Հաշվետվություն 1924-25 տարվա (երկրորդ գործառնական տարի)

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է ուղղանկյուն թիթեղների ծռման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես լայնական սահքերի ազդեցությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտության տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը թիթեղների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ավելի ճշգրիտ նկարագրությունն է այն դեպքերում, երբ դասական բարակ թիթեղների տեսությունը բավարար ճշգրտություն չի ապահովում։ Ծռման ժամանակ թիթեղում առաջացող դեֆորմացիաները պայմանավորված են ոչ միայն միջին մակերևույթի կորությամբ, այլև լայնական ուղղությամբ առաջացող սահքային դեֆորմացիաներով, որոնց անտեսումը որոշ պայմաններում կարող է հանգեցնել հաշվարկային արդյունքների էական շեղումների։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ուղղանկյուն թիթեղների մաթեմատիկական մոդելները՝ տարբեր հաստության, եզրային պայմանների, արտաքին բեռնվածքների և նյութական հատկությունների դեպքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բարակ և համեմատաբար հաստ թիթեղների տարբերությանը, քանի որ լայնական սահքի ազդեցությունը հատկապես նկատելի է թիթեղի հաստության մեծացման և փոքրացման հարաբերության փոփոխության դեպքում։ Դասական բարակ թիթեղների տեսություններում սովորաբար ենթադրվում է, որ լայնական սահքային դեֆորմացիաները կարելի է անտեսել, սակայն ավելի հաստ թիթեղների համար այդ մոտեցումը կարող է բավարար չլինել։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել դասական և սահքային դեֆորմացիաները հաշվի առնող մոդելները՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի տարբերություններ են առաջանում ծռման կորության, շեղումների, ներքին ուժերի և լարվածությունների հաշվարկներում։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև թիթեղի եզրերի ամրացման պայմանները։ Ազատ, հենված կամ կոշտ ամրացված եզրերով համակարգերի դեպքում լայնական սահքի ազդեցությունը կարող է դրսևորվել տարբեր ինտենսիվությամբ, ուստի յուրաքանչյուր կոնկրետ խնդրի համար անհրաժեշտ է ընտրել համապատասխան մաթեմատիկական և մեխանիկական մոդել։ Աշխատանքը կարող է հիմնվել առաձգականության տեսության և թիթեղների մեխանիկայի հավասարումների վրա՝ հաշվի առնելով լայնական սահքի դեֆորմացիաները և դրանց կապը թիթեղի ընդհանուր ծռման գործընթացի հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բեռնվածքի տեսակի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կենտրոնացված, բաշխված կամ այլ բնույթի արտաքին ուժերի դեպքում թիթեղի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը կարող է զգալիորեն տարբերվել, և լայնական սահքի հաշվառումը տարբեր պայմաններում կարող է ունենալ տարբեր նշանակություն։ Այդ պատճառով տեսական արդյունքները կարող են ներկայացվել ինչպես ընդհանուր ձևով, այնպես էլ կոնկրետ հաշվարկային օրինակների միջոցով։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև թիթեղի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը։ Երկարության և լայնության հարաբերությունը, հաստությունը և ընդհանուր չափերը որոշում են կառուցվածքի կոշտությունը և ծռման բնույթը։ Հաստության հարաբերական մեծացման դեպքում լայնական սահքային դեֆորմացիաների ներդրումը կարող է ավելի նշանակալի դառնալ, և դասական մոտավորումների կիրառումը կարող է հանգեցնել շեղումների։ Այս հանգամանքը հատկապես կարևոր է ինժեներական հաշվարկներում, որտեղ կառուցվածքի անվտանգության և շահագործման հուսալիության գնահատումը պահանջում է բավարար ճշգրտություն։ Հետազոտության մեջ կարող են կիրառվել անալիտիկ և թվային մեթոդներ՝ լուծումների ստացման և տարբեր տեսական մոտեցումների համեմատության համար։ Թվային հաշվարկների միջոցով հնարավոր է գնահատել լայնական սահքի հաշվառման ազդեցությունը թիթեղի առավելագույն շեղումների, լարվածությունների և ներքին ուժերի վրա։ Այդ արդյունքները կարող են հնարավորություն տալ որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում սահքի ազդեցության անտեսումը թույլատրելի է, և այն դեպքերը, երբ անհրաժեշտ է կիրառել ավելի կատարելագործված մոդել։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կապված է ինժեներական և շինարարական կոնստրուկցիաների հաշվարկների ճշգրտման հետ։ Ուղղանկյուն թիթեղային տարրերը լայնորեն կիրառվում են շենքերի և կառույցների ծածկույթներում, պատային համակարգերում, մեքենաշինական կոնստրուկցիաներում և տարբեր ինժեներական սարքավորումներում։ Դրանց իրական աշխատանքային պայմանների ճիշտ մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել նյութի և կառուցվածքի պարամետրերը, գնահատել կրողունակությունը և նվազեցնել հաշվարկային անորոշությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ուղղանկյուն թիթեղների ծռման խնդիրներում լայնական սահքային դեֆորմացիաների հաշվառումը կարևոր է հատկապես այն համակարգերի համար, որոնց երկրաչափական և բեռնվածքային պայմանները դուրս են գալիս չափազանց բարակ թիթեղների դասական մոդելի կիրառելիության սահմաններից։ Հետազոտությունը նպաստում է թիթեղների իրական վարքի ավելի ճշգրիտ մաթեմատիկական նկարագրմանը և տարբեր հաշվարկային մոդելների կիրառման նպատակահարմարության հիմնավորմանը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Էրիվանի նահանգի Գյոկչայի լճի ափին գտնվող Կելանի-Կիրլանի (Ալուչալու) տեղանքում հայտնաբերված սեպագիր արձանագրության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական առարկան Ռուսա I-ի ժամանակաշրջանին վերագրվող արձանագրությունն է, որի վերծանումը և մեկնաբանությունը կարևոր նշանակություն ունեն Ուրարտուի պատմության, արքայական իշխանության և տվյալ տարածքի քաղաքական ու տնտեսական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է ներառել արձանագրության հայտնաբերման վայրի նկարագրությունը, սեպագրերի ընթերցումը, տեքստի լեզվաբանական և պատմական մեկնաբանությունը, ինչպես նաև արձանագրության համադրումը Ռուսա I-ի իշխանության շրջանի այլ վիմագրական աղբյուրների հետ։ Սեպագիր նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հին պետության տարածքային ընդարձակման, ռազմական արշավների, բնակավայրերի և շինարարական գործունեության մասին տեղեկություններ, ինչպես նաև հասկանալ արքայական արձանագրությունների քաղաքական և գաղափարական նշանակությունը։ Գյոկչայի ավազանի հնագիտական հուշարձանները հատկապես կարևոր են Ուրարտական ժամանակաշրջանի պատմության տեսանկյունից, քանի որ այդ տարածաշրջանում պահպանվել են արքայական շինարարության և վարչական գործունեության հետ կապված բազմաթիվ նյութական ու վիմագրական վկայություններ։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել ուրարտագիտության, հին Հայաստանի պատմության, հնագիտության և սեպագրագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ որպես կոնկրետ հնագիտական հուշարձանի և դրա վրա պահպանված գրավոր սկզբնաղբյուրի գիտական քննության նյութ։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է պիեզոէլեկտրական առաձգական կիսատարածության սահքային տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ դրա մակերևույթին տեղակայված դիէլեկտրական առաձգական բարակ ծածկույթների ազդեցության հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրական դաշտերի փոխկապակցվածությունն է պիեզոէլեկտրական միջավայրում, ինչպես նաև մակերևութային բարակ շերտերի ազդեցությունը տատանողական և ալիքային գործընթացների բնութագրերի վրա։ Քննվում են այն ֆիզիկական և մաթեմատիկական օրինաչափությունները, որոնցով պայմանավորված են սահքային դեֆորմացիաների տարածումը, տատանումների հաճախականային հատկությունները և հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում առաջացող փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պիեզոէլեկտրական ազդեցությանը, որի շնորհիվ մեխանիկական դեֆորմացիաներն ուղեկցվում են էլեկտրական դաշտի փոփոխություններով, իսկ էլեկտրական ազդեցությունները կարող են փոխել նյութի մեխանիկական արձագանքը։ Բարակ դիէլեկտրական ծածկույթները դիտարկվում են որպես համակարգի դինամիկական հատկությունները փոփոխող կառուցվածքային տարրեր, որոնց առաձգական և էլեկտրական բնութագրերը կարող են անդրադառնալ ալիքների տարածման արագության, հաճախականային սպեկտրի և տատանումների տեղայնացման վրա։ Հետազոտության շրջանակում ձևակերպվում են համապատասխան սահմանային խնդիրներ և դիտարկվում են հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում մեխանիկական և էլեկտրական պայմանների համաձայնեցման հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հաճախականության, ալիքային պարամետրերի և համակարգի նյութական ու երկրաչափական բնութագրերի միջև կապերը։ Բարակ ծածկույթի մոտարկումը կարող է օգտագործվել համակարգի մաթեմատիկական նկարագրությունը պարզեցնելու և դրա հիմնական ֆիզիկական առանձնահատկությունները պահպանող արդյունավետ մոդելներ կառուցելու համար։ Դիտարկվում է նաև տարբեր նյութական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի տատանողական վարքագծի վրա՝ հնարավորություն տալով համեմատել առանձին կառուցվածքային տարբերակներ։ Նման ուսումնասիրությունները տեսական նշանակությունից բացի առնչվում են պիեզոէլեկտրական սարքերի, ակուստոէլեկտրոնային տարրերի, բարակշերտ կառուցվածքների և ալիքային տվիչների ֆիզիկական հիմքերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, պիեզոէլեկտրականության, ալիքային գործընթացների և բարակշերտ կառուցվածքների մեխանիկայի մոտեցումները՝ բազմաշերտ էլեկտրամեխանիկական համակարգերի դինամիկական հատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Մանկավարժություն

Основания педагогики աշխատությունը մանկավարժության տեսական հիմքերին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է կրթության և դաստիարակության գործընթացների հիմնական սկզբունքները, նպատակները և օրենքաչափությունները, այն վերլուծում է ուսուցման կազմակերպման ձևերը, մանկավարժական մեթոդները, ուսուցչի և սովորողի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կրթական միջավայրի ձևավորման գործոնները, գիրքը անդրադառնում է մանկավարժական համակարգերի պատմական զարգացմանը, կրթության հոգեբանական հիմքերին և ժամանակակից կրթական մոտեցումներին, միաժամանակ ընդգծելով արժեքային դաստիարակության, անհատական մոտեցման և սոցիալականացման դերը ուսումնական գործընթացում, և ներկայացնելով կրթության արդյունավետության գնահատման հիմնական չափանիշները, այն կարևոր աղբյուր է ուսուցիչների, մանկավարժների և կրթության ոլորտի հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի վաղ միջնադարյան քառանիստ կոթողների ուսումնասիրությանը՝ դրանց ճարտարապետական, գեղարվեստական, պատմական և խորհրդաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում վաղ միջնադարյան Հայաստանի տարածքում կանգնեցված քառանիստ քարե կոթողներն են, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայկական վաղ քրիստոնեական մշակույթի և մոնումենտալ արվեստի պատմության մեջ։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այդ հուշարձանների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, համաչափությանը, ծավալատարածական լուծումներին, պատվանդանների և վերնամասերի ձևավորմանը, ինչպես նաև օգտագործված քարատեսակներին և մշակման եղանակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կոթողների զարդաքանդակների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց վրա հանդիպող խաչային, երկրաչափական, բուսական և այլ պատկերները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ժամանակաշրջանի գեղարվեստական մտածողությունն ու կրոնական խորհրդաբանությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել առանձին հուշարձանների տեղադրությունը, դրանց կապը բնակավայրերի, եկեղեցիների, ճանապարհների և այլ պատմամշակութային օբյեկտների հետ, ինչպես նաև կոթողների հնարավոր գործառույթներն ու նշանակությունը։ Կարևոր խնդիր է դրանց թվագրումը և զարգացման փուլերի առանձնացումը՝ հիմնվելով հնագիտական, ճարտարապետական, epigraphic և համեմատական տվյալների վրա։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև քառանիստ կոթողների և հայկական վաղ քրիստոնեական այլ հուշարձանների փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով ձևերի ու խորհրդանշական լուծումների հնարավոր շարունակականությունը։ Այս կոթողները արժեքավոր են ոչ միայն որպես առանձին ճարտարապետական հուշարձաններ, այլև որպես քրիստոնեության տարածման, նոր կրոնական խորհրդանիշների ձևավորման և հայկական մշակույթի զարգացման կարևոր վկայություններ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու վաղ միջնադարյան Հայաստանի մոնումենտալ արվեստի, ճարտարապետական մտածողության և քարարվեստի զարգացման մասին, ինչպես նաև ընդգծելու այդ հուշարձանների պահպանության և գիտական ուսումնասիրության կարևորությունը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դժվար դաստիարակվող երեխաների ինքնահաստատման գործընթացի ուսումնասիրմանը և այդ գործընթացին նպաստող մանկավարժական արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Ներկայացվում են երեխաների վարքային առանձնահատկությունները, սոցիալականացման դժվարությունները, ինքնագնահատականի ձևավորման խնդիրները և դրանց հաղթահարման մեթոդները կրթական միջավայրում։ Քննարկվում են ուսուցչի, ընտանիքի և սոցիալական միջավայրի դերը երեխայի անձնային զարգացման գործում, ինչպես նաև դաստիարակչական աշխատանքի այն ձևերն ու միջոցները, որոնք նպաստում են ինքնավստահության, պատասխանատվության, հաղորդակցական կարողությունների և դրական ինքնընկալման ձևավորմանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են գործնական մոտեցումներ, մանկավարժական տեխնոլոգիաներ և հոգեբանամանկավարժական սկզբունքներ, որոնք կարող են կիրառվել տարբեր դժվարություններ ունեցող երեխաների հետ աշխատանքում։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, ուսանողների և երեխաների դաստիարակությամբ զբաղվող մասնագետների համար։