Գիրքը Հայաստանի Հանրապետությունում: Մատենագիտական ցանկ: Հատոր IX 2001-2010: Գիրք Ա. 2001-2005

Բնապահպանություն

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրներից են, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն մարդու առողջության, էկոհամակարգերի կայունության և կլիմայի փոփոխության վրա։ Մթնոլորտի աղտոտումը տեղի է ունենում, երբ օդ են արտանետվում վնասակար նյութեր՝ գազեր, փոշի, քիմիական միացություններ և աէրոզոլներ, որոնք փոխում են օդի բնական կազմը։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, էներգետիկ կայանները և կենցաղային վառելիքի այրումը։ Այս աղբյուրներից արտանետվող նյութերը, օրինակ՝ ածխաթթու գազը, ազոտի օքսիդները, ծծմբի միացությունները և մանր փոշին, առաջացնում են օդի որակի վատթարացում և տարբեր հիվանդություններ։ Մթնոլորտի աղտոտումը հանգեցնում է շնչառական համակարգի հիվանդությունների աճի, սրտանոթային խնդիրների և իմունային համակարգի թուլացման։ Բացի առողջական հետևանքներից, այն ունի նաև գլոբալ ազդեցություն՝ նպաստելով ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացմանը և կլիմայական փոփոխություններին, ինչի հետևանքով ավելանում են բնական աղետները, ջերմաստիճանի տատանումները և սառցադաշտերի հալումը։ Աղտոտման խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ է զարգացնել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել հանածո վառելիքի օգտագործումը, կատարել արդյունաբերական արտանետումների վերահսկում և ընդլայնել կանաչ տարածքները։ Կարևոր է նաև միջազգային համագործակցությունը, քանի որ մթնոլորտային աղտոտումը գլոբալ բնույթի խնդիր է և չի սահմանափակվում մեկ երկրի տարածքով։ Այսպիսով, մթնոլորտի աղտոտման նվազեցումը համարվում է կայուն զարգացման և մարդկության առողջ ապագայի ապահովման հիմնական պայմաններից մեկը։

Տնտեսագիտություն

Ասլանյան Ա., հանդիսանում է գիտահետազոտական և վերլուծական աշխատություն, որը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն մասնագիտական կրթության համակարգի շուկայական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է կրթական ծառայությունների շուկայի ձևավորման և զարգացման արդի միտումները, բարձրագույն կրթության առաջարկի և պահանջարկի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև կրթության և աշխատանքի շուկաների միջև կապերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Գրքում մանրամասն վերլուծվում են շրջանավարտների զբաղվածության խնդիրները, մասնագիտական պատրաստվածության համապատասխանությունը աշխատաշուկայի պահանջներին, ինչպես նաև կրթական հաստատությունների մրցունակության գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված կրթական ծառայությունների գնագոյացման մեխանիզմներին, ֆինանսավորման աղբյուրներին, պետական և մասնավոր հատվածների դերակատարությանը բարձրագույն կրթության զարգացման մեջ։ Ներառված են նաև կրթական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման մոտեցումներ և բարեփոխումների հնարավոր ուղղություններ՝ ուղղված կրթության որակի բարձրացմանը և աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխանեցմանը։ Այս աշխատությունը նախատեսված է կրթության կառավարման, տնտեսագիտության, պետական քաղաքականության և բարձրագույն կրթության ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով կրթական համակարգի և աշխատաշուկայի փոխհարաբերությունների խորքային ընկալմանը։

Պատմություն

Զվարթնոց տաճար-ը միջնադարյան հայկական ճարտարապետության ամենանշանավոր հուշարձաններից է, որը կառուցվել է 7-րդ դարում՝ կաթողիկոս Ներսես III Շինարարի օրոք։ Տաճարը գտնվում է Վաղարշապատի մոտակայքում և համարվում է իր ժամանակի բացառիկ ճարտարապետական նորարարություն՝ իր շրջանաձև կառուցվածքով և բազմահարկ սյունաշարային հորինվածքով, որը համատեղում էր ինչպես հայկական, այնպես էլ բյուզանդական ճարտարապետական ազդեցությունները։ Զվարթնոցը եղել է ոչ միայն կրոնական կենտրոն, այլ նաև քաղաքական և մշակութային կարևոր վայր, որը խորհրդանշել է Հայաստանի հոգևոր և պետական ինքնությունը։ Տաճարը ավերվել է 10-րդ դարում՝ հավանաբար երկրաշարժի հետևանքով, և երկար ժամանակ մնացել է որպես ավերակ, սակայն նույնիսկ իր մնացորդներով այն շարունակում է մեծ տպավորություն թողնել իր մասշտաբով և ճարտարապետական լուծումներով։ Այսօր Զվարթնոցի ավերակները ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում և հանդիսանում են Հայաստանի կարևորագույն զբոսաշրջային և գիտական ուսումնասիրության օբյեկտներից մեկը՝ արտացոլելով միջնադարյան հայ ճարտարապետության բարձր մակարդակը։

Ինֆորմատիկա

Թվային մեթոդներ II-ը բարձրագույն մաթեմատիկայի և կիրառական հաշվարկային մեթոդների ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է շարունակելու թվային մեթոդների ուսումնասիրությունը՝ կենտրոնանալով ավելի բարդ ալգորիթմների և հաշվարկային խնդիրների լուծման վրա, աշխատությունում ներկայացվում են ոչ գծային հավասարումների լուծման թվային եղանակները, գծային հանրահաշվական համակարգերի արդյունավետ լուծման ալգորիթմները, մատրիցային դեկոմպոզիցիաները, ինտերպոլյացիայի և մոտարկման առաջադեմ մեթոդները, ինչպես նաև ինտեգրալների և դիֆերենցիալ հավասարումների թվային լուծման սխեմաները, միաժամանակ ընդգծվում է հաշվարկային սխալների վերլուծությունը, կայունության և կոնվերգենցիայի հասկացությունները, որոնք կարևոր են ալգորիթմների ճիշտ կիրառման համար, աշխատությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում նաև ծրագրային իրականացման հիմունքներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տեսական մեթոդները կիրառվում համակարգչային հաշվարկներում, նպատակ ունենալով զարգացնել բարդ մաթեմատիկական խնդիրների արդյունավետ լուծման և մոդելավորման հմտություններ։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներառում է Մուրացանի փոքրածավալ արձակ գործեր, որոնք կառուցված են առօրյա կյանքի պարզ իրավիճակների և խոսակցությունների շուրջ, սակայն դրանց խորքում հեղինակը բացահայտում է մարդկային բնավորության, հասարակական հարաբերությունների և բարոյական ընտրությունների բարդ շերտերը։ «Առօրյա զրույցներում» Մուրացանը հաճախ ընտրում է սովորական մարդկանց միջավայր՝ շուկա, ընտանիք, ընկերական շրջապատ կամ քաղաքային կենցաղ, որտեղ տեղի ունեցող փոքր դեպքերը դառնում են միջոց՝ ցույց տալու մարդու իրական արժեքները, վերաբերմունքը ճշմարտության, արդարության և պատասխանատվության նկատմամբ։ Գործերը աչքի են ընկնում պարզ, խոսակցական ոճով, ինչը դրանք դարձնում է հասանելի լայն ընթերցողի համար, սակայն այդ պարզության տակ թաքնված է հստակ բարոյախոսական շերտ և երբեմն նաև մեղմ քննադատություն հասարակական թերությունների նկատմամբ։ Հեղինակը մեծ ուշադրություն է դարձնում հոգեբանական դիտարկումներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են մարդկանց խոսքերը, փոքր գործողությունները կամ աննշան թվացող որոշումները բացահայտում նրանց ներքին էությունը։ Այս գործերը միաժամանակ ծառայում են որպես գրական և դաստիարակչական նյութ՝ նպաստելով ընթերցողի դիտողականության և բարոյական ընկալման զարգացմանը։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է այն կարևոր դերակատարությունը, որ ընտանիքը խաղում է զարգացման խանգարումներ ունեցող (ԴԽ) երեխաների շարժողական ակտիվության զարգացման գործում։ Շարժողական ակտիվությունը (գործնականորեն՝ ֆիզիկական գործունեությունը) մեծ նշանակություն ունի երեխայի առողջության, սոցիալական ինտեգրման, ինքնուրույնության և ընդհանուր զարգացման համար։ Իսկ ընտանիքը, որպես երեխայի հիմնական միջավայր և աջակցող համակարգ, կարող է ունենալ որոշիչ ազդեցություն այս գործընթացի վրա՝ տրամադրելով հնարավորություններ, մոտեցումներ և մշտական աջակցություն։ Աշխատությունը հիմնվում է թե տեսական մոտեցումների, թե պրակտիկ փորձի վրա՝ գնահատելու ընտանիքի ներգրավվածության ձևերը, ազդեցության մեխանիզմները և արդյունքները։