Հայկական ամրոցաշինության ճարտարապետական բնագծերը 9-14 դարերում (Կենտրոնական Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական թագավորության օրինակներով)

Պատմություն

Այս գիրքը ներկայացնում է Սովետական ժողովրդի Հայրենական մեծ պատերազմին նվիրված գրականության մատենագիտական ցանկ՝ ընդգրկելով տարբեր բնույթի հրատարակություններ, պատմական ուսումնասիրություններ, փաստաթղթային աղբյուրներ, հուշագրություններ և գիտական աշխատություններ։ Այն ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց պատմաբանների, հետազոտողների, ուսանողների, գրադարանավարների և թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հեշտացնելով համապատասխան գրականության որոնումն ու ընտրությունը։ Գրքում համակարգված կերպով ներկայացված աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել պատերազմի ռազմական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային տարբեր կողմերը, ինչպես նաև ծանոթանալ այդ ժամանակաշրջանին վերաբերող բազմազան հրապարակումներին։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես գիտահետազոտական և կրթական նպատակներով, այնպես էլ պատմական մատենագիտական աշխատանքի և տեղեկատվական որոնումների ընթացքում։

Քաղաքագիտություն

«Ժամանակակից Ադրբեջան» տեղեկագիրքը համապարփակ վերլուծական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է Ադրբեջանի Հանրապետության ժամանակակից քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և սոցիալ-մշակութային համակարգի հիմնական առանձնահատկությունները։ Այն անդրադառնում է երկրի պետական կառուցվածքին, կառավարման մոդելին, ներքին քաղաքական գործընթացներին և արտաքին քաղաքական ուղղություններին՝ ընդգծելով տարածաշրջանային դերակատարությունը Հարավային Կովկասում։ Գրքում քննարկվում են նաև Ադրբեջանի զինված ուժերի զարգացման միտումները, էներգետիկ ռեսուրսների և նավթագազային քաղաքականության ազդեցությունը պետական տնտեսության վրա, ինչպես նաև հասարակական կյանքի և ազգային ինքնության ձևավորման գործընթացները։ Հեղինակները փորձում են ներկայացնել տեղեկատվական ձեռնարկի ձևաչափով կառուցված, համակարգված պատկեր՝ նախատեսված հետազոտողների, դիվանագետների, քաղաքագետների և տարածաշրջանով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նյութը հիմնված է տարբեր աղբյուրների համադրման վրա և ծառայում է որպես տեղեկատու-վերլուծական ռեսուրս՝ ժամանակակից Ադրբեջանի բազմաշերտ իրականությունը հասկանալու համար։

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է արդի արևելահայերենում նորաբանությունների առաջացման, տարածման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ 20-րդ դարի 90-ական թվականներից սկսած։ Այս ժամանակաշրջանը հայոց լեզվի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունի, քանի որ Հայաստանի անկախացումից հետո հասարակական, քաղաքական, տնտեսական, գիտատեխնիկական և մշակութային կյանքի արագ փոփոխությունները զգալիորեն ընդլայնեցին նոր բառերի և արտահայտությունների առաջացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է բացահայտել ժամանակակից արևելահայերենի նորաբանությունների իմաստային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև պարզել այն լեզվական և արտալեզվական գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց ձևավորումն ու գործածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում նորաբանությունները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես նոր ստեղծված բառեր, այլև որպես նախկինում գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ, նոր բառակապակցություններ և լեզվական միավորներ, որոնք ժամանակակից խոսքում ձեռք են բերել նոր գործառույթ կամ տարածում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորաբանությունների իմաստային դասակարգմանը։ Դրանք կարող են արտահայտել նոր առարկաներ, երևույթներ, մասնագիտություններ, տեխնոլոգիաներ, հասարակական հարաբերություններ և մշակութային իրողություններ, ինչպես նաև արդեն հայտնի հասկացությունների նոր իմաստային նրբերանգներ։ Այս գործընթացում առանձնահատուկ դեր են ունեցել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, համացանցի, զանգվածային լրատվության միջոցների, բիզնեսի, քաղաքականության և հասարակական կյանքի զարգացումները։ Կառուցվածքային տեսանկյունից աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նոր բառերի կազմության հիմնական եղանակներին՝ ածանցմանը, բարդությանը, հապավմանը, բառաբարդմանը, փոխառությանը, պատճենմանը և այլ բառակազմական գործընթացներին։ Կարևոր է նաև օտարալեզու բառերի և միջազգային տերմինաբանության ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ հատկապես տեխնոլոգիական և մասնագիտական ոլորտներում բազմաթիվ նոր հասկացություններ հայերեն են ներթափանցել այլ լեզուներից կամ դրանց հիման վրա ստեղծվել են հայերեն համարժեքներ։ Նորաբանությունների ուսումնասիրության ժամանակ էական նշանակություն ունի նաև լեզվի ներքին հնարավորությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխհարաբերությունը։ Մի դեպքում նոր հասկացությունը կարող է արտահայտվել հայերենի բառակազմական միջոցներով, իսկ մեկ այլ դեպքում՝ փոխառվել պատրաստի ձևով և աստիճանաբար հարմարվել հայերենի հնչյունական, ձևաբանական կամ իմաստային համակարգին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև նորաբանությունների կենսունակությունը․ դրանց մի մասը արագորեն տարածվում և դառնում է ընդհանուր գործածական, մյուսները մնում են սահմանափակված որոշակի մասնագիտական կամ սոցիալական խմբերում, իսկ որոշ նորաստեղծ բառեր ժամանակի ընթացքում դուրս են մղվում գործածությունից։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, որ լեզվի բառապաշարը մշտապես շարժուն համակարգ է, որն արձագանքում է հասարակության փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև նորաբանությունների գործածության ուսումնասիրությունը մամուլում, լրատվական կայքերում, սոցիալական հաղորդակցության հարթակներում, գեղարվեստական գրականության մեջ և առօրյա խոսքում։ Այդպիսի նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն նոր բառերի կառուցվածքը, այլև դրանց իրական տարածվածությունն ու գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժամանակակից արևելահայերենի բառապաշարը դիտարկում է որպես արագ զարգացող համակարգ, որտեղ նորաբանությունների առաջացումը արտացոլում է Հայաստանի հասարակական և մշակութային կյանքի փոփոխությունները։ Թեման կարևոր է ինչպես հայերենի բառագիտության և բառակազմության տեսական ուսումնասիրության, այնպես էլ լեզվի զարգացման արդի միտումների բացահայտման համար, քանի որ նորաբանությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու արևելահայերենի ճկունությունը, նոր հասկացություններ արտահայտելու ներուժը և ժամանակակից հաղորդակցական պահանջներին հարմարվելու կարողությունը։

Տեխնոլոգիա

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է վեյվլետային մշակման մեթոդների հետազոտությանը և կատարելագործմանը կապի համակարգերում ազդանշանների վերլուծության և վերամշակման նպատակով՝ ընդգծելով դրանց կիրառական նշանակությունը ժամանակակից թվային հաղորդակցությունում։ Նյութում վերլուծվում են վեյվլետ-տրանսֆորմացիայի հիմնական սկզբունքները՝ բազմամասշտաբ ներկայացման հնարավորությունը, ժամանակ-հաճախականության համատեղ վերլուծությունը և ոչ ստացիոնար ազդանշանների մշակման արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աղմուկի նվազեցման (denoising), ազդանշանների սեղմման և ինֆորմացիայի վերականգնման խնդիրներին, որոնք հատկապես կարևոր են բարձր արագության և բարձր հուսալիության կապի համակարգերում։ Քննարկվում են նաև տարբեր տեսակի վեյվլետ-բազիսների ընտրության ազդեցությունը մշակման որակի վրա, ինչպես նաև ալգորիթմների օպտիմալացման մեթոդները՝ հաշվողական բարդության նվազեցման և իրական ժամանակում կիրառման հնարավորության ապահովման համար։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ վեյվլետային մոտեցումները արդյունավետ գործիք են ժամանակակից կապի համակարգերում ազդանշանների ճշգրիտ վերլուծության, աղմուկակայունության բարձրացման և տեղեկատվության փոխանցման որակի բարելավման համար՝ հատկապես բարդ և փոփոխական միջավայրերում։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է որոշ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության ուսումնասիրությանը ոչ ռադիկալային և ազատ ռադիկալային շղթայական ռեակցիաների արագության, ընթացքի և մեխանիզմների վրա։ Հետազոտության առանցքում կենսաբանական նշանակություն ունեցող միացությունների և բարձր ռեակցունակությամբ միջանկյալ մասնիկների փոխազդեցությունների ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ պարզելու համար, թե նյութի կառուցվածքը և քիմիական հատկությունները ինչպես կարող են փոփոխել տարբեր ռեակցիաների կինետիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատ ռադիկալների առաջացման, փոխակերպման և չեզոքացման գործընթացներին, ինչպես նաև շղթայական ռեակցիաների զարգացման հիմնական փուլերի փոխկապակցվածությանը։ Դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը կարող են ինչպիսի ազդեցություն ունենալ ռեակցիոն շղթաների ընթացքի, միջանկյալ մասնիկների կայունության և վերջնական արդյունքների ձևավորման վրա։ Ոչ ռադիկալային գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր մեխանիզմներով ընթացող փոխազդեցությունները և գնահատել նույն նյութի ազդեցության առանձնահատկությունները տարբեր ռեակցիոն համակարգերում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիայի արագության և նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը և մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունները կարող են պայմանավորել դրա ռեակցունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կինետիկական տվյալների վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ռեակցիաների հնարավոր մեխանիզմների պարզաբանման և տարբեր փուլերի հարաբերական նշանակության գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հակաօքսիդանտային կամ հակառադիկալային հատկությունների ֆիզիկաքիմիական հիմքերին՝ դիտարկելով այն ընդհանուր սկզբունքները, որոնց միջոցով որոշ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ կարող են փոխազդել ակտիվ մասնիկների հետ և փոփոխել օքսիդացման գործընթացների ընթացքը։ Այս հարցերը կարևոր են կենսաբանական համակարգերում օքսիդավերականգնման գործընթացների և օքսիդատիվ հավասարակշռության քիմիական հիմքերի ըմբռնման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է նպաստել կառուցվածք–ռեակցունակություն փոխկապակցվածությունների բացահայտմանը և տարբեր միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քիմիական կինետիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, ազատ ռադիկալների քիմիայի և կենսաօրգանական քիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց կինետիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Փիլիսոփայություն

Գիրքը՝ «Փիլիսոփայության ներածություն», հեղինակը Ասատրյան Մ.Վ., հանդիսանում է ուսումնական ձեռնարկ, որը ներկայացնում է փիլիսոփայության որպես գիտական և աշխարհայացքային համակարգի հիմունքները, հիմնական կատեգորիաները և պատմական զարգացման ընդհանուր պատկերացումը։ Այն բացահայտում է փիլիսոփայության առարկան, խնդիրները և մեթոդները, ինչպես նաև նրա կապը այլ գիտությունների և հասարակական գիտակցության ձևերի հետ։ Գրքում մանրամասն ներկայացվում են փիլիսոփայության հիմնական բաժինները՝ օնտոլոգիա (լինելու ուսմունք), իմացաբանություն (ճանաչողության տեսություն), մարդաբանություն, սոցիալական փիլիսոփայություն և արժեքաբանություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված աշխարհի, նյութի և գիտակցության փոխհարաբերության հիմնախնդիրներին, ճանաչողության գործընթացին, ճշմարտության և գիտելիքի բնույթին, ինչպես նաև մարդու գոյության իմաստի փիլիսոփայական մեկնաբանություններին։ Ներառված են նաև փիլիսոփայության պատմության հիմնական փուլերը՝ հին աշխարհի, միջնադարի, նոր և ժամանակակից փիլիսոփայական ուղղությունները։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, դասախոսների և փիլիսոփայությամբ հետաքրքրված ընթերցողների համար՝ նպաստելով փիլիսոփայական մտածողության հիմունքների համակարգված և մատչելի ընկալմանը։