Հայաստանի ազգային գրադարանի 2024 թ. ծրագիրը

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հարավկասպյան ավազանի գետանունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց ծագումը, լեզվական կազմավորումը և պատմամշակութային զարգացումը։ Հեղինակը վերլուծում է տարածաշրջանի հիդրոնիմների բազմաշերտ համակարգը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր լեզվական շերտեր՝ իրանական, թյուրքական, կովկասյան և մասամբ նաև հնդեվրոպական ազդեցություններ, ձևավորել գետերի անվանաբանական պատկերը։ Գրքում դիտարկվում են գետանունների իմաստաբանական կառուցվածքները, դրանց կապը բնական միջավայրի առանձնահատկությունների՝ հոսքի, գույնի, արագության, աշխարհագրական դիրքի և բնակավայրերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հին և նոր անվանումների համեմատությանը, դրանց փոփոխության պատմական պատճառներին և քարտեզագրական աղբյուրներում արձանագրված տարբերակներին։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է լեզվական փոխառությունների և տեղական անվանաբանական ավանդույթների փոխազդեցությունը՝ բացահայտելով տարածաշրջանի հիդրոնիմիկ համակարգի ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարևոր է լեզվաբանների, աշխարհագրագետների, պատմաբանների և տոպոնիմիկայի ոլորտի հետազոտողների համար՝ նպաստելով Հարավկասպյան ավազանի բնական-մշակութային միջավայրի ավելի խոր ըմբռնմանը։

Կրոն

Աշխատությունը պատմական կրոնական բնույթի տեքստ է՝ նվիրված առ Աստված գոհաբանական և աղոթական դիմումին՝ Ռուսական կայսրության միապետի և կայսերական ընտանիքի առողջության ու բարօրության համար։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցական արարողակարգը, միապետական իշխանության նկատմամբ ձևավորված կրոնական պատկերացումները և պետական ու հոգևոր կյանքի փոխհարաբերությունները։ Տեքստում կարևոր տեղ է հատկացվում բարձրագույն իշխանության պահպանության, առողջության, երկարակեցության և բարօրության համար կատարվող աղոթքին՝ դրանք ներկայացնելով աստվածային հովանավորության և հասարակական խաղաղության գաղափարների համատեքստում։ Բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այն ժամանակվա պաշտոնական կրոնական խոսքի լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, աղոթական ձևակերպումները, պատվանունների կիրառությունը և միապետին ու նրա ընտանիքին վերաբերող հանդիսավոր արտահայտչամիջոցները։ Միաժամանակ այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է պետական արարողությունների և եկեղեցական ծիսական պրակտիկայի պատմության ուսումնասիրության համար։ Նյութի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե ինչպես էին կրոնական արարողությունները ներգրավվում պետական նշանակության իրադարձությունների և միապետական իշխանության խորհրդանշական ներկայացման մեջ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել նաև հասարակական մտածողության, քաղաքական մշակույթի և կրոնական աշխարհընկալման պատմության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցու պատմության մասնագետների, մշակութաբանների, հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների և պատմական սկզբնաղբյուրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ լեզվական համալսարաններում գերմաներենի ուսուցման ժամանակ տնտեսագիտական տերմինաբանության ընտրության և մեթոդական մոտեցումների մշակմանը։ Նյութում վերլուծվում են այն սկզբունքները, որոնց վրա պետք է հիմնված լինի մասնագիտացված lexis-ի ուսուցումը՝ ընդգծելով տերմինների ընտրության հստակությունն, նշանակության համատեքստային վերլուծությունը և ուսուցման նպատակների հետ հարմարվողականությունը։ Աշխատությունը պարունակում է նաև մեթոդական տիպերի համակարգում, օրինակ՝ դասընթացային, ինքնուրույն ուսուցման, բառապաշարային և գործնական պարապմունքների միջոցով տերմինների յուրացման մեխանիզմները։ Նյութում անդրադառնում է մասնագիտական լեզվին ինտեգրված ուսուցման կարևորությունը՝ ապահովելու ուսանողների խոսակցական և գրավոր կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև տերմինների կիրառումը պրոֆեսիոնալ առօրյա իրավիճակներում։ Աշխատությունը կարևոր է լեզվաբանների, տնտեսագետների և ուսուցիչների համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել մասնագիտացված լեզվական ուսուցման արդյունավետությունը ոչ լեզվական բուհերում։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է զարգացող երկրներում սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների գնահատման համար կիրառվող համաթվերի մեթոդաբանության ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հիմնախնդիրների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են սոցիալ-տնտեսական զարգացման տարբեր բաղադրիչների չափման և համադրման մեթոդները, դրանց հիման վրա կազմվող համաթվերի կառուցվածքը, հաշվարկման սկզբունքները և կիրառման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ցուցանիշների ներառմանը, որոնք բնութագրում են բնակչության կենսամակարդակը, եկամուտները, զբաղվածությունը, կրթությունը, առողջապահությունը, աղքատությունը, տնտեսական ակտիվությունը և սոցիալական անհավասարությունը։ Ուսումնասիրության մեջ վերլուծվում են համաթվերի ձևավորման ժամանակ տվյալների համադրելիության, չափման ճշգրտության, կշռման մեթոդների ընտրության, տարբեր երկրների առանձնահատկությունների հաշվառման և ժամանակային փոփոխությունների գնահատման խնդիրները։ Զարգացող երկրների պայմաններում սոցիալ-տնտեսական գործընթացների բազմազանությունն ու տվյալների սահմանափակ հասանելիությունը պահանջում են գնահատման առավել ճկուն և հիմնավորված մեթոդներ, որոնք հնարավորություն կտան ավելի ամբողջական ներկայացնել վերափոխումների իրական ազդեցությունը հասարակության և տնտեսության վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, վիճակագիրների, սոցիալական քաղաքականության մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և սոցիալ-տնտեսական զարգացման գնահատմամբ զբաղվող ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատանքը նվիրված է լեռնային գետերից ջրի վերցման համար նախատեսված ջրընդունիչ կառուցվածքների կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով լեռնային գետերի հիդրոլոգիական և հիդրավլիկական առանձնահատկությունները։ Լեռնային գետերը բնութագրվում են մեծ թեքություններով, հոսքի արագության զգալի տատանումներով, ջրի մակարդակի արագ փոփոխություններով, պինդ մասնիկների և նստվածքների մեծ քանակով, ինչպես նաև քարերի, խճի և այլ բեկորային նյութերի տեղափոխմամբ, ինչն էապես բարդացնում է ջրընդունիչների նախագծումը և շահագործումը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել գործող ջրընդունիչ համակարգերի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և առաջարկել այնպիսի կառուցվածքային ու տեխնիկական լուծումներ, որոնք կապահովեն ջրի հուսալի ընդունում տարբեր հիդրոլոգիական պայմաններում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում ջրի ընդունման գործընթացի վրա գետի հոսքի արագության, ջրի ծախսի, հունի ձևի, թեքության, նստվածքների շարժման և սեզոնային փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջրընդունիչների աշխատանքի հետ կապված հիմնական խնդիրները, այդ թվում՝ մուտքային հատվածների խցանումը, նստվածքների կուտակումը, ջրի ընդունման արդյունավետության նվազումը, հիդրավլիկական ռեժիմի խախտումները և կառուցվածքների վնասման վտանգը։ Հնարավոր կատարելագործումները կարող են ներառել ջրի մուտքի կառուցվածքային ձևի փոփոխություն, պաշտպանիչ և մաքրող տարրերի կատարելագործում, նստվածքների հեռացման ավելի արդյունավետ համակարգերի կիրառում, ինչպես նաև ջրի հոսքի ուղղորդման և կարգավորման մեխանիզմների բարելավում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրընդունիչի աշխատանքի հուսալիության ապահովումը ոչ միայն սովորական, այլև վարարումների և հոսքի կտրուկ փոփոխությունների ժամանակ։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է հաշվի առնել ծայրահեղ հիդրոլոգիական իրավիճակները և կառուցվածքի կայունությունը դրանց պայմաններում։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև հիդրավլիկական հաշվարկների կատարելագործման մեթոդները, լաբորատոր կամ մոդելային հետազոտությունների կիրառումը և տարբեր կառուցվածքային լուծումների համեմատական գնահատումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ընտրել այնպիսի ջրընդունիչի կառուցվածք, որը միաժամանակ ապահովում է անհրաժեշտ ջրի քանակի ընդունում, նվազեցնում է նստվածքների և բեկորների ներթափանցումը և երկարացնում է համակարգի շահագործման ժամկետը։ Թեման ունի գործնական կարևորություն ջրամատակարարման, ոռոգման, փոքր հիդրոէներգետիկայի և այլ ջրատնտեսական համակարգերի համար, որտեղ անհրաժեշտ է լեռնային գետերի ջրային ռեսուրսների արդյունավետ և անվտանգ օգտագործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկների, ջրաշինարարների, հիդրոլոգների, նախագծող ինժեներների, ջրային տնտեսության մասնագետների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակաուղղված է լեռնային գետերի բարդ հոսքային պայմաններին առավել լավ հարմարված, հուսալի և արդյունավետ ջրընդունիչ կառուցվածքների նախագծման ու շահագործման գիտատեխնիկական հիմքերի կատարելագործմանը։

Պատմություն

Վեպ գաղթականութիւն Հայոց Տրապիզօնի - Աբել Մխիթարեանց 1857 աշխատությունը ներկայացնում է պատմական-գեղարվեստական պատում, որի հիմքում ընկած է Տրապիզոնի հայ բնակչության կյանքը և գաղթի փորձառությունը՝ ընդգծելով 19-րդ դարի միջավայրում ձևավորված սոցիալական, տնտեսական և ազգային ճնշումները, որոնք ստիպել են մարդկանց լքել իրենց հայրենի բնակավայրերը և որոնել նոր գոյության ուղիներ։ Ստեղծագործությունը միավորում է վիպական տարրերը և պատմական հիշողությունը՝ ցույց տալով ոչ միայն գաղթի ֆիզիկական ընթացքը, այլ նաև դրա հոգեբանական ազդեցությունը անհատների և համայնքների վրա, նրանց կորուստները, հույսերը և ինքնության պահպանման պայքարը օտար միջավայրում։ Հեղինակը կենտրոնանում է նաև Տրապիզոնի հայկական համայնքի կենցաղի, ավանդույթների և փոխհարաբերությունների վրա՝ ստեղծելով պատկերավոր նկարագրություն այն աշխարհի, որը աստիճանաբար ենթարկվում է փոփոխությունների և ճնշումների, և այդ համատեքստում գաղթը դառնում է ոչ միայն անհրաժեշտություն, այլև պատմական ճակատագրի դրսևորում։