Բանբեր Հայաստանի գրադարանների ։ 2017, N 1

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման և խրախուսման ինստիտուցիոնալ համակարգի ուսումնասիրությանը, դրա առկա հիմնախնդիրների բացահայտմանը և կատարելագործման հնարավորությունների վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման համար անհրաժեշտ իրավական, վարչական, տնտեսական և կազմակերպական պայմաններն են, ինչպես նաև պետական կառույցների և մասնավոր հատվածի փոխգործակցության արդյունավետությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ներդրումային միջավայրի ձևավորման վրա ազդող հիմնական գործոնները, այդ թվում՝ օրենսդրական դաշտը, հարկային և մաքսային կարգավորումները, սեփականության և ներդրողների իրավունքների պաշտպանությունը, վարչական ընթացակարգերը, պետական աջակցության մեխանիզմները և տնտեսական քաղաքականության կայունությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ինստիտուտներին և կառույցներին, որոնք մասնակցում են ներդրումային քաղաքականության մշակմանը, ներդրողների ներգրավմանը, նրանց սպասարկմանը և ներդրումային ծրագրերի իրականացման աջակցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել Հայաստանի ներդրումային միջավայրի համեմատական գնահատում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային և միջազգային փորձը, ինչպես նաև տարբեր երկրների կիրառած ներդրումների խրախուսման արդյունավետ գործիքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ներդրողների համար տեղեկատվության հասանելիությանը, պետական մարմինների հետ փոխգործակցության պարզեցմանը, ներդրումային ռիսկերի նվազեցմանը և բիզնես միջավայրի կանխատեսելիության բարձրացմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ազդեցությունը տնտեսական աճի, զբաղվածության, տեխնոլոգիական զարգացման, արտադրողականության բարձրացման և արտահանման ընդլայնման վրա։ Միաժամանակ վերլուծվում են այն ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները, որոնք կարող են սահմանափակել ներդրումային հոսքերի ծավալը կամ նվազեցնել Հայաստանի տնտեսության մրցունակությունը օտարերկրյա ներդրողների համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային քաղաքականության կատարելագործման առաջարկների ձևավորումը՝ ուղղված իրավական և վարչական մեխանիզմների բարելավմանը, պետական աջակցության թիրախավորմանը, ներդրողների վստահության ամրապնդմանը և ներդրումային ծրագրերի արդյունավետ ուղեկցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ներդրումային քաղաքականության մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, բիզնես միջավայրի հետազոտողների, գիտաշխատողների և տնտեսագիտական ու կառավարման ոլորտների ուսանողների համար՝ որպես Հայաստանի Հանրապետությունում օտարերկրյա ներդրումների խթանման ինստիտուցիոնալ խնդիրների ուսումնասիրության նյութ։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է տարրական դպրոցից միջին դպրոց անցման շրջանի հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և այդ կարևոր կրթական անցումն արդյունավետորեն ապահովող հոգեբանական ուղեկցության համալիր մոդելի մշակման հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության հիմքում այն տեսակետն է, որ դպրոցական կրթության մի փուլից մյուսին անցումը երեխայի համար միայն կազմակերպչական կամ ուսումնական փոփոխություն չէ, այլ բազմակողմանի հոգեբանական գործընթաց, որը կարող է ուղեկցվել նոր միջավայրին հարմարվելու, ուսումնական պահանջների փոփոխությանը համապատասխանելու, ինքնուրույնության աճի, սոցիալական հարաբերությունների վերակառուցման և հուզական վիճակի փոփոխության անհրաժեշտությամբ։ Այս շրջանում սովորողը հանդիպում է նոր ուսուցիչների, առարկաների և գնահատման ձևերի, փոխվում են նրա նկատմամբ ներկայացվող ակնկալիքները, ընդլայնվում է պատասխանատվության շրջանակը, իսկ հասակակիցների հետ փոխհարաբերությունները կարող են ձեռք բերել նոր նշանակություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այդ փոփոխությունների նկատմամբ սովորողների անհատական արձագանքների բացահայտումը և այն գործոնների ուսումնասիրությունը, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են հաջող հարմարմանը։ Աշխատանքում հոգեբանական ուղեկցությունը դիտարկվում է որպես շարունակական և համակարգված գործընթաց, որը պետք է ներառի ոչ միայն դժվարությունների առաջացման դեպքում իրականացվող աջակցություն, այլև կանխարգելիչ, ախտորոշիչ, զարգացնող և խորհրդատվական աշխատանք։ Համալիր մոդելի մշակումը ենթադրում է սովորողի, ծնողների, ուսուցիչների, դպրոցի հոգեբանի և կրթական մյուս մասնակիցների փոխգործակցության կազմակերպում՝ անցումային շրջանի խնդիրները միասնական մոտեցմամբ լուծելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել սովորողների հուզական բարեկեցությանը, ինքնագնահատականի ձևավորմանը, ուսումնական մոտիվացիային, հաղորդակցական հմտություններին, ինքնակարգավորմանը, սթրեսային իրավիճակների հաղթահարմանը և նոր կրթական միջավայրում սոցիալականացման գործընթացին։ Միաժամանակ կարևորվում է նաև մանկավարժների և ծնողների պատրաստվածությունը, քանի որ երեխայի հարմարման գործընթացի արդյունավետությունը մեծապես կախված է մեծահասակների կողմից ցուցաբերվող աջակցության բնույթից և հետևողականությունից։ Աշխատանքի շրջանակում համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել անցումային շրջանի խնդիրները ոչ թե առանձին հոգեբանական դժվարությունների տեսքով, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության մեջ։ Նման մոդելի կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների անհատական կարիքների ժամանակին բացահայտմանը, հնարավոր դժվարությունների կանխարգելմանը, ուսումնական և սոցիալական հարմարմանը, ինչպես նաև դպրոցական միջավայրում բարենպաստ հոգեբանական մթնոլորտի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել դպրոցական հոգեբանների, ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, ծնողների և կրթության հոգեբանական ուղեկցության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իրականացվող հարկային բարեփոխումների ազդեցության ուսումնասիրությանը փոքր և միջին ձեռնարկատիրության (ՓՄՁ) ոլորտի զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է հարկային համակարգի կառուցվածքային փոփոխությունները, օրենսդրական բարեփոխումների հիմնական ուղղությունները և դրանց ազդեցությունը ձեռնարկատիրական միջավայրի վրա։ Գրքում դիտարկվում են հարկային բեռի փոփոխությունները, հաշվետվությունների պարզեցման մեխանիզմները, շրջանառության հարկի և շահութահարկի քաղաքականության ազդեցությունը ՓՄՁ-ների ֆինանսական կայունության և մրցունակության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային վարչարարության բարելավմանը, թվայնացման գործընթացներին և հարկային մարմինների հետ փոխհարաբերությունների պարզեցմանը, որոնք ուղղակիորեն ազդում են փոքր բիզնեսի գործունեության արդյունավետության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև հարկային բարեփոխումների սոցիալ-տնտեսական հետևանքները՝ ներառյալ զբաղվածության աճը, ստվերային տնտեսության կրճատումը և ներդրումային ակտիվության խթանումը։ Աշխատությունը ներկայացնում է խնդիրների և մարտահրավերների համապարփակ վերլուծություն՝ առաջարկելով բարեփոխումների արդյունավետության բարձրացման և ՓՄՁ ոլորտի կայուն զարգացման հնարավոր ուղիներ։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, հարկային մասնագետների, պետական քաղաքականության մշակողների և ձեռնարկատիրական ոլորտի հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է նախնադարյան արվեստի թեմաների և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ըստ աշխարհագրական տարբեր գոտիների։ Գրքում ներկայացվում են նախնադարյան հասարակությունների գեղարվեստական մտածողության ձևավորման հիմնական փուլերը, դրանց կապը բնական միջավայրի, կենցաղի և հավատալիքային համակարգերի հետ։ Հեղինակը վերլուծում է ժայռապատկերների, քարանձավային գեղանկարչության, քանդակագործական փոքր ձևերի և դեկորատիվ արվեստի օրինակները՝ ընդգծելով դրանց տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում առանձնացվում են Եվրոպայի, Աֆրիկայի, Ասիայի և Օվկիանոսիայի նախնադարյան արվեստի հիմնական ոճական խմբերը՝ ցույց տալով պատկերագրական մոտիվների բազմազանությունը, խորհրդանշական մտածողության դերը և գեղարվեստական արտահայտման էվոլյուցիան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արվեստի թեմատիկ կառուցվածքին՝ կենդանական պատկերներ, որսի տեսարաններ, ծիսական գործողություններ և մարդակերպ կերպարներ, ինչպես նաև դրանց իմաստաբանական մեկնաբանություններին։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի պատկերացում նախնադարյան արվեստի աշխարհագրական բազմազանության վերաբերյալ։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում գտնվող համաշխարհային նշանակության մշակութային ժառանգության հուշարձանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց պատմական, ճարտարապետական, մշակութային և քաղաքակրթական արժեքի տեսանկյունից։ Աշխատանքի առանցքում Հայաստանի այն հուշարձաններն ու հուշարձանային համալիրներն են, որոնք ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Ներկայում Հայաստանի համար այդ ցանկում ընդգրկված է երեք մշակութային օբյեկտ՝ Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրները, Գեղարդի վանքը և Վերին Ազատի հովիտը, ինչպես նաև Էջմիածնի տաճարն ու եկեղեցիները և Զվարթնոցի հնագիտական տարածքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հայկական միջնադարյան ճարտարապետության առանձնահատկությունների ներկայացումը։ Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրները, որոնք ձևավորվել են հիմնականում 10-13-րդ դարերում, ներկայացնում են հայկական եկեղեցական ճարտարապետության բարձր զարգացման փուլը և առանձնանում են բյուզանդական ճարտարապետական ավանդույթների ու Կովկասի տեղական շինարարական ձևերի համադրությամբ։ Դրանք միջնադարում եղել են ոչ միայն հոգևոր, այլև կրթական ու մշակութային կարևոր կենտրոններ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Գեղարդի վանական համալիրին և Ազատի վերին հովտի մշակութային լանդշաֆտին։ Համալիրը հայտնի է ժայռափոր եկեղեցիներով, դամբարաններով, խաչքարերով և բնական ժայռային միջավայրի հետ սերտորեն միաձուլված ճարտարապետությամբ։ Հուշարձանների հիմնական մասը վերաբերում է 4-13-րդ դարերին, իսկ համալիրի գլխավոր ճարտարապետական ձևավորումը ավարտվել է 13-րդ դարում։ Մյուս կարևոր բաղադրիչը Էջմիածնի տաճարի, Սուրբ Հռիփսիմե, Սուրբ Գայանե և Շողակաթ եկեղեցիների ու Զվարթնոցի հնագիտական տարածքի համախումբն է։ Այս հուշարձանները կարևոր են հայկական քրիստոնեական ճարտարապետության զարգացման և վաղ քրիստոնեական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայկական եկեղեցական ճարտարապետության ձևավորման և հետագա զարգացման ընթացքին՝ վաղ քրիստոնեական շրջանից մինչև միջնադար։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև այն չափանիշների համակարգը, որով մշակութային հուշարձանները ձեռք են բերում համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակ։ Այդ համատեքստում կարևոր է ոչ միայն հուշարձանների հնությունը, այլև դրանց ճարտարապետական ինքնատիպությունը, պատմական նշանակությունը, մշակութային ազդեցությունը և մարդկության համընդհանուր ժառանգության համար ունեցած բացառիկ արժեքը։ Հայաստանի երեք օբյեկտներն էլ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված են որպես մշակութային ժառանգության օբյեկտներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հուշարձանների պահպանության խնդիրներին։ Համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակը ենթադրում է ոչ միայն միջազգային ճանաչում, այլև պատմական և ճարտարապետական արժեքների պահպանման, վերականգնման, կառավարման և ապագա սերունդներին փոխանցելու պատասխանատվություն։ Այդ տեսանկյունից կարևոր են հուշարձանների ֆիզիկական վիճակի վերահսկումը, շրջակա պատմամշակութային միջավայրի պահպանումը, զբոսաշրջության ազդեցության կառավարումը և գիտականորեն հիմնավորված վերականգնման մեթոդների կիրառումը։ Աշխատությունը կարող է նաև ներկայացնել Հայաստանի համաշխարհային ժառանգության վայրերի նշանակությունը ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային ինքնատիպության պահպանման գործում։ Այս հուշարձանները միաժամանակ հանդես են գալիս որպես կրոնական, ճարտարապետական, կրթական և պատմական ժառանգության վկայություններ և հնարավորություն են տալիս միջազգային հանրությանը ներկայացնել Հայաստանի բազմադարյա մշակույթը։ Կարևոր է տարբերակել նաև Համաշխարհային ժառանգության ցանկը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախնական ցանկից․ Հայաստանի նախնական ցանկում ներկայում ընդգրկված են մի շարք այլ արժեքավոր հուշարձաններ և տարածքներ, սակայն դրանց առկայությունը դեռևս չի նշանակում, որ դրանք ներառված են Համաշխարհային ժառանգության վերջնական ցանկում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արվեստաբաններին, ճարտարապետներին, մշակութային ժառանգության մասնագետներին, հնագետներին և Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի համաշխարհային նշանակության հուշարձանները որպես երկրի պատմական և մշակութային զարգացման կարևոր վկայություններ՝ ընդգծելով դրանց ճարտարապետական ինքնատիպությունը, պատմական արժեքը, միջազգային նշանակությունը և պահպանության անհրաժեշտությունը։

Գրականություն

Ստեղծագործության անվանումը՝ «Մորենի», հուշում է բնապատկերային և խորհրդանշական շերտերի առկայության մասին։ «Մորենի»-ն որպես պատկեր կարող է կապված լինել բնության, ծառի կամ հիշողության արմատների գաղափարի հետ, ինչը հաճախ օգտագործվում է գրականության մեջ՝ մարդկային ճակատագրի, ներքին աճի կամ կորուստների ու վերապրումների խորհրդանշման համար։ Այդպիսի վերնագրերը սովորաբար կրում են բազմաշերտ իմաստ՝ միաժամանակ լինելով թե՛ կոնկրետ պատկեր, թե՛ հոգեբանական կամ փիլիսոփայական խորհրդանիշ։ Գրական տեսանկյունից նման ստեղծագործությունները հաճախ կենտրոնանում են մարդու ներաշխարհի, հարաբերությունների և կյանքի փոփոխությունների վրա՝ օգտագործելով պատկերային լեզու, մետաֆորներ և ենթատեքստային զարգացումներ։ Կարևոր է ոչ միայն պատմվածքային գիծը, այլ նաև տրամադրության ձևավորումը և ընթերցողի զգայական ընկալման վրա ազդեցությունը։