն ունի բարդ փոխկապակցվածություն։ Ցեղասպանության հարցի միջազգային ճանաչման գործընթացը այս փուլում շարունակեց մնալ Հայաստանի, Թուրքիայի և սփյուռքյան կառույցների քաղաքական ու հասարակական քննարկումների կարևոր թեմա։ Ուսումնասիրությունը կարող է վերլուծել նաև այն հարցը, թե որքանով է միջազգային ճանաչման ընդլայնումը նպաստել հայ-թուրքական հարաբերությունների բարդացմանը, և որքանով այն, ընդհակառակը, նպաստել է պատմական խնդրի միջազգային տեսանելիության բարձրացմանը։ Այս հարցի ուսումնասիրությունը պահանջում է տարբերակել պատմական հիշողության, արդարության և միջազգային իրավաքաղաքական գնահատականի խնդիրները՝ դրանց ազդեցությունը չնույնացնելով երկկողմ դիվանագիտական հարաբերությունների բոլոր գործոնների հետ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև տարածաշրջանային քաղաքական միջավայրի ուսումնասիրությունը։ Հայ-թուրքական հարաբերությունները զարգացել են ոչ թե մեկուսացված, այլ Հարավային Կովկասի անվտանգության, Հայաստանի և Ադրբեջանի հակամարտության, Թուրքիայի տարածաշրջանային քաղաքականության և միջազգային ուժերի շահերի փոխազդեցության պայմաններում։ Այդ պատճառով ցեղասպանության ճանաչման գործընթացի ազդեցությունը նպատակահարմար է դիտարկել ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում։ 2015 թվականի՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի հետ կապված միջազգային միջոցառումները և քաղաքական հայտարարությունները կարող են առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնել հետազոտության մեջ։ Այդ ժամանակահատվածում թեման լայնորեն քննարկվեց տարբեր երկրների քաղաքական և հասարակական շրջանակներում, իսկ Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների պատմական ու քաղաքական խնդիրները կրկին հայտնվեցին միջազգային ուշադրության կենտրոնում։ 2016 թվականը կարող է դիտարկվել որպես ուսումնասիրվող ժամանակահատվածի ամփոփիչ փուլ, որի ընթացքում արդեն տեսանելի էին նախորդ տարիների գործընթացների արդյունքները և հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման սահմանափակումները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել միջազգային ճանաչման գործընթացի և երկկողմ հարաբերությունների միջև առկա փոխազդեցությունների ավելի հավասարակշռված գնահատմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 1991-2016 թվականներին Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցը եղել է հայ-թուրքական հարաբերությունների վրա ազդող կարևոր քաղաքական և հասարակական գործոններից մեկը, սակայն այն գործել է տարածաշրջանային, դիվանագիտական, պատմական և աշխարհաքաղաքական բազմաթիվ այլ հանգամանքների հետ փոխկապակցված։ Թեման կարևոր է Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմության, ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի, սփյուռքի քաղաքական գործունեության և Հարավային Կովկասի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1813–1814 թվականներին իրականացված ճանապարհորդության նկարագրությունը Փոքր Ասիայով, Հայաստանով և Քուրդիստանով՝ ընդգծելով այդ տարածաշրջանների աշխարհագրական, պատմամշակութային և սոցիալ-քաղաքական առանձնահատկությունները վաղ 19-րդ դարի սկզբի համատեքստում։ Հեղինակը հանդես է գալիս որպես եվրոպացի ճանապարհորդ-դիտորդ, որը մանրամասն գրանցում է իր հանդիպած բնակավայրերը, բնակչության սովորույթները, տնտեսական կյանքի ձևերը և տեղական իշխանությունների կառավարման առանձնահատկությունները։ Հայաստանով անցնող հատվածներում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական բնակչության կենսակերպին, եկեղեցական կառույցներին և մշակութային ինքնության պահպանման ձևերին, որոնք ներկայացվում են որպես տարածաշրջանի պատմական բազմաշերտության կարևոր բաղադրիչ։ Քուրդիստանի և Փոքր Ասիայի նկարագրություններում շեշտադրվում են լեռնային աշխարհագրությունը, ցեղային կառուցվածքները և տեղական քաղաքական հարաբերությունները, որոնք հաճախ բնութագրվում են որպես անկայուն և բազմաբնույթ։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր աղբյուր է տարածաշրջանի վաղ 19-րդ դարի տնտեսական և առևտրային ուղիների, ինչպես նաև ճանապարհորդական դժվարությունների և հաղորդակցության պայմանների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս ճանապարհորդական գրությունը ձևավորում է արևելյան տարածաշրջանների վերաբերյալ եվրոպական ընկալումների մի կարևոր շերտ՝ համադրելով դիտողական վկայությունները և ժամանակի քաղաքական-մշակութային մեկնաբանությունները։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է տարրական դպրոցից միջին դպրոց անցման շրջանի հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և այդ կարևոր կրթական անցումն արդյունավետորեն ապահովող հոգեբանական ուղեկցության համալիր մոդելի մշակման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմքում այն տեսակետն է, որ դպրոցական կրթության մի փուլից մյուսին անցումը երեխայի համար միայն կազմակերպչական կամ ուսումնական փոփոխություն չէ, այլ բազմակողմանի հոգեբանական գործընթաց, որը կարող է ուղեկցվել նոր միջավայրին հարմարվելու, ուսումնական պահանջների փոփոխությանը համապատասխանելու, ինքնուրույնության աճի, սոցիալական հարաբերությունների վերակառուցման և հուզական վիճակի փոփոխության անհրաժեշտությամբ։ Այս շրջանում սովորողը հանդիպում է նոր ուսուցիչների, առարկաների և գնահատման ձևերի, փոխվում են նրա նկատմամբ ներկայացվող ակնկալիքները, ընդլայնվում է պատասխանատվության շրջանակը, իսկ հասակակիցների հետ փոխհարաբերությունները կարող են ձեռք բերել նոր նշանակություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այդ փոփոխությունների նկատմամբ սովորողների անհատական արձագանքների բացահայտումը և այն գործոնների ուսումնասիրությունը, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են հաջող հարմարմանը։ Աշխատանքում հոգեբանական ուղեկցությունը դիտարկվում է որպես շարունակական և համակարգված գործընթաց, որը պետք է ներառի ոչ միայն դժվարությունների առաջացման դեպքում իրականացվող աջակցություն, այլև կանխարգելիչ, ախտորոշիչ, զարգացնող և խորհրդատվական աշխատանք։ Համալիր մոդելի մշակումը ենթադրում է սովորողի, ծնողների, ուսուցիչների, դպրոցի հոգեբանի և կրթական մյուս մասնակիցների փոխգործակցության կազմակերպում՝ անցումային շրջանի խնդիրները միասնական մոտեցմամբ լուծելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել սովորողների հուզական բարեկեցությանը, ինքնագնահատականի ձևավորմանը, ուսումնական մոտիվացիային, հաղորդակցական հմտություններին, ինքնակարգավորմանը, սթրեսային իրավիճակների հաղթահարմանը և նոր կրթական միջավայրում սոցիալականացման գործընթացին։ Միաժամանակ կարևորվում է նաև մանկավարժների և ծնողների պատրաստվածությունը, քանի որ երեխայի հարմարման գործընթացի արդյունավետությունը մեծապես կախված է մեծահասակների կողմից ցուցաբերվող աջակցության բնույթից և հետևողականությունից։ Աշխատանքի շրջանակում համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել անցումային շրջանի խնդիրները ոչ թե առանձին հոգեբանական դժվարությունների տեսքով, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության մեջ։ Նման մոդելի կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների անհատական կարիքների ժամանակին բացահայտմանը, հնարավոր դժվարությունների կանխարգելմանը, ուսումնական և սոցիալական հարմարմանը, ինչպես նաև դպրոցական միջավայրում բարենպաստ հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել դպրոցական հոգեբանների, ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, ծնողների և կրթության հոգեբանական ուղեկցության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային հաշվեկշռի կարգավորման հիմնահարցերին՝ ընդգծելով արտահանման և ներմուծման կառուցվածքային անհամաչափությունները, արտաքին առևտրի դեֆիցիտի ձևավորման պատճառները և դրանց ազդեցությունը երկրի մակրոտնտեսական կայունության վրա։ Աշխատությունը վերլուծում է առևտրային հոսքերի դինամիկան, արտահանման մրցունակության սահմանափակումները, ներմուծումից կախվածության բարձր մակարդակը և փոխարժեքային քաղաքականության դերը արտաքին հաշվեկշռի հավասարակշռման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական արտադրության կառուցվածքի, գյուղատնտեսական և վերամշակող ոլորտների զարգացման, ինչպես նաև ներդրումային միջավայրի բարելավման անհրաժեշտությանը՝ որպես արտահանման ընդլայնման հիմնական գործոնների։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է նաև պետական տնտեսական քաղաքականության գործիքները՝ հարկային խթաններ, արտահանման աջակցման ծրագրեր և միջազգային առևտրային համաձայնագրեր, որոնք կարող են նպաստել արտաքին շուկաներում հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը և առևտրային հաշվեկշռի կայունացմանը։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է կառուցվածքային տարրերի լարվածա-դեֆորմացիոն վիճակի ուսումնասիրությանը այն դեպքերում, երբ դրանք թուլացված են ճաքերով, անցքերով կամ այլ կառուցվածքային անընդհատության խախտումներով, որոնք զգալիորեն փոխում են նյութի մեխանիկական վարքագիծը արտաքին բեռների ազդեցության տակ։ Քննարկվում են առաձգականության և պլաստիկության տեսությունների հիման վրա ձևավորված մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել լարվածությունների բաշխումը և դեֆորմացիաների կենտրոնացումը թերությունների եզրային գոտիներում, որտեղ առավել հաճախ առաջանում են քայքայման և աճող ճաքերի զարգացման գործընթացներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լարվածության կենտրոնացման գործոններին, բեկման մեխանիկայի սկզբունքներին և այն մաթեմատիկական մոտեցումներին, որոնք կիրառվում են բարդ երկրաչափական ձև ունեցող տարրերի համար՝ ներառյալ վերլուծական, թվային և վերջավոր տարրերի մեթոդները։ Ուսումնասիրվում են նաև ճաքերի տարածման պայմանները, կրիտիկական բեռնվածության գնահատումը և կառուցվածքային հուսալիության ապահովման ինժեներական լուծումները՝ հաշվի առնելով նյութերի ոչ իդեալական վարքագիծը իրական շահագործման պայմաններում։ Աշխատությունը համադրում է տեսական հիմքերը և կիրառական հաշվարկային մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ինժեներական կառույցների անվտանգությունն ու դիմացկունությունը վնասվածքների և թերությունների առկայության պայմաններում։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է սեռի քերականական կատեգորիայի և փոխառությունների սեռային իմաստի ընկալման առանձնահատկություններին գերմաներենում և ռուսերենում՝ ստուգաբանական վերլուծության հիման վրա։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես են երկու լեզուներում գոյականների սեռային համակարգերը ձևավորվում և պահպանվում՝ մի կողմից ժառանգական ինդոեվրոպական հիմքի, մյուս կողմից՝ փոխառությունների ինտեգրման գործընթացների ազդեցությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառված բառերի հարմարեցմանը լեզվական համակարգին՝ որտեղ գերմաներենում հաճախ գերակշռում է ձևաբանական և վերջավորական համապատասխանությունը, իսկ ռուսերենում՝ հնչյունական, իմաստաբանական և երբեմն նաև ձևաբանական գործոնների համադրությունը։ Քննարկվում է նաև սեռի իմաստաբանական ընկալումը՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ փոխառությունները կորցնում են իրենց սկզբնական լեզվական կապը և վերաիմաստավորվում են նոր համակարգում՝ ձեռք բերելով պայմանական սեռային հատկանիշներ։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ ստուգաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել լեզվական փոխազդեցությունների խորքային շերտերը և հասկանալ, թե ինչպես է քերականական սեռը ձևավորվում ոչ միայն կառուցվածքային, այլ նաև պատմամշակութային գործոնների ազդեցությամբ գերմաներենում և ռուսերենում։