1921 թ. փետրվարյան ապստամբությունը Հայաստանում

Философия

Աշխատությունը նվիրված է մարդկային իմաստության և անձի մտավոր ու բարոյական կատարելագործման գաղափարներին՝ ընդգծելով բանականության ճիշտ կիրառման, գիտակցված վարքի և ինքնազարգացման նշանակությունը։ Վերնագրում արտահայտված հիմնական միտքն այն է, որ մարդը կարող է զարգացնել իր կարողությունները, հասնել հասունության և արժանավոր կյանքի՝ սովորելով մտածել, դատել և գործել խոհեմությամբ։ Այսպիսի բարոյափիլիսոփայական գրականությունը սովորաբար անդրադառնում է գիտելիքի ձեռքբերմանը, փորձի կարևորությանը, ինքնաճանաչմանը, կամքի ամրապնդմանը և սեփական վարքի նկատմամբ պատասխանատվությանը։ Մարդկային իմաստությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես տեղեկությունների կուտակում, այլև որպես գիտելիքը գործնական կյանքում կիրառելու կարողություն, որն օգնում է տարբերակել օգտակարը վնասակարից, գնահատել սեփական գործողությունների հետևանքները և կայացնել մտածված որոշումներ։ Անձի կատարելագործման գաղափարը ներառում է մտավոր զարգացումը, բարոյական սկզբունքների պահպանումը, աշխատասիրությունը, համբերությունը և հասարակության մեջ պատասխանատու դիրք գրավելու ձգտումը։ Մեծության հասնելու մասին միտքը կարելի է մեկնաբանել որպես անհատի ներուժի իրացում, արժանիքների զարգացում և հանրօգուտ գործունեության միջոցով նշանակալի արդյունքների հասնելու ձգտում։ Նման աշխատությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել կրթական և բարոյախոսական ավանդույթներում՝ ընթերցողին առաջարկելով մտածելու և ինքնադաստիարակվելու ուղիներ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում փիլիսոփայական ու բարոյական մտքի պատմությամբ, ինքնակրթության գաղափարներով և հայերեն կրթական գրականության զարգացմամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։

Религия

Հրատարակությունը 1866 թվականի համար նախատեսված օրացույց է, որը համադրում է քրիստոնեական և հայկական թվականությունները՝ ներկայացնելով ժամանակի հաշվարկման երկու համակարգերը։ Այն նախատեսված է տարվա օրերի, ամսաթվերի և տոմարային համապատասխանությունների որոշման համար՝ միաժամանակ արտացոլելով հայ հասարակության մեջ ավանդական հայկական թվականության կիրառությունը։ Նման օրացույցները կարևոր դեր են ունեցել առօրյա կյանքի կազմակերպման, ժամանակագրական հաշվարկների, եկեղեցական տոների և հիշատակի օրերի պահպանման, ինչպես նաև հասարակական ու ընտանեկան միջոցառումների պլանավորման գործում։ Հայոց ՌՅԺԵ թվականը զուգադրված է Քրիստոսի թվականության հետ՝ հնարավորություն տալով համեմատելու երկու ժամանակագրական համակարգերի ամսաթվերը։ Օրացույցային հրատարակությունները հաճախ ծառայել են նաև որպես գործնական տեղեկատուներ՝ միավորելով ժամանակի հաշվարկման և եկեղեցական օրացուցային ավանդույթի հետ կապված տվյալները։ Այս գիրքը կարևոր է հայ տոմարագիտության, օրացուցային մշակույթի և 19-րդ դարի հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրում ամենամյա օրացույցների հրատարակման և տարածման ավանդույթի մասին։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ֆլավոնոիդների՝ կվերցետինի, մորինի, նարինգինի և ռուտինի հակաօքսիդանտ հատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց փոխազդեցությանը ԴՆԹ-ի հետ մոլեկուլային մակարդակում։ Հեղինակը վերլուծում է նշված կենսակտիվ միացությունների ազատ ռադիկալների չեզոքացման մեխանիզմները, օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման կարողությունը և բջջային պաշտպանության գործընթացներում դրանց դերը։ Գրքում դիտարկվում են ֆլավոնոիդների կառուցվածք-ակտիվություն կապերը, որոնք պայմանավորում են դրանց հակաօքսիդանտ արդյունավետությունը, ինչպես նաև կենսաբանական համակարգերում դրանց կայունությունը և կենսամատչելիությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆլավոնոիդների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության մեխանիզմներին՝ ներառյալ հիդրոգեն կապերի, վան դեր Վաալսյան ուժերի և ինտերկալացիայի հնարավոր ձևերը, որոնք կարող են ազդել գենետիկական նյութի կայունության և արտահայտման վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև in vitro և in silico ուսումնասիրությունների արդյունքներ՝ գնահատելով տարբեր ֆլավոնոիդների կապման էներգիաները և կառուցվածքային նախապատվությունները։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է ալիֆատիկ ալդեհիդների, պրոպանի և ածխածնի մոնօքսիդի՝ թթվածնի հետ խառնուրդների ցածրջերմաստիճանային բռնկման գործընթացների ուսումնասիրությանը, երբ քիմիական փոխակերպումների սկիզբը պայմանավորված է մակերևույթի վրա ադսորբացված պերօքսիդային միացության ազդեցությամբ։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում գազային խառնուրդներում ընթացող օքսիդացման շղթայական ռեակցիաները, ակտիվ միջանկյալ մասնիկների առաջացումը և դրանց մասնակցությունը բռնկման գործընթացի զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պերօքսիդային միացությունների դերին՝ որպես ռեակցիոն ակտիվ կենտրոնների և ազատ ռադիկալների առաջացմանը նպաստող գործոնի, որի շնորհիվ օքսիդացման գործընթացը կարող է սկսվել համեմատաբար ցածր ջերմաստիճաններում։ Ուսումնասիրվում են գազային միջավայրի և պինդ մակերևույթի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունները, ադսորբացման ու դեսորբացման երևույթները և դրանց ազդեցությունը ռեակցիայի ընդհանուր արագության ու բռնկման պայմանների վրա։ Քննության են առնվում սկզբնական բաղադրիչների կոնցենտրացիայի, խառնուրդի բաղադրության, ջերմաստիճանի, ճնշման և մակերևույթի վիճակի փոփոխությունները՝ պարզելու դրանց ազդեցությունը բռնկման սահմանների և ինդուկցիոն ժամանակահատվածի վրա։ Վերլուծվում են ալիֆատիկ ալդեհիդների, ածխաջրածնային բաղադրիչի և ածխածնի մոնօքսիդի փոխադարձ ազդեցությունները միասնական ռեակցիոն համակարգում, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների մասնակցությամբ ընթացող մրցակցային և փոխկապակցված ռեակցիաները։ Կարևորվում է ցածրջերմաստիճանային օքսիդացման մեխանիզմի բացահայտումը, քանի որ նման պայմաններում գործընթացի արագությունն ու ուղղությունը կարող են էականորեն կախված լինել նույնիսկ փոքր քանակությամբ ակտիվ միջանկյալ միացություններից։ Փորձարարական տվյալների և քիմիական կինետիկայի տեսական պատկերացումների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առանձին ռեակցիոն փուլերի նշանակությունը և նկարագրել բռնկմանը հանգեցնող շղթայական գործընթացների զարգացումը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի այրման և օքսիդացման գործընթացների ֆիզիկաքիմիական հիմքերի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով ցածրջերմաստիճանային բռնկման մեխանիզմների, մակերևութային ազդեցությունների և բարդ գազային խառնուրդներում ընթացող շղթայական ռեակցիաների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Психология

Հոգեբանական և սոցիալ-հոգեբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բնակչության շրջանում սոցիալական վախերի և բացասական սպասումների ձևավորման հոգեբանական պատճառների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում սոցիալական վախերի էությունը, դրանց առաջացման անհատական և հասարակական նախադրյալները, հուզական արձագանքների առանձնահատկությունները և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունը անձի հոգեբանական վիճակի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալ-տնտեսական անորոշության, հասարակական փոփոխությունների, տեղեկատվական ազդեցությունների, միջանձնային հարաբերությունների և ապագայի նկատմամբ անվստահության հնարավոր դերին բացասական սպասումների ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են տագնապայնության, սթրեսի, սոցիալական անվստահության, ինքնագնահատականի և հոգեբանական հարմարման փոխկապակցվածությունները՝ բնակչության տարբեր սոցիալական ու տարիքային խմբերի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննարկվում են սոցիալական վախերի դրսևորման ձևերը, դրանց ազդեցությունը մարդկանց վարքագծի, որոշումների ընդունման, հասարակական մասնակցության և միջանձնային հաղորդակցության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել հոգեբանական հարցումների, սոցիալական վերաբերմունքների գնահատման, համեմատական վերլուծության և հոգեբանական գործոնների փոխկապակցվածության բացահայտման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում հոգեբանական աջակցության, սթրեսի կառավարման, սոցիալական վստահության ամրապնդման, տեղեկատվական գրագիտության զարգացման և հասարակական հաղորդակցության բարելավման հնարավորություններին՝ բացասական սպասումների ազդեցությունը մեղմելու նպատակով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիալական հոգեբանության, անձի հոգեբանության, հանրային հոգեկան առողջության, սոցիոլոգիայի և հասարակական գործընթացների հոգեբանական ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Религия

«Ձայն» խորագիրը կրող այս հրատարակությունը պատկանում է հայ տպագիր մշակույթի այն նմուշների շարքին, որոնց վերնագիրը կրում է արտահայտիչ խորհրդանշական և գաղափարական նշանակություն։ Ձայնը մարդկային ինքնարտահայտման, մտքի փոխանցման, զգացմունքների արտահայտման և հասարակական հաղորդակցության հիմնարար միջոցներից է։ Գրական ու մշակութային ընկալմամբ այն կարող է խորհրդանշել անհատի ներքին խոսքը, հասարակության ձգտումները, ժողովրդի հավաքական հիշողությունը, արդարության պահանջը և ժամանակի հրատապ խնդիրների բարձրաձայնումը։ Այս տեսանկյունից վերնագիրը հնարավորություն է տալիս աշխատությունը դիտարկելու խոսքի, ինքնարտահայտման և հասարակական գիտակցության փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հայ մշակութային ավանդույթում ձայնը կարևոր տեղ ունի ինչպես բանավոր ստեղծագործության և ժողովրդական բանահյուսության, այնպես էլ գրականության, երգարվեստի և հասարակական մտքի զարգացման մեջ։ Այն կարող է դառնալ անհատի ապրումների ու համոզմունքների արտահայտություն, միաժամանակ ձեռք բերել ավելի լայն՝ ազգային ու հասարակական նշանակություն։ Ձայնի գաղափարը կապված է նաև մարդու՝ սեփական դիրքորոշումն արտահայտելու, լսելի լինելու և շրջապատող իրականության հետ հաղորդակցվելու հնարավորության հետ։ Այսպիսի խորհրդանշական ընկալումը հրատարակության վերնագրին հաղորդում է բազմաշերտ իմաստ՝ այն կապելով մտքի ազատ արտահայտման, մարդկային հաղորդակցության և մշակութային ինքնության հարցերի հետ։ XIX դարի հայ գրական և հասարակական կյանքում խոսքի ու ձայնի գաղափարները առանձնահատուկ նշանակություն ունեին։ Այդ ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր ազգային ինքնագիտակցության վերելքով, կրթական ու մշակութային գործունեության ընդլայնմամբ, գրական նոր ուղղությունների ձևավորմամբ և հասարակական խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրության աճով։ Հայ տպագիր խոսքը աստիճանաբար դառնում էր ոչ միայն գրական ստեղծագործությունների տարածման, այլև հասարակական կարծիքի ձևավորման, կրթական գաղափարների ներկայացման և ազգային խնդիրների քննարկման կարևոր միջոց։ Հրատարակության վերնագիրը կարելի է դիտարկել այս մտավոր միջավայրի շրջանակում՝ որպես խոսքի և արտահայտման կարևորության խորհրդանշական ընդգծում։ Գրական տեսանկյունից «Ձայն» հասկացությունը լայն կիրառություն ունի տարբեր ժանրերում՝ քնարերգությունից մինչև հրապարակախոսություն և բարոյախոսական արձակ։ Այն կարող է արտահայտել անհատի հոգեկան վիճակը, ներքին երկխոսությունը, հասարակական անհանգստությունը կամ ազգային ձգտումները։ Ձայնի միջոցով գրական խոսքը ձեռք է բերում անմիջականություն և հուզական ներգործություն՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հաղորդակից դառնալու արտահայտվող մտքերին ու զգացմունքներին։ Միաժամանակ ձայնը կարող է ընկալվել որպես լռության հակադրություն՝ խորհրդանշելով անտարբերության հաղթահարում, ճշմարտության բարձրաձայնում և հասարակական կյանքում ակտիվ մասնակցություն։ Հրատարակության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրա կապով Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական և մտավոր միջավայրի հետ։ XIX դարում Կ. Պոլիսը արևմտահայ մշակույթի, գրականության, կրթության և մամուլի կարևորագույն կենտրոններից էր։ Այստեղ ձևավորվում և զարգանում էին գրական ու հասարակական տարբեր ուղղություններ, գործունեություն էին ծավալում հայ հեղինակներ, հրատարակիչներ և մտավորականներ, իսկ տպագրական գործը նպաստում էր հայերեն գրավոր խոսքի տարածմանը։ Քաղաքի հայկական միջավայրում տպագրված փոքրածավալ հրատարակությունները ևս իրենց տեղն ունեին մշակութային կյանքում, քանի որ հնարավորություն էին տալիս շրջանառության մեջ դնելու առանձին գաղափարներ, ստեղծագործություններ և մտավոր նախաձեռնություններ։ Հովհաննես Մանուկյանի տպարանում լույս տեսած այս հրատարակությունը հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից հետաքրքրական նմուշ է։ Այն կարող է հետաքրքրել XIX դարի արևմտահայ գրականությամբ, Կոստանդնուպոլսի հայ մշակութային կյանքով, տպագրական գործունեության պատմությամբ և հայ գրավոր խոսքի զարգացման հարցերով զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Հրատարակությունը նաև մատենագիտական արժեք ունի՝ որպես հայերեն տպագիր ժառանգության միավոր, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի հրատարակչական հետաքրքրությունները և գրավոր մշակույթի տարածման ուղիները։ Ընթերցողական արժեքը հիմնականում կապված է «ձայն» հասկացության բազմակողմանի ընկալման և դրա մշակութային ու խորհրդանշական նշանակության հետ։ Այն հիշեցնում է խոսքի կարևորության, անհատական ինքնարտահայտման և հասարակական հաղորդակցության դերի մասին՝ ընդգծելով, որ ձայնը կարող է լինել ոչ միայն լսելի հնչյուն, այլև մտքի, զգացմունքի և հավաքական ինքնության արտահայտություն։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հին տպագիր գրքի պատմության, XIX դարի Կոստանդնուպոլսի հայ մշակութային միջավայրի և ազգային գրավոր ժառանգության ուսումնասիրության համար։