Չարենց-Նամե: Հուշեր, հոդվածներ.Գուրգեն Մահարի

Բժշկություն

Գրքում ներկայացվում են տարեց առնետների նյարդաբանական համակարգի՝ հատկապես հիպոկամպի կողմից կառավարվող վարքային և բջջաֆունկցիոնալ տեղաշարժերի առանձնահատկությունները սակավաշարժության պայմաններում, վերլուծվում են տարիքային փոփոխությունների ազդեցությունը հիպոկամպալ նեյրոնների ակտիվության, սինապտիկ պլաստիկության և տեղաշարժային սովորությունների վրա, ներկայացվում են կենդանիների վարքային փորձարկումներ՝ սակավաշարժության պայմաններում, բացահայտվում են նեյրոնալ ցանցերի և իմպուլսային փոխհարաբերությունների փոփոխությունները, քննարկվում են կոգնիտիվ և հիշողության վրա ազդող մեխանիզմները, համեմատվում են երիտասարդ և տարեց առնետների հիպոկամպալ արձագանքները, ներկայացվում են բջջայի ներսում տեղի ունեցող ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, ներառյալ կալցիումի շարժումները, նեյրոնների դենդրիտային կառուցվածքի փոփոխությունները և սինապտիկ ազդակների փոխանցումը, գիրքը կարևոր գիտական տվյալներ է տրամադրում տարիքային նյարդաբանական փոփոխությունների, շարժողական սահմանափակումների և հիպոկամպալ ակտիվության փոխկապակցվածության մասին, որոնք կարող են ծառայել ինչպես բազային նյարդաբանական հետազոտությունների, այնպես էլ ծերացման և շարժողական դեֆիցիտների թերապևտիկ մոտեցումների մշակման համար։

Պատմություն

Գիրքը ուսումնասիրում է Ալեքսանդրի ռազմական արշավները Ասիայի ուղղությամբ և այն քաղաքական ու մշակութային փոփոխությունները, որոնք տեղի ունեցան տարածաշրջանում՝ հատկապես Հայաստանի տարածքում։ Հիմնական բովանդակությունը․ Արևելյան արշավանքի ընթացքը Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումները Փոքր Ասիայում, Պարսկաստանում և հարակից տարածքներում։ Հայաստանի դիրքը արշավանքի ընթացքում Հայաստան-ը որպես ռազմավարական տարածաշրջան և նրա հարաբերական մասնակցությունը կամ ազդեցությունը այդ իրադարձություններին։ Հելլենիստական շրջանի սկիզբ Ալեքսանդրի արշավանքներից հետո ձևավորված նոր քաղաքական և մշակութային իրավիճակը։ Մշակութային ազդեցություն Հունական (հելլենիստական) մշակույթի տարածումը և դրա ազդեցությունը տեղական հասարակությունների վրա։ Պատմական աղբյուրների վերլուծություն Հեղինակը համադրում է տարբեր պատմական տեղեկություններ՝ ներկայացնելով իրադարձությունների ամբողջական պատկեր։

Կենսաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է սինովիալ հեղուկում ադենոզինդեզամինազայի (adenosine deaminase) ցիտրուլինացված ձևերի հայտնաբերմանը և դրանց նույնականացմանը որպես նոր աուտոանտիգեն ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հիվանդության իմունաբանական մեխանիզմների նոր կողմերը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է սպիտակուցների հետթարգմանական փոփոխությունների, մասնավորապես ցիտրուլինացման գործընթացի դերը աուտոիմուն պատասխանների ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրա կապը հոդային բորբոքային գործընթացների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սինովիալ հեղուկի կենսաքիմիական վերլուծությանը, որտեղ գնահատվում են ադենոզինդեզամինազայի փոփոխված ձևերի առկայությունը և դրանց իմունոգեն հատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև ցիտրուլինացված սպիտակուցների դերը որպես հնարավոր կենսամարկերներ՝ ռևմատոիդ արթրիտի վաղ ախտորոշման և հիվանդության ընթացքի մոնիթորինգի համար։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել աուտոիմուն հիվանդությունների պաթոգենեզի ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր ախտորոշիչ ու թերապևտիկ մոտեցումների մշակմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի գիտական և մշակութային հաստատությունների (ԳԿՀ) կողմից 1985 թվականին իրականացված աշխատանքների վերլուծական համադրությունը՝ ընդգծելով տվյալ ժամանակաշրջանի գիտահետազոտական և մշակութային գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Այն ներառում է տարբեր ոլորտներում կատարված աշխատանքների համակարգված դիտարկում, դրանց արդյունքների գնահատում և զարգացման միտումների բացահայտում՝ հաշվի առնելով խորհրդային գիտական համակարգի կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքների մեթոդաբանական հիմքերին, հետազոտական մոտեցումների կատարելագործմանը և գիտական գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղիներին։ Աշխատությունը նաև պարունակում է մեթոդական հանձնարարականներ, որոնք ուղղված են գիտական աշխատանքների պլանավորման, հաշվառման և տեղեկատվական ապահովման համակարգերի բարելավմանը։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատու-վերլուծական աղբյուր՝ գիտական կառավարման և մեթոդաբանության ուսումնասիրության համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ռուս գրական լեզվում գոյականների սեռային հակադրությունների (родовые оппозиции) համակարգի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով քերականական սեռի կառուցվածքային, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է արական, իգական և չեզոք սեռերի փոխհարաբերությունները՝ դիտարկելով դրանց դրսևորումները գոյականների ձևաբանական կառուցվածքում և լեզվական կիրառության տարբեր մակարդակներում։ Գրքում ուսումնասիրվում են սեռային դասակարգման սկզբունքները, քերականական և բնական սեռի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ սեռային պատկանելությունը պայմանավորված է ոչ միայն ձևաբանական, այլև իմաստային գործոններով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սեռային հակադրությունների դերին համաձայնության համակարգում՝ ածականների, դերանունների և բայերի հետ կապերի շրջանակում, ինչպես նաև սեռի արտահայտման բացառություններին և տատանումներին։ Հեղինակը քննարկում է նաև ընդհանուր սեռի (общий род) բառերի, մասնագիտական անվանումների և անձնանունների հետ կապված լեզվական խնդիրները՝ ժամանակակից լեզվական զարգացման միտումների համատեքստում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է ռուսերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրության մեջ և օգտակար է լեզվաբանների, բանասերների, ռուսաց լեզվի դասավանդողների և ուսանողների համար։

Գեղարվեստական հայ․

«Խրամատային գրառումներ»՝ Գուրգեն Խանջյանի ստեղծագործությունը, որը հաճախ դիտարկվում է որպես գրական գլուխգործոց, խորապես անդրադառնում է պատերազմի, մարդկային տառապանքի ու հոգեբանության հարցերին։ Այս վեպը, ինչպես անվանումն է հուշում, ներկայացնում է խրամատային կյանքը՝ պատերազմի դաշտում գտնվող զինվորների ներսի աշխարհը, նրանց ապրումները և պայքարը ոչ միայն արտաքին թշնամու, այլ նաև ներքին մղումների և հոգեբանական ճնշումների դեմ։ Խանջյանը «Խրամատային գրառումներ»-ում դիպուկ կերպով նկարագրում է պատերազմական իրավիճակները՝ մանրամասն անդրադառնալով պատերազմական խառնաշփոթին, մարդկային հերոսությանը, իսկ միաժամանակ՝ մարդկային խիզախության և փխրունության արտացոլմանը։ Գիրքը ներկայացնում է այն խորին հոգեբանական պայքարը, որը ապրում են պատերազմի մեջ գտնվող մարդիկ՝ իր բոլոր դրամատիզմով ու խճճվածությամբ։ Վեպի սյուժեն, հիմնականում, կենտրոնացած է զինվորների այն տառապանքների վրա, որոնք սկսվում են առաջին իսկ պահից՝ հենց առաջին խրամատին ընկնելուց։ Պատերազմի դաժանությունը, պատերազմում մահվան ու կյանքը շարունակելու պայքարը, կենցաղային նեղության մեջ հայտնված զինվորների հոգեկան տառապանքներն ու անհանգստությունները՝ բոլորը ներկայացված են Գուրգեն Խանջյանի խոր մտածողությամբ ու սուր, գրական դիտանկյունից։ Պատմությունը նաև քննարկում է այն էթիկական ու բարոյական հարցերը, որոնք առաջանում են պատերազմի ժամանակ։ Ինչպես պատերազմը ոչ միայն ֆիզիկական մահ է, այլ նաև հոգևոր մահ, երբ մարդը կորցնում է իր բարոյական compass-ը, իսկ իր գոյությունն այլևս դառնում է կասկածելի ու անորոշ։ Պատերազմում հայտնված զինվորներն են, որոնք մի պահ գտնում են իրենց մարդկային կերպարը՝ դիմակայելով այն անարդարությանը, որ տեղի է ունենում նրանց շուրջ։ Խանջյանը ստեղծում է այնպիսի մի պոլիտրոպ բանաստեղծական տարածք, որտեղ պատերազմն ունի կոպիտ ու աբստրակտ բնույթ՝ զուգակցված մարդկային խորը զգացմունքների և արժեքների հետ։ Արդյունքում՝ «Խրամատային գրառումները» ոչ միայն պատերազմի մասին պատմող վեպ է, այլ նաև մեծ պոեզիա՝ մարդկային գոյությունը հասկանալու, ցավի, սարսափի և իմաստի որոնման մասին։ Այս ստեղծագործությունը որպես պատմական վեպ, սրտատրոփ հետազոտում է պատերազմի հոգեբանական ու էթիկական ասպեկտները՝ դիտելով, թե ինչպես կարող է այն փոխել մարդու բնույթը և նրա աշխարհայացքը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-76-503-7