Հայ-իրանական հարաբերությունները 1991-2005 թթ.

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրավահավասարության՝ որպես ժողովրդավարական և իրավական պետության հիմնարար սկզբունքի, բովանդակության, նշանակության և իրականացման իրավական մեխանիզմների բացահայտումն է։ Աշխատության մեջ իրավահավասարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օրենքի առջև բոլորի հավասարության ձևական պահանջ, այլև որպես մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների լիարժեք իրացման, խտրականության բացառման և հասարակական հարաբերություններում արդարացի վերաբերմունքի ապահովման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ ամրագրված իրավահավասարության սկզբունքներին և դրանց փոխկապակցվածությանը մարդու արժանապատվության, անձնական ազատության, ժողովրդավարության, իրավական պետության և սոցիալական արդարության գաղափարների հետ։ Քննարկվում է այն հարցը, թե ինչպես է սահմանադրական կարգավորումը ձևավորում քաղաքացիների հավասար իրավական կարգավիճակը և ինչ սահմաններում կարող են իրականացվել իրավունքների ու ազատությունների տարբերակված կարգավորումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խտրականության արգելքի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են այնպիսի հանգամանքներ, որոնց հիմքով անձանց նկատմամբ տարբերակված վերաբերմունքը կարող է հանգեցնել իրավահավասարության խախտման, ինչպես նաև այն իրավական չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել օրինական և անթույլատրելի տարբերակումը։ Այս համատեքստում իրավահավասարությունը ներկայացվում է որպես պետության կողմից ոչ միայն խտրական գործողություններից զերծ մնալու, այլև անհրաժեշտ իրավական և ինստիտուցիոնալ պայմաններ ստեղծելու պարտականություն։ Հետազոտության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում քաղաքացիների քաղաքական, քաղաքացիական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքների իրականացման հավասար հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում է ընտրական գործընթացներին մասնակցության, պետական կառավարմանը ներգրավվելու, աշխատանքի, կրթության, սոցիալական պաշտպանության, սեփականության և դատական պաշտպանության ոլորտներում հավասարության ապահովման նշանակությունը։ Այս իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը դիտարկվում է որպես իրավահավասարության սկզբունքի գործնական դրսևորման կարևոր պայման։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում դատական պաշտպանության խնդիրը։ Քաղաքացիների իրավահավասարությունը չի կարող արդյունավետորեն իրականացվել առանց այնպիսի իրավական համակարգի, որը յուրաքանչյուր անձի հնարավորություն է տալիս պաշտպանելու իր խախտված իրավունքները և վիճարկելու պետական կամ այլ իրավասու մարմինների որոշումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են դատական պաշտպանության մատչելիության, արդար դատաքննության, իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների և օրենքի առջև հավասարության փոխկապակցված հարցերը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև պետական իշխանության մարմինների գործունեության շրջանակում իրավահավասարության ապահովմանը։ Պետական մարմինների կողմից որոշումների ընդունման և վարչական լիազորությունների իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է պահպանել օրինականության, օբյեկտիվության, համաչափության և խտրականության բացառման սկզբունքները։ Այս տեսանկյունից քաղաքացիների իրավահավասարության երաշխավորումը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման արդյունավետության և հանրային իշխանության նկատմամբ վստահության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև իրավահավասարության միջազգային և եվրոպական չափանիշների ուսումնասիրություն։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքների համադրումը Հայաստանի ազգային իրավակարգավորման հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ներպետական իրավական համակարգի համապատասխանությունը մարդու իրավունքների համընդհանուր չափանիշներին և բացահայտելու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավահավասարության սահմանափակման խնդրին։ Ժամանակակից սահմանադրական իրավունքում բոլոր տարբերակումները ինքնաբերաբար չեն համարվում խտրականություն, քանի որ որոշակի իրավիճակներում տարբեր իրավական կարգավորումը կարող է ունենալ օբյեկտիվ և հիմնավորված նպատակ։ Հետևաբար աշխատանքում կարևոր է համաչափության սկզբունքի կիրառումը, որի միջոցով գնահատվում է տարբերակված մոտեցման իրավաչափությունը, անհրաժեշտությունը և արդարացվածությունը։ Աշխատության մեջ իրավահավասարության երաշխիքները դիտարկվում են նաև ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից։ Քննարկվում է պետական և իրավապաշտպան մարմինների, դատարանների, հանրային կառավարման համակարգի և այլ ինստիտուտների դերը քաղաքացիների հավասար իրավունքների պաշտպանության գործում։ Կարևորվում է նաև իրավական իրազեկվածության բարձրացումը, քանի որ անձի կողմից սեփական իրավունքների և դրանց պաշտպանության միջոցների իմացությունը նպաստում է սահմանադրական իրավունքների արդյունավետ իրականացմանը։ Ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս իրավահավասարությունը դիտարկել որպես փոխկապակցված իրավական սկզբունքների և երաշխիքների համակարգ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն սահմանադրական նորմերի առկայությամբ, այլև դրանց գործնական կիրառմամբ։ Իրավական հավասարության իրական ապահովումը պահանջում է հետևողական օրենսդրական քաղաքականություն, արդյունավետ դատական պաշտպանություն, պետական մարմինների պատասխանատու գործունեություն և խտրականության ցանկացած դրսևորման կանխարգելման գործուն մեխանիզմներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերը՝ համադրելով տեսական դրույթները, իրավական կարգավորումները և դրանց գործնական իրականացման հիմնախնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրագետների, մարդու իրավունքների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տնտեսագիտություն

Վալյուտայի փոխարժեքի էությունը կայանում է նրանում, որ այն արտահայտում է մեկ երկրի արժույթի գինը այլ երկրի արժույթի նկատմամբ, այսինքն՝ ցույց է տալիս, թե որքան ազգային կամ արտասահմանյան դրամական միավոր է անհրաժեշտ մեկ այլ արժույթի մեկ միավոր ձեռք բերելու համար։ Փոխարժեքը հանդիսանում է միջազգային տնտեսական հարաբերությունների կարևոր ցուցանիշ, քանի որ այն ազդում է արտաքին առևտրի, ներդրումների, զբոսաշրջության և ընդհանուր տնտեսական կայունության վրա։ Փոխարժեքը կարող է ձևավորվել տարբեր համակարգերով՝ ազատ լողացող, երբ շուկան է որոշում արժույթի արժեքը՝ առաջարկի և պահանջարկի հիման վրա, կամ ֆիքսված, երբ պետությունը կամ կենտրոնական բանկը սահմանում է արժույթի կայուն փոխարժեք որոշակի արժույթի նկատմամբ։ Փոխարժեքի վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ՝ տնտեսական աճի մակարդակը, գնաճը, տոկոսադրույքները, արտաքին առևտրային հաշվեկշիռը, պետական պարտքը և քաղաքական կայունությունը։ Եթե երկրի տնտեսությունը ուժեղ է և ունի բարձր ներդրումային գրավչություն, նրա արժույթը սովորաբար արժևորվում է, իսկ տնտեսական անկայունության դեպքում՝ արժեզրկվում։ Վալյուտայի փոխարժեքը նաև կարևոր դեր ունի գնագոյացման մեջ, քանի որ այն որոշում է ներմուծվող և արտահանվող ապրանքների արժեքը և մրցունակությունը միջազգային շուկաներում։ Այսպիսով, փոխարժեքը ոչ միայն ֆինանսական ցուցանիշ է, այլև տնտեսության առողջության և արտաքին տնտեսական կապերի արդյունավետության կարևոր չափանիշ։

Գրականություն

Կարոտ - Հասմիկ /Բանաստեղծություններ և պատմվածքներ/ ժողովածուն ներկայացնում է բանաստեղծական և պատմողական ստեղծագործությունների ամբողջություն, որտեղ կենտրոնական թեման կարոտն է՝ որպես մարդկային ներաշխարհի հիմնական զգացում, որը արտահայտվում է ինչպես անձնական ապրումների, այնպես էլ հայրենիքի, սիրո, անցյալի և կորուստների հիշողության միջոցով, իսկ բանաստեղծություններում և պատմվածքներում հեղինակն անդրադառնում է մարդու հոգեբանական վիճակներին, ներքին մենախոսություններին և կյանքի պարզ, բայց զգացմունքային պահերին՝ ստեղծելով քնարական ու զգացմունքային միջավայր, որտեղ կարոտը դառնում է կապող օղակ տարբեր թեմաների միջև և ընդգծում է մարդու կապը իր արմատների, սիրելի մարդկանց և անցած կյանքի հետ։

Ֆինանսներ

Աշխատությունը նվիրված է ֆինանսական ռիսկերի համալիր գնահատման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության առևտրային կազմակերպությունների գործունեության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության և արդյունավետության վրա ազդող ռիսկերի բացահայտման, չափման, վերլուծության և կառավարման հիմնախնդիրներն են։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ֆինանսական ռիսկերի հիմնական տեսակները՝ կապված իրացվելիության, վարկային պարտավորությունների, տոկոսադրույքների, արժութային տատանումների, շուկայական պայմանների և կազմակերպությունների ֆինանսական կառուցվածքի փոփոխությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի գնահատման համալիր մոտեցմանը, որը հնարավորություն է տալիս առանձին ռիսկերը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ դրանց փոխկապակցվածության և կազմակերպության ընդհանուր ֆինանսական վիճակի համատեքստում։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են ֆինանսական հաշվետվությունների և այլ տնտեսական ցուցանիշների հիման վրա ռիսկերի գնահատման հնարավոր մեթոդները, դրանց տեղեկատվական հիմքը և կիրառական արդյունավետությունը։ Քննարկվում են ինչպես ավանդական ֆինանսական գործակիցների, այնպես էլ քանակական գնահատման, կանխատեսման և մոդելավորման ժամանակակից մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև ռիսկերի կառավարման համակարգի ձևավորումը՝ սկսած ռիսկերի վաղ հայտնաբերումից և դրանց հնարավոր ազդեցության գնահատումից մինչև համապատասխան կանխարգելիչ և կարգավորող միջոցառումների իրականացումը։ Հայաստանի առևտրային կազմակերպությունների օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տեղական տնտեսական միջավայրի, շուկայի անկայունության, ֆինանսավորման պայմանների և այլ գործոնների ազդեցությունը կազմակերպությունների ֆինանսական ռիսկայնության վրա։ Աշխատության մեջ կարևորվում են նաև ռիսկերի նվազեցման ռազմավարությունների մշակումը, ֆինանսական որոշումների հիմնավորվածության բարձրացումը և կազմակերպությունների դիմակայունության ամրապնդումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ ՀՀ առևտրային կազմակերպություններում ֆինանսական ռիսկերի գնահատման և կառավարման ավելի ամբողջական համակարգերի ներդրման համար՝ նպաստելով ֆինանսական կայունության և կառավարչական որոշումների արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսական կառավարիչներին, ռիսկերի կառավարման մասնագետներին, աուդիտորներին, կազմակերպությունների ղեկավարներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և տնտեսագիտական ուղղությունների ուսանողներին։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենում երկխոսության լեզվական կառուցվածքի, հաղորդակցական առանձնահատկությունների և գործառական դրսևորումների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Երկխոսությունը դիտարկվում է որպես խոսքային հաղորդակցության հիմնական ձևերից մեկը, որի ընթացքում երկու կամ ավելի հաղորդակիցների խոսքային գործողությունները փոխկապակցվում են և կազմում իմաստային ու կառուցվածքային ամբողջություն։ Հետազոտության կենտրոնում երկխոսական միավորների ձևավորման սկզբունքներն են, խոսակիցների հերթագայումը, հարցի և պատասխանի փոխհարաբերությունը, նախորդ և հաջորդ խոսքային միավորների իմաստային կապը, ինչպես նաև հաղորդակցական իրավիճակի ազդեցությունը արտահայտությունների կառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարցական նախադասություններին և հարցուպատասխանական կառույցներին, որոնք կարևոր դեր ունեն երկխոսական խոսքի կազմակերպման մեջ։ Ուսումնասիրվում են նաև թերի և զեղչված նախադասությունները, բառ-նախադասությունները, կրկնությունները, դիմելաձևերը, ձայնարկությունները, եղանակավորող բառերը և խոսակցական լեզվին բնորոշ այլ միջոցներ, որոնց շնորհիվ երկխոսությունը ձեռք է բերում բնականություն, շարժունություն և արտահայտչականություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հնչերանգի ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն բառային կազմ ունեցող արտահայտությունը տարբեր հնչերանգային պայմաններում կարող է ունենալ տարբեր հաղորդակցական նշանակություն։ Քննության են առնվում առօրյա-խոսակցական, գեղարվեստական, հրապարակախոսական և այլ գործառական միջավայրերում հանդիպող երկխոսական կառույցները՝ բացահայտելով դրանց լեզվաոճական տարբերությունները։ Գեղարվեստական խոսքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սովորական հարցուպատասխանային կառուցվածքների հետ մեկտեղ ներքին, միակողմանի, անպատասխան և ոչ խոսքային արձագանքով ուղեկցվող երկխոսությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի ուղղակի խոսքի և հեղինակային խոսքի փոխհարաբերության քննությունը, քանի որ գեղարվեստական երկխոսությունը կարող է ծառայել կերպարների անհատականացմանը, նրանց մտածողության ու վերաբերմունքի բացահայտմանը և պատումի զարգացմանը։ Երկխոսական խոսքի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նաև ուսումնասիրելու լեզվական միջոցների ընտրության կախվածությունը խոսակիցների հարաբերություններից, հաղորդակցության նպատակից և կոնկրետ իրադրությունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շարահյուսական, ոճաբանական, գործաբանական և հաղորդակցական լեզվաբանության մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկխոսությունը որպես ժամանակակից հայերենի խոսքային համակարգի բազմաշերտ և դինամիկ երևույթ։

Մաթեմատիկա

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է քվանտային մեխանիկայի և թերմոդինամիկայի որոշ ճշգրիտ լուծվող մեկաչափ խնդիրների վերլուծությանը՝ անկարգավորված (disordered) համակարգերի տեսության համատեքստում՝ ընդգծելով պատահական պոտենցիալներով նկարագրվող ֆիզիկական համակարգերի վարքագծի հիմնարար առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մոդելների վրա, որտեղ մասնիկների շարժումը կամ ալիքային ֆունկցիաները ենթարկվում են տարածականորեն անկանոն կառուցվածք ունեցող միջավայրի ազդեցությանը, ինչը հանգեցնում է էներգետիկ սպեկտրի և տեղայնացման երևույթների բարդ վարքագծի։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ճշգրիտ լուծվող դեպքերին, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ վերլուծական արդյունքներ և ուսումնասիրել անկարգավորվածության ազդեցությունը քվանտային վիճակների վրա՝ առանց միայն թվային մոտեցումների սահմանափակման։ Ներկայացվում է նաև կապը մեկաչափ համակարգերի և Անդերսոնի տեղայնացման երևույթի միջև, ինչպես նաև վիճակագրական մեխանիկայի շրջանակում ազատ էներգիայի և վիճակագրական միջինների հաշվարկման մեթոդները։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև թերմոդինամիկական մեծությունների վարքագիծը անկարգավորված համակարգերում՝ ընդգծելով միջինացված և ֆլուկտուացիոն բաղադրիչների դերը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ճշգրիտ լուծվող մեկաչափ մոդելները կարևոր դեր ունեն անկարգավորված համակարգերի քվանտային և թերմոդինամիկական հատկությունների խորքային հասկացման համար՝ ապահովելով տեսական ֆիզիկայի համար արժեքավոր վերլուծական հենք։