Экономикс

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է անիզոտրոպ թիթեղների կայունության խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով տեղայնացված անկայունության երևույթները և ոչ կոնսերվատիվ բեռնվածության ազդեցությունը կառուցվածքային տարրերի վարքագծի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է բարակ թիթեղների դեֆորմացիոն և կայունության բնութագրերը՝ հաշվի առնելով նյութի անիզոտրոպությունը, որը պայմանավորում է մեխանիկական հատկությունների ուղղված կախվածությունը։ Գրքում դիտարկվում են տեղայնացված անկայունության մեխանիզմները, որոնք առաջանում են լոկալ լարվածությունների կուտակման և կառուցվածքային թուլացման արդյունքում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ընդհանուր կայունության կորստի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ կոնսերվատիվ բեռնվածություններին՝ հետևողական և կոնտակտային ուժեր, որոնք չեն բխում պոտենցիալից և կարող են առաջացնել բարդ դինամիկ անկայունություններ։ Հեղինակը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումներ՝ ներառյալ դիֆերենցիալ հավասարումներ, սահմանային արժեքային խնդիրներ և սեփական արժեքների վերլուծություն՝ կայունության սահմանների որոշման համար։ Աշխատությունը նաև քննարկում է թվային մեթոդների կիրառումը՝ վերջավոր տարրերի մեթոդ և մոտավոր լուծումներ՝ բարդ կառուցվածքային համակարգերի վարքագիծը կանխատեսելու նպատակով։ Այն կարևոր է կառուցվածքային ինժեներների, կիրառական մաթեմատիկոսների և մեխանիկայի ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով կայունության տեսության զարգացմանը և ինժեներական հաշվարկների կատարելագործմանը։

Պատմություն

Այս գիրքը նվիրված է Խորհրդային Միության հերոս, լեյտենանտ Ս. Մ. Օհանյանի կյանքին, զինվորական ծառայությանը և ռազմական սխրանքներին։ Աշխատության հիմքում անհատական հերոսության և զինվորական պարտքի գաղափարներն են, որոնց միջոցով ներկայացվում է խորհրդային զինվորի կերպարը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ Նյութը կարևոր է ոչ միայն որպես առանձին զինվորականի կենսագրական պատմություն, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմական իրականության, ռազմաճակատային կյանքի և մարտական ծառայության պայմանների մասին պատկերացում կազմելու աղբյուր։ Պատերազմական տարիների պատմությունը հաճախ ներկայացվում է խոշոր ռազմական գործողությունների, ճակատամարտերի և ռազմավարական որոշումների միջոցով, սակայն նման աշխատությունները հնարավորություն են տալիս այդ իրադարձությունները դիտարկել կոնկրետ մարդու ճակատագրի և անձնական փորձառության միջոցով։ Ս. Մ. Օհանյանի կենսագրության ուսումնասիրության կարևոր մասը նրա ձևավորման տարիների, աշխարհայացքի և զինվորական ուղու ներկայացումն է։ Ռազմաճակատ մեկնելուց հետո նրա կյանքը ենթարկվում է պատերազմի պայմաններին, որտեղ զինվորական պատրաստվածությունը, կարգապահությունը, արագ կողմնորոշվելու ունակությունը և անձնական պատասխանատվությունը դառնում են կենսական նշանակություն ունեցող հատկանիշներ։ Լեյտենանտի կերպարի միջոցով ընդգծվում է հատկապես երիտասարդ հրամանատարի դերը մարտական իրավիճակում՝ երբ անհրաժեշտ է ոչ միայն կատարել վերադաս հրամանները, այլև ինքնուրույն որոշումներ ընդունել և պատասխանատվություն կրել զինվորների ու մարտական առաջադրանքի համար։ Գրքի կարևոր թեմաներից է մարտական սխրանքի գաղափարը։ Խորհրդային ռազմական պատմագրության մեջ հերոսության գաղափարը սովորաբար կապվում է հայրենիքի պաշտպանության, զինվորական երդմանը հավատարմության, անձնազոհության և մարտական առաջադրանքի կատարման հետ։ Օհանյանի կերպարը ներկայացվում է այդ արժեքների համատեքստում՝ շեշտադրելով նրա նվիրվածությունը ծառայությանը և վտանգավոր իրավիճակներում ցուցաբերած քաջությունը։ Այսպիսով, անհատական կենսագրությունը միահյուսվում է Հայրենական մեծ պատերազմի ընդհանուր պատմության հետ։ Հատուկ նշանակություն ունի այն մարտական միջավայրը, որում ձևավորվում է հերոսի գործունեությունը։ Ռազմաճակատային պայմաններում զինվորների գործողությունները պայմանավորված էին ոչ միայն ռազմական հրամաններով, այլև մշտական վտանգով, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությամբ, մարդկային կորուստներով և արագ փոփոխվող իրավիճակներով։ Այդ պայմաններում հրամանատարի անձնական օրինակը կարող էր էական ազդեցություն ունենալ ստորաբաժանման մարտունակության և բարոյահոգեբանական վիճակի վրա։ Հետևաբար Օհանյանի կերպարի միջոցով կարելի է ուսումնասիրել նաև հրամանատարի և զինվորների փոխհարաբերությունները, պատասխանատվության զգացումը և մարտական ընկերակցության նշանակությունը։ Աշխատության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն անհատական ճակատագրի միջոցով ներկայացնում է պատերազմի ժամանակաշրջանի սոցիալական և ռազմական իրողությունները։ Պատերազմը փոխում է մարդու կյանքի բնական ընթացքը՝ երիտասարդներին ներգրավելով զինվորական ծառայության մեջ և նրանց առջև դնելով գոյաբանական նշանակության խնդիրներ։ Հաղթանակի, պարտքի, կյանքի պահպանման, ընկերոջը պաշտպանելու և սեփական կյանքը վտանգելու որոշումները դառնում են զինվորի առօրյայի մասը։ Այս տեսանկյունից հերոսի պատմությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես պատերազմի մարդկային կողմի արտացոլում։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Խորհրդային Միության հերոսի բարձրագույն կոչման թեման։ Այդ կոչումը խորհրդային պետական համակարգում համարվում էր բացառիկ ռազմական կամ քաղաքացիական սխրանքի համար տրվող բարձրագույն պարգևներից մեկը։ Հերոսի կոչման արժանանալու հանգամանքների ներկայացումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի գործողություններ էին գնահատվում որպես առանձնահատուկ քաջության և անձնազոհության օրինակներ։ Միաժամանակ այդ փաստը պատմականորեն կապում է անհատական սխրանքը խորհրդային ժամանակաշրջանի պետական պարգևատրման և հիշողության քաղաքականության հետ։ Ուսումնասիրության մեջ ռազմական իրադարձությունները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև ռազմապատմական տեսանկյունից։ Մարտական գործողությունների նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այնպիսի գործոնների մասին, ինչպիսիք են ստորաբաժանումների փոխգործակցությունը, հրամանատարական որոշումները, մարտական առաջադրանքների կատարումը և ռազմաճակատում զինվորների գործողությունների պայմանները։ Այս մանրամասները անհատական կենսագրությունը վերածում են ավելի լայն ռազմական պատմության մի մասի։ Հերոսի կերպարը նաև հիշողության պահպանման կարևոր օրինակ է։ Պատերազմի մասնակիցների մասին կենսագրական աշխատությունները նպաստում են ոչ միայն կոնկրետ մարդու կյանքի վերականգնմանը, այլև հասարակական հիշողության պահպանմանը։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հաջորդ սերունդներին պատկերացում կազմել պատերազմի իրական մասնակիցների մասին՝ նրանց կյանքի, ծառայության, դժվարությունների և կատարած սխրանքների միջոցով։ Այս իմաստով գիրքը կարող է դիտարկվել որպես պատմական հիշողության պահպանման միջոց։ Միաժամանակ նյութը արժեքավոր է հայկական ռազմական պատմության տեսանկյունից, քանի որ հայազգի զինվորականների մասնակցությունը Հայրենական մեծ պատերազմին խորհրդային պատմության կարևոր բաղադրիչներից է։ Հայկական ծագում ունեցող զինվորների և սպաների կենսագրությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս լրացնելու պատերազմի տարիների հայերի մասնակցության վերաբերյալ պատմական պատկերը և ներկայացնելու այն մարդկանց անհատական ճակատագրերը, որոնք ծառայել են խորհրդային բանակում։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է Ս. Մ. Օհանյանի կյանքի և զինվորական գործունեության պատմությունը՝ այն կապելով Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատային իրադարձությունների և խորհրդային ռազմական հերոսության գաղափարի հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել ռազմական պատմությամբ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ճակատի պատմությամբ, հայ զինվորականների կենսագրություններով և Խորհրդային Միության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գրականություն

Սոցիալ-պատմական և գաղափարական արձակ գործ է, որտեղ հեղինակը կենտրոնանում է հողի՝ որպես հայրենիքի, կյանքի աղբյուրի և ազգային գոյության հիմքի գաղափարի վրա։ «Օրավար հողը» այստեղ ներկայացվում է ոչ միայն որպես չափման միավոր, այլ որպես խորհրդանշական պատկեր՝ կապված մարդու կապի հողի, աշխատանքի և հայրենիքի հետ։ Րաֆֆին ցույց է տալիս, թե ինչպես է հողը դառնում կյանքի պայման, հարստության աղբյուր, ինչպես նաև երբեմն՝ պայքարի ու հակամարտության պատճառ։ Ստեղծագործության մեջ ընդգծվում է գյուղացու ծանր վիճակը, հողի նկատմամբ նրա աշխատասիրությունը և այն սոցիալական անարդարությունները, որոնք առաջանում են հողի բաշխման կամ սեփականության հարցերում։ Միաժամանակ հեղինակը բարձրացնում է հայրենի հողի նկատմամբ սիրո և կապվածության գաղափարը՝ այն ներկայացնելով որպես ազգային ինքնության կարևոր հիմք։ Գործը ունի նաև բարոյական շերտ՝ ընթերցողին մղելով խորհելու արդարության, աշխատանքի արժեքի և հասարակական հավասարության մասին։ Լեզուն պարզ է, պատկերավոր և գաղափարապես հագեցած, ինչը բնորոշ է Րաֆֆու սոցիալական արձակին։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության կազմակերպություններում վարձակալության (lease) գործարքների հաշվապահական հաշվառման բարելավման հիմնախնդիրներին և դրանց լուծման ուղիներին՝ միջազգային ֆինանսական հաշվետվությունների ստանդարտների (IFRS) կիրառման համատեքստում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է վարձակալության հաշվառման ժամանակակից մոտեցումները՝ առանձնապես ուշադրություն դարձնելով ակտիվների ճանաչման, պարտավորությունների հաշվառման, ծախսերի բաշխման և ֆինանսական հաշվետվությունների ճշգրտության ապահովման հարցերին։ Գրքում վերլուծվում են գործառնական և ֆինանսական վարձակալությունների հաշվառման առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի գնահատման վրա, ինչպես նաև հաշվապահական քաղաքականության ձևավորման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ կազմակերպություններում առկա խնդիրներին՝ կապված հաշվառման մեթոդաբանության ոչ միատեսակ կիրառման, մասնագիտական պատրաստվածության մակարդակի և տեղեկատվական համակարգերի սահմանափակումների հետ։ Հեղինակը առաջարկում է հաշվապահական գործընթացների բարելավման ուղիներ՝ ներառյալ թվայնացման ընդլայնումը, ներքին վերահսկողության համակարգերի ուժեղացումը և միջազգային ստանդարտների լիարժեք ներդրումը։ Աշխատությունը օգտակար է հաշվապահների, աուդիտորների, ֆինանսական մենեջերների և տնտեսագիտական ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով հաշվապահական հաշվառման որակի և թափանցիկության բարձրացմանը ՀՀ կազմակերպություններում։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի գիտական գրադարանում պահպանվող հնատիպ և հազվագյուտ գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ գրքագիտական, մատենագիտական և պատմամշակութային տեսանկյուններից։ Հետազոտության առանցքում գրադարանի արժեքավոր հավաքածուի ձևավորման պատմությունն է, դրա համալրման աղբյուրները, պահպանվող հրատարակությունների ժամանակագրական ու լեզվական կազմը, ինչպես նաև առանձին գրքերի գիտական և մշակութային նշանակությունը։ Հավաքածուի ձևավորման գործում առանձնահատուկ դեր է ունեցել գրադարանի առաջին ղեկավար Մուշեղ Գասպարյանը, որի ջանքերով 1923 թվականին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Մատենադարանից նորաստեղծ մանկավարժական ինստիտուտի գրադարան է տեղափոխվել շուրջ 5000 օրինակ հայագիտական, պատմագիտական, մանկավարժական, հոգեբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական գրականություն, ինչպես նաև հայկական հայտնի պարբերականների հավաքանիներ։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը կազմում է մինչև 1800 թվականը տպագրված հնատիպ գրքերի նկարագրությունը։ Հետազոտության տվյալներով՝ այդպիսի հրատարակությունները 27-ն են, որոնցից 26-ը հայերեն են, իսկ մեկը՝ ռուսերեն։ Հավաքածուի ամենահին գրքերից է 1669 թվականին Ամստերդամում Ոսկան Երևանցու տպարանում հրատարակված Առաքել Դավրիժեցու պատմական աշխատությունը, որն ունի բացառիկ մատենագիտական և պատմական արժեք։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև ավելի ուշ շրջանի հազվագյուտ հրատարակությունները, այդ թվում՝ հայ գրականության նշանավոր հեղինակների առաջին հրատարակությունները, որոնք արժեքավոր են ոչ միայն իրենց բովանդակությամբ, այլև որպես հայ գրատպության և գրքի մշակույթի զարգացման վկայություններ։ Հավաքածուն համալրվել է նաև հետագա նվիրատվությունների, ձեռքբերումների և այլ գրադարանային ֆոնդերից փոխանցված նյութերի միջոցով։ Այդ շարքում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում 19-րդ դարի հրատարակությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանից ու արտերկրից ստացված հազվագյուտ գրքերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև գրքերի ֆիզիկական վիճակի, պահպանության, հաշվառման և մատենագիտական նկարագրման խնդիրների ուսումնասիրությունը, քանի որ հնատիպ հրատարակությունները պահանջում են հատուկ պահպանության պայմաններ և մասնագիտական վերականգնման մոտեցումներ։ Նման հավաքածուների արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց քանակով, այլև յուրաքանչյուր առանձին օրինակի եզակիությամբ, հրատարակության պատմությամբ, տպագրական կենտրոնով, լեզվով, կազմով, հիշատակարաններով, սեփականատիրական նշումներով և գրքի հետ կապված այլ նյութական ու պատմական վկայություններով։ Հատուկ նշանակություն ունեն նաև գրքերի լուսանցային գրառումները, ընծայականները, կնիքները և ձեռագիր հիշատակությունները, որոնք կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ հաղորդել դրանց նախկին սեփականատերերի, ընթերցողների և շրջանառության ուղիների մասին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ գրքի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հավաքածուն պահպանել է տարբեր դարաշրջանների տպագիր մշակույթի նմուշներ և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ գրքի տարածման, հավաքագրման ու պահպանման պատմությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հազվագյուտ հրատարակությունների ամբողջական հաշվառմանը, դրանց թվայնացմանը, մատենագիտական շտեմարանների ստեղծմանը և գիտական շրջանառության մեջ առավել լայն ընդգրկմանը։ Նման աշխատանքը նաև կարևոր է գրադարանի մշակութային ժառանգության հանրահռչակման տեսանկյունից, քանի որ հնատիպ և հազվագյուտ գրքերը կարող են դիտարկվել որպես ազգային հիշողության, կրթության, գիտության և գրատպության պատմության նյութական վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է համալսարանի գիտական գրադարանի հնատիպ ու հազվագյուտ գրքերի հավաքածուն որպես արժեքավոր գրքագիտական և պատմամշակութային ժառանգություն՝ բացահայտելով դրա ձևավորման պատմությունը, կազմը, առանձին հրատարակությունների յուրահատկությունները, պահպանության խնդիրներն ու գիտական ներուժը։