Հայ մամուլի դերը ազգային արժեհամակարգի ձևավորման և պահպանման գործում.ընտանիք, հայրենիք, եկեղեցի: Ազդարար 225: Նյութեր հայ մամուլի 225-ամյակին նվիրված գիտաժողովի (28-29 նոյեմբերի 2019 թ.)

Lեզվաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է գեղարվեստական թարգմանության տեսության և գործնական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով փոխակերպական կաղապարի կիրառման մեթոդաբանության վրա։ Նյութում ներկայացվում է, թե ինչպես է թարգմանության գործընթացում սկզբնագրի լեզվական և ոճական կառուցվածքը վերակոդավորվում թիրախ լեզվի համակարգում՝ պահպանելով իմաստային ամբողջականությունը և գեղարվեստական ազդեցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխակերպման տարբեր տեսակներին՝ բառային, շարահյուսական և ոճական մակարդակներում, ինչպես նաև այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է պահպանել հեղինակային անհատականությունը և տեքստի էմոցիոնալ լարվածությունը։ Աշխատությունը նաև քննարկում է համարժեքության խնդիրները, մշակութային տարբերությունների ազդեցությունը թարգմանության վրա և այն ռազմավարությունները, որոնք թարգմանիչը կարող է կիրառել՝ ապահովելու համար բնագրին հնարավորինս մոտ գեղարվեստական արդյունք՝ միաժամանակ համապատասխանեցնելով այն նոր լեզվամշակութային միջավայրին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության և հայ բնակչության միջև ձևավորված պատմական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են կայսրության տարբեր ժամանակաշրջաններում հայերի սոցիալական և իրավական կարգավիճակը, համայնքային կյանքի առանձնահատկությունները, տնտեսական գործունեությունը, կրթական ու մշակութային զարգացումը, ինչպես նաև պետական կառույցների հետ փոխհարաբերությունները։ Ուշադրություն է դարձվում այն քաղաքական և հասարակական փոփոխություններին, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայ բնակչության կյանքի պայմանների և համայնքային կազմակերպման վրա։ Քննարկվում են Օսմանյան կայսրությունում իրականացված բարեփոխումները, ազգային և քաղաքական շարժումների զարգացումը, տարբեր ժողովուրդների միջև հարաբերությունների փոփոխությունները և դրանց հետևանքները հայ համայնքների համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի լարված քաղաքական իրավիճակին, հայերի նկատմամբ բռնություններին, տեղահանություններին և Հայոց ցեղասպանությանը՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու պատմական գործընթացների համատեքստում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հայկական համայնքների ներդրումը կայսրության տնտեսական, առևտրային, արհեստագործական, կրթական և մշակութային կյանքում, ինչպես նաև հայկական հաստատությունների և համայնքային կառույցների գործունեությունը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել մի քանի դար ընդգրկող բարդ և բազմաշերտ հարաբերությունների մասին՝ դիտարկելով ինչպես համակեցության և փոխազդեցության դրսևորումները, այնպես էլ հակասությունները, քաղաքական ճգնաժամերը և ողբերգական իրադարձությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, հայ ժողովրդի պատմությամբ, հայ-օսմանյան հարաբերություններով, ցեղասպանագիտությամբ և Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացումներով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ ազգային և հոգևոր-կրթական մտքի կարևոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Մկրտիչ Խրիմյան մանկավարժական հայացքների և գործնական գործունեության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա դերը XIX դարի հայ կրթական համակարգի ձևավորման և ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման գործընթացներում։ Գրքում վերլուծվում են Խրիմյանի գաղափարները կրթության նպատակների, դաստիարակության սկզբունքների, ազգային արժեքների փոխանցման և դպրոցական համակարգի կազմակերպման վերաբերյալ՝ ցույց տալով, թե ինչպես էր նա կապում կրթությունը ժողովրդի հոգևոր վերածննդի և հասարակական առաջընթացի հետ։ Հեղինակը դիտարկում է Խրիմյանի գործունեությունը որպես մանկավարժական մտքի և հասարակական ակտիվության միասնություն՝ ներառելով նրա հրապարակախոսական աշխատանքները, քարոզչական գործունեությունը և կրթական նախաձեռնությունները, որոնք ուղղված էին ազգային ինքնության պահպանմանը և զարգացմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է նաև ժամանակի սոցիալ-քաղաքական պայմանների ազդեցությունը նրա մանկավարժական մոտեցումների ձևավորման վրա, ինչպես նաև նրա գաղափարների ազդեցությունը հետագա սերունդների կրթական և մշակութային մտածողության վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, պատմաբանների, հայագիտական հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ կրթության պատմությամբ և ազգային-մշակութային վերածննդի գործընթացներով։

Մշակույթ

«ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականություն» թեմայով մատենագիտական ինֆորմացիան սովորաբար ներառում է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին (հատկապես 1960–1980-ական թվականներին) ՀԽՍՀ-ում հրատարակված գիտական հոդվածների, ժողովածուների, մենագրությունների և տեղեկագրական ցուցակների համակարգված նկարագրություն, որոնք վերաբերում են հայ մշակույթի զարգացման գործընթացներին՝ գրականություն, թատրոն, երաժշտություն, կերպարվեստ, կինո և ժողովրդական արվեստ։ Այսպիսի մատենագիտական աղբյուրները կազմվել են հիմնականում գրադարանների, գիտական ինստիտուտների և ՀՍՍՀ ԳԱ համակարգի կողմից՝ նպատակ ունենալով ապահովել մշակութային և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների տեղեկատվական բազան, ինչպես նաև հեշտացնել հետազոտողների աշխատանքը։ Դրանց մեջ ընդգրկվել են ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն հրապարակումներ՝ արտացոլելով խորհրդային ժամանակաշրջանի գիտական հաղորդակցության երկլեզու բնույթը։ Մատենագիտական ցուցակներում սովորաբար նշվել են հեղինակները, աշխատանքների անվանումները, հրատարակման վայրը, տարեթիվը, հրատարակչությունը և էջերի քանակը, ինչպես նաև թեմատիկ դասակարգումը՝ ըստ արվեստի ճյուղերի և մշակութային ուղղությունների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվել նաև պարբերական մամուլում տպագրված հոդվածներին, գիտաժողովների նյութերին և արվեստագիտական ակնարկներին, որոնք ներկայացրել են ժամանակակից մշակութային գործընթացները և դրանց գիտական մեկնաբանությունը։ Այս մատենագիտական աղբյուրները կարևոր դեր են խաղացել ՀՍՍՀ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության, արվեստի պատմության համակարգման և գիտական հետազոտությունների զարգացման գործում՝ ստեղծելով հիմք հետագա հայագիտական ուսումնասիրությունների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի օրացուցային տեղեկատու է, որը համակարգված ձևով ներկայացնում է 2017 թվականին լրացող պատմական, հասարակական, գիտական, գրական, կրթական և մշակութային նշանակություն ունեցող տարեդարձերն ու հիշարժան իրադարձությունները։ Այն նախատեսված է տարվա ընթացքում կարևոր տարեթվերի վերաբերյալ տեղեկատվության որոնումը հեշտացնելու և համապատասխան թեմաներով գրադարանային, կրթական ու մշակութային աշխատանքների կազմակերպմանը նպաստելու համար։ Նյութերը սովորաբար դասավորվում են ժամանակագրական սկզբունքով՝ հնարավորություն տալով ըստ ամիսների և օրերի հետևել նշանավոր գործիչների ծննդյան, գործունեության կամ հիշատակման տարեդարձերին, կարևոր պատմական իրադարձություններին, գիտական ձեռքբերումներին, գրական ու մշակութային կյանքի նշանակալի դրվագներին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հայ պատմության, գրականության, գիտության և մշակույթի հետ կապված տարեթվերին՝ դրանք ներկայացնելով համաշխարհային պատմության և մշակույթի նշանակալի իրադարձությունների հետ համադրությամբ։ Նման տեղեկատուի կարևոր առանձնահատկություններից է դրա կիրառական նշանակությունը գրադարանային աշխատանքի համար, քանի որ ընդգրկված տվյալները կարող են հիմք ծառայել գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ անկյունների, գրական երեկոների, հանդիպումների, ընթերցումների, դասախոսությունների և այլ տեղեկատվական ու կրթական միջոցառումների կազմակերպման համար։ Մատենագիտական բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս հիշարժան տարեթվերը կապել համապատասխան գրականության և տեղեկատվական աղբյուրների հետ՝ նպաստելով յուրաքանչյուր թեմայի առավել ամբողջական ներկայացմանը։ Հրատարակությունն օգտակար գործիք է նաև ուսուցիչների և կրթության ոլորտի աշխատողների համար, որոնք կարող են տարվա ընթացքում նախատեսվող միջոցառումների պլանավորման ժամանակ ընտրել պատմական, գրական, գիտական կամ մշակութային նշանակություն ունեցող թեմաներ։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում հասարակական և մշակութային հիշողության շրջանակում կարևորվող անձանց, իրադարձությունների և տարեդարձերի մասին։ Տարբեր բնագավառների նյութերի համատեղ ներկայացումը նպաստում է պատմության, գրականության, արվեստի, գիտության և հասարակական կյանքի միջև կապերի բացահայտմանը և ընթերցողների ընդհանուր ճանաչողական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը։ Տեղեկատուն կարող է օգտագործվել նաև որպես ժամանակագրական և մատենագիտական օժանդակ աղբյուր՝ կոնկրետ տարեթվերի կամ գործիչների վերաբերյալ նախնական տեղեկություններ որոնելիս։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գրադարանային տեղեկատվական ծառայությունների, մշակութային ծրագրերի և կրթադաստիարակչական գործունեության կազմակերպման տեսանկյունից՝ նպաստելով հիշարժան իրադարձությունների համակարգված լուսաբանմանը և պատմամշակութային ժառանգության հանրայնացմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, ուսուցիչների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, ուսանողների, հետազոտողների և պատմական ու մշակութային տարեթվերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մանկավարժություն

Հրատարակությունը 19-րդ դարի կրթական և պատմական բնույթի պաշտոնական սկզբնաղբյուր է, որը ներկայացնում է Մոսկվայում գործող Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության ընդհանուր վիճակը 1861–1862 ուսումնական տարվա ընթացքում։ Այն կազմված է հաստատության ղեկավարության կողմից ներկայացված հաշվետվության ձևաչափով և հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում ուսումնական հաստատության կառուցվածքի, կրթական գործընթացի, վարչական կազմակերպման և գիտակրթական գործունեության վերաբերյալ։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում ուսումնական տարվա հիմնական արդյունքներին, դասավանդման կազմակերպմանը, ուսումնական առարկաներին, դասախոսական կազմի աշխատանքին, սովորողների թվին և առաջադիմությանը, ինչպես նաև հաստատության ներքին կյանքի տարբեր կողմերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել արևելյան լեզուների ուսուցման առանձնահատկությունները, կրթական ծրագրերի իրականացումը և այն գիտական ու մշակութային ուղղությունները, որոնց զարգացման գործում հաստատությունը նշանակալի դեր է ունեցել։ Հաշվետվական բնույթը նյութին հաղորդում է փաստագրական արժեք՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրթական հաստատության պատմությունը, այլև Ռուսական կայսրության 19-րդ դարի կրթական համակարգի որոշ առանձնահատկություններ։ Անդրադարձ է կատարվում հաստատության նյութական միջոցներին, գրադարանային և ուսումնական ռեսուրսներին, վարչական փոփոխություններին, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման խնդիրներին և ձեռքբերումներին։ Նյութը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև ուսուցիչների, պաշտոնյաների, սովորողների, կրթական միջոցառումների և տարվա ընթացքում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունների մասին, ինչն այն դարձնում է արժեքավոր կենսագրական և պատմագիտական աղբյուր։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հաստատության կապը հայ կրթական ու մշակութային կյանքի հետ, քանի որ Լազարյան ինստիտուտը կարևոր դեր է ունեցել հայագիտական և արևելագիտական գիտելիքների տարածման, հայ երիտասարդների կրթության և գիտամշակութային կապերի զարգացման գործում։ Պաշտոնական հաշվետվության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հաստատության առօրյա գործունեության պատկերը, հետևելու կրթական քաղաքականության իրականացմանը և հասկանալու արևելագիտական կրթության կազմակերպման սկզբունքները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի կրթության պատմության, հայագիտության, արևելագիտության և 19-րդ դարի ռուսահայ մշակութային ու կրթական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։