Ազգային ընդհանուր ժողովի ատենագրություններ, երեսուներկրորդ նիստ

Информатика

Формальные грамматики и языки. Элементы теории трансляции աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման լեզուների ուսումնասիրության դասական ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ քերականությունների և ձևական լեզուների հիմունքները, այն բացատրում է Չոմսկու հիերարխիան, կանոնավոր, կոնտեքստից ազատ և ավելի բարդ քերականությունների կառուցվածքը, ինչպես նաև ավտոմատների տեսությունը և դրանց կապը լեզուների ճանաչման գործընթացների հետ, գիրքը անդրադառնում է ծրագրավորման լեզուների կառուցվածքին և կոմպիլյատորների աշխատանքի սկզբունքներին՝ լեքսիկական, սինտակսական և սեմանտիկ վերլուծության փուլերով, միաժամանակ ընդգրկելով թարգմանության (translators) տեսության հիմունքները և կոդի գեներացման մոտեցումները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, ծրագրավորման լեզուների և կոմպիլյատորների նախագծման ուսանողների համար։

Математика

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է արտածումների բարդության (proof complexity) հիմնախնդիրը ասույթային հաշվի տարբեր հայտնի և նոր կառուցված համակարգերում՝ կենտրոնանալով այն վրա, թե ինչպես են փոխվում ապացույցների երկարությունը, կառուցվածքը և հաշվարկային ռեսուրսների պահանջները տարբեր տրամաբանական համակարգերում։ Աշխատությունում վերլուծվում են դասական ապացուցման համակարգեր, ինչպիսիք են Հիլբերտյան համակարգերը, բնական դեդուկցիան և ռեզոլյուցիոն մեթոդները, ինչպես նաև նորագույն մոտեցումներ, որոնք կիրառվում են ավտոմատացված ապացուցման և հաշվողական բարդության տեսության մեջ։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես են տարբեր համակարգերում նույն տրամաբանական պնդումների արտածումները կարող ունենալ զգալիորեն տարբեր բարդություն՝ թե՛ քայլերի քանակի, թե՛ կառուցվածքային խորության տեսանկյունից, և ինչպես են այդ տարբերությունները կապված հաշվարկային բարդության դասերի հետ։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է ապացույցների կոմպրեսիայի, էքսպոնենցիալ երկարությունների առաջացման պատճառներին և այն հարցին, թե արդյոք հնարավոր է գտնել ավելի արդյունավետ ապացուցման համակարգեր, որոնք կկրճատեն արտածումների բարդությունը առանց արտահայտչականության կորստի։ Բացի այդ, քննարկվում են ժամանակակից արդյունքներ proof complexity-ի և SAT-խնդիրների լուծման ալգորիթմների միջև կապերի վերաբերյալ, ինչը կարևոր է ինչպես տեսական ինֆորմատիկայի, այնպես էլ կիրառական ալգորիթմների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է խորքային վերլուծություն այն մասին, թե ինչպես են տրամաբանական համակարգերի կառուցվածքային հատկությունները ազդում արտածումների բարդության վրա և ինչ սահմանափակումներ են առաջանում ավտոմատացված դատողությունների համակարգերում։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության համակարգում ուսանողների միջմշակութային հաղորդակցության կարողությունների ձևավորման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրմանը։ Վերլուծվում են բազմամշակութային կրթական միջավայրի առանձնահատկությունները, միջմշակութային հաղորդակցության տեսական հիմքերը և այն գործոնները, որոնք նպաստում են տարբեր մշակութային արժեքների, ավանդույթների և հաղորդակցման առանձնահատկությունների արդյունավետ ընկալմանն ու փոխըմբռնմանը։ Քննարկվում են ուսուցման ժամանակակից մեթոդներն ու մանկավարժական տեխնոլոգիաները, որոնք նպաստում են հաղորդակցական, սոցիալական և մասնագիտական կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև ուսանողների հանդուրժողականության, համագործակցության և մշակութային բազմազանության նկատմամբ հարգանքի ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կրթական գործընթացի կազմակերպման արդյունավետ մոտեցումներ, գործնական մոդելներ և մեթոդական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել բուհական ուսուցման ընթացքում՝ նպաստելով ապագա մասնագետների միջմշակութային հաղորդակցական պատրաստվածության, միջազգային համագործակցության կարողությունների և մասնագիտական գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը։

История

Պատմագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XII–XIV դարերում Կիլիկյան Հայաստանի տնտեսական կապերի և միջերկրածովյան առևտրային հարաբերություններում նրա մասնակցության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պետության աշխարհագրական դիրքի, նավահանգիստների, ցամաքային ու ծովային ճանապարհների նշանակությունը և դրանց դերը տարածաշրջանային ու միջազգային ապրանքաշրջանառության կազմակերպման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եվրոպական և արևելյան առևտրական կենտրոնների հետ ձևավորված տնտեսական կապերին, օտարերկրյա վաճառականների գործունեությանը, ապրանքների փոխանակմանը և առևտրի իրավական կարգավորման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են մաքսային քաղաքականության, առևտրային արտոնությունների, պայմանագրային հարաբերությունների և դրամաշրջանառության նշանակությունը տնտեսական կյանքի զարգացման համար։ Քննարկվում են նաև միջերկրածովյան առևտրային ուղիների փոփոխությունների և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների ազդեցությունները տնտեսական հարաբերությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի տնտեսական պատմության, արտաքին առևտրային կապերի և միջնադարյան Միջերկրականի տնտեսական համակարգերում նրա ներգրավվածության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, միջնադարագիտության, տնտեսական պատմության և միջազգային առևտրի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Право

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է խարդախության համար քրեական պատասխանատվության հիմնախնդիրների համեմատաիրավական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են խարդախության հանցակազմի իրավական բնութագիրը, դրա օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշները, տարբեր պետությունների քրեական օրենսդրություններում կիրառվող կարգավորումները, ինչպես նաև իրավակիրառական պրակտիկայում առաջացող խնդիրները։ Հեղինակը համեմատում է ազգային և օտարերկրյա իրավական մոտեցումները, գնահատում քրեական պատասխանատվության արդյունավետությունը և ներկայացնում օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները՝ հաշվի առնելով ժամանակակից տնտեսական հարաբերությունների, թվային տեխնոլոգիաների և ֆինանսական հանցավորության զարգացումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և քրեական իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ոչխարների ստամոքսաղիքային համակարգում մակաբուծող նեմատոդների ազդեցության ուսումնասիրությանը մսի որակական ցուցանիշների և կենդանիների ընդհանուր արտադրողականության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մակաբուծային վարակների ազդեցությամբ կենդանու օրգանիզմում առաջացող ֆիզիոլոգիական և նյութափոխանակային փոփոխությունները, որոնք կարող են անդրադառնալ աճի տեմպի, մարմնի զանգվածի, սննդանյութերի յուրացման և վերջնական արտադրանքի բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստամոքսաղիքային նեմատոդների ազդեցությանը մարսողական համակարգի բնականոն գործունեության վրա, քանի որ մակաբուծային ծանրաբեռնվածությունը կարող է խանգարել սննդանյութերի արդյունավետ օգտագործմանը և փոխել կենդանու սննդային վիճակը։ Քննության են առնվում վարակված և չվարակված կենդանիներից ստացված մսի տարբեր ցուցանիշների համեմատական գնահատման հնարավորությունները՝ ներառելով դրա ֆիզիկաքիմիական, սննդային և տեխնոլոգիական հատկությունները։ Ուսումնասիրության առարկա կարող են լինել մսի խոնավության, սպիտակուցների, ճարպերի և այլ բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև այն հատկանիշները, որոնք կարևոր են արտադրանքի սննդային արժեքի և վերամշակման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր է մակաբուծային վարակվածության աստիճանի և մսի որակի փոփոխությունների միջև հնարավոր կապերի բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հիվանդությունների ոչ միայն անասնաբուժական, այլև տնտեսական նշանակությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կենդանիների ընդհանուր առողջական վիճակին, աճի և զարգացման ցուցանիշներին ու սպանդային արտադրողականությանը՝ դրանք դիտարկելով մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցության համալիր գնահատման շրջանակում։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել ոչխարաբուծական տնտեսություններում կենդանիների առողջության վերահսկման և մակաբուծային հիվանդությունների կանխարգելման ծրագրերի արդյունավետության գնահատմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի անասնաբուժական հսկողության և կենդանիների պահվածքի պատշաճ կազմակերպման դերը՝ առողջ կենդանիներից անվտանգ և որակյալ արտադրանք ստանալու համար։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն անասնաբուժության, մակաբուծաբանության, ոչխարաբուծության և սննդամթերքի որակի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով մակաբուծային վարակների տնտեսական հետևանքների գնահատմանը և կենդանական ծագման արտադրանքի որակի պահպանմանն ուղղված միջոցառումների գիտական հիմնավորմանը։