Հայկական սփյուռքի գաղափարա–քաղաքական հիմնախնդիրները 1991- 2012 թվականներին

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի շրջանակում սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման ֆինանսատնտեսական և կառավարչական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման գործընթացներն են՝ սոցիալական քաղաքականության նպատակների իրականացման տեսանկյունից։ Բյուջետային համակարգը դիտարկվում է որպես պետական սոցիալական քաղաքականության կարևոր գործիք, որի միջոցով ֆինանսավորվում են սոցիալական պաշտպանության, կրթության, առողջապահության և հասարակական նշանակություն ունեցող այլ ոլորտների ծրագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի կառուցվածքին և սոցիալական ուղղվածությանը՝ գնահատելով, թե ֆինանսական միջոցների բաշխման մեխանիզմներն ինչպես կարող են նպաստել բնակչության սոցիալական կարիքների բավարարմանը և հանրային ծառայությունների հասանելիության ապահովմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սոցիալական ծախսերի պլանավորման սկզբունքները, պետական ծրագրերի ֆինանսավորման աղբյուրները, բյուջետային առաջնահերթությունների սահմանման մեխանիզմները և պետական ֆինանսների սահմանափակ հնարավորությունների պայմաններում ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման խնդիրները։ Կարևորվում է սոցիալական ծրագրերի ֆինանսավորման արդյունավետության գնահատումը՝ համադրելով հատկացված միջոցները նախատեսված նպատակների և արձանագրված սոցիալ-տնտեսական արդյունքների հետ։ Առանձին ուղղություն է պետական բյուջեի եկամուտների և սոցիալական պարտավորությունների միջև հավասարակշռության ուսումնասիրությունը, քանի որ երկարաժամկետ սոցիալական քաղաքականության իրականացումը կապված է նաև պետական ֆինանսների կայունության հետ։ Կարող են քննության առնվել աղքատության նվազեցման, սոցիալական աջակցության, զբաղվածության խթանման, կենսաթոշակային ապահովության և հանրային ծառայությունների ֆինանսավորման հետ կապված բյուջետային մեխանիզմները՝ առանց դրանք մեկուսացնելու ընդհանուր տնտեսական քաղաքականությունից։ Ուշադրության է արժանի նաև բյուջետային գործընթացի թափանցիկության, վերահսկողության և ծրագրային բյուջետավորման նշանակությունը՝ պետական միջոցների նպատակային և արդյունքահեն օգտագործման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել կենտրոնական և տեղական մակարդակներում սոցիալական խնդիրների ֆինանսավորման փոխհարաբերությունները՝ բացահայտելով ֆինանսական պատասխանատվության և ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրային ֆինանսների, բյուջետային քաղաքականության, սոցիալական պաշտպանության և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սոցիալական հիմնախնդիրների լուծման գործում բյուջետային մեխանիզմների դերն ու դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։

Պատմություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Վարդավառ տոնին հայոց մշակույթում՝ ընդգծելով դրա պատմական ծագումը, ազգագրական առանձնահատկությունները և ժամանակի ընթացքում ձևավորված ծիսական-մշակութային շերտերը։ Աշխատությունը վերլուծում է Վարդավառի հնագույն արմատները՝ կապված ջրի պաշտամունքի, բնության վերածննդի և պտղաբերության գաղափարների հետ, ինչպես նաև քրիստոնեական շրջանի ազդեցությամբ տոնի իմաստային վերափոխումները և այն կապը Պայծառակերպության տոնի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական ծեսերին, խաղերին, ջրով իրար վրա ցողելու սովորույթին, տարածաշրջանային տարբերություններին և համայնքային համախմբման դերին, որը Վարդավառը դարձնում է ոչ միայն կրոնական, այլև սոցիալական համերաշխության դրսևորում։ Ուսումնասիրությունը նաև դիտարկում է տոնի պահպանման և վերաիմաստավորման գործընթացները ժամանակակից Հայաստանում՝ ընդգծելով դրա նշանակությունը ազգային ինքնության, մշակութային հիշողության և ավանդույթների շարունակականության մեջ։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է զանգվածային սպասարկման համակարգերի մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությանը, որոնց մուտքային պահանջների հոսքը նկարագրվում է մարկովյան ժամանման գործընթացներով (MAP), իսկ համակարգում նախատեսվում է նաև այսպես կոչված «բացասական» կանչերի առկայություն։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այնպիսի հերթային համակարգեր, որտեղ սովորական պահանջները մուտք են գործում սպասարկման համար, մինչդեռ բացասական պահանջները կարող են ազդել արդեն հերթում կամ համակարգում գտնվող պահանջների քանակի և վիճակի վրա՝ համաձայն ընտրված մաթեմատիկական մոդելի կանոնների։ MAP հոսքերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս նկարագրել ավելի բարդ և փոխկապակցված ժամանումներ, քան դասական պարզագույն հոսքերի դեպքում՝ հաշվի առնելով համակարգի ներքին մարկովյան վիճակները և դրանց փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համակարգի վիճակների մաթեմատիկական ներկայացմանը, անցումային ինտենսիվությունների կառուցմանը և հավանականային բնութագրերի որոշմանը։ Քննվում են ստացիոնար ռեժիմի գոյության պայմանները, վիճակների հավանականությունների հաշվարկման մեթոդները և հերթի երկարությունը, համակարգում պահանջների միջին քանակը, սպասման ժամանակը ու սպասարկման արդյունավետությունը բնութագրող ցուցանիշները։ Բացասական կանչերի ներառումը մոդելի մեջ ստեղծում է լրացուցիչ բարդություն, քանի որ դրանց ժամանումը կարող է փոփոխել հերթի կառուցվածքը և ազդել համակարգի հետագա դինամիկայի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել մարկովյան շղթաների տեսության, հավանականությունների տեսության, մատրիցային վերլուծության և հաշվողական մեթոդների գործիքներ։ Կարևորվում են մատրիցային-անալիտիկ մոտեցումները, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգված ձևով նկարագրել մեծ թվով վիճակներ ունեցող հերթային համակարգերը և ստանալ դրանց հիմնական հավանականային բնութագրերը։ Ուսումնասիրվում է մոդելի պարամետրերի՝ պահանջների ժամանման ինտենսիվության, սպասարկման արագության, բացասական կանչերի հաճախականության և համակարգի կառուցվածքային սահմանափակումների ազդեցությունը աշխատանքի արդյունավետության վրա։ Թվային փորձերի և տեսական արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համակարգի վարքի օրինաչափությունները տարբեր ծանրաբեռնվածությունների պայմաններում։ Նման մոդելները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հեռահաղորդակցական, համակարգչային, տեղեկատվական և սպասարկման այն համակարգերի հետազոտման համար, որոնցում հնարավոր են առաջադրանքների չեղարկումներ, հեռացումներ կամ հոսքերի բարդ կախվածություններ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հավանականությունների տեսության, պատահական գործընթացների, զանգվածային սպասարկման տեսության, կիրառական մաթեմատիկայի և համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության 2019 թվականի համար նախատեսված աշխատանքների կազմակերպված ծրագիրը՝ ընդգրկելով գրադարանային հավաքածուների հաշվառման, պահպանության, մշակման, սպասարկման, մատենագիտական գործունեության, թվայնացման և մշակութային ծրագրերի հիմնական ուղղությունները։ Այն գործնական և կազմակերպչական նշանակություն ունեցող փաստաթուղթ է, որի միջոցով համակարգվում են տարվա ընթացքում իրականացվելիք աշխատանքները, սահմանվում են առաջնահերթ խնդիրները և համապատասխան ստորաբաժանումների գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման և վերակազմակերպման աշխատանքներին, այդ թվում՝ ռուսերեն գրքային հավաքածուի վերահաշվառմանը և գրադարանին միացված Գրապալատի հավաքածուի վերագրանցման ու վերահաշվառման գործընթացին։ Ծրագրային աշխատանքների շրջանակում կարևորվում են ազգային տպագիր ժառանգության հավաքագրումը, պահպանությունը և հանրությանը հասանելի դարձնելը, ինչպես նաև գրադարանային տեղեկատվական ռեսուրսների շարունակական զարգացումը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրադարանի տարբեր բաժինների գործառույթների, ընթերցողների սպասարկման կազմակերպման, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի և գրադարանային հավաքածուների կառավարման վերաբերյալ։ Կարևոր ուղղություններից են նաև մշակութային և գիտական միջոցառումների կազմակերպումը, գրքի և ընթերցանության հանրահռչակումը, ցուցահանդեսային գործունեությունը և մասնագիտական համագործակցության զարգացումը։ Տարվա ծրագրային գործունեությունն առանձնահատուկ նշանակություն ուներ նաև հաստատության պատմության տեսանկյունից, քանի որ 2019 թվականին նշվում էր պետական գրադարանային կարգավիճակի ձևավորման հետ կապված պատմական իրադարձության 100-ամյակը։ Այդ հանգամանքը հնարավորություն էր տալիս գրադարանի ընթացիկ աշխատանքները համադրել նրա պատմական ժառանգության ներկայացման և հանրահռչակման նախաձեռնությունների հետ։ Ծրագիրը կարևոր սկզբնաղբյուր է գրադարանագիտության և մշակութային կառավարման ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է կոնկրետ ժամանակաշրջանում ազգային գրադարանի առջև դրված կազմակերպչական, մասնագիտական և մշակութային խնդիրները։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս հետագա տարիների ծրագրերի ու հաշվետվությունների հետ համադրությամբ ուսումնասիրելու գրադարանի գործունեության առաջնահերթությունների փոփոխությունները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներգրավումը և ազգային գրադարանային համակարգի զարգացման միտումները։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է քրոնիկական տոնզիլիտով հիվանդների իմունային համակարգի խանգարումների ուսումնասիրությանը՝ դրանք վերին շնչուղիների և աղիների միկրոֆլորայի առանձնահատկությունների հետ կապակցված դիտարկելու միջոցով։ Հետազոտության կենտրոնում քրոնիկական բորբոքային գործընթացի, լորձաթաղանթների միկրոբիոտայի և օրգանիզմի իմունային պատասխանի փոխհարաբերություններն են։ Ժամանակակից տվյալները ցույց են տալիս, որ վերին շնչուղիների միկրոբիոտան մասնակցում է տեղային պաշտպանական մեխանիզմների կարգավորմանը և կարող է ազդել վարակների նկատմամբ զգայունության վրա, իսկ աղիքային միկրոբիոտան կարևոր դեր ունի ինչպես լորձաթաղանթային, այնպես էլ համակարգային իմունային գործընթացների ձևավորման մեջ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել քրոնիկական տոնզիլիտով հիվանդների իմունաբանական ցուցանիշները, վերին շնչուղիների և աղիների միկրոֆլորայի կազմն ու հարաբերակցությունը, միկրոբիոցենոզի հավասարակշռության փոփոխությունները և այդ փոփոխությունների հնարավոր կապը հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիսբիոտիկ փոփոխություններին, որոնց դեպքում միկրոօրգանիզմների բնականոն հարաբերակցության խախտումը կարող է ուղեկցվել լորձաթաղանթային պաշտպանական մեխանիզմների և իմունային արձագանքի փոփոխություններով։ Վերին շնչուղիների միկրոբիոտայի և իմունային համակարգի փոխազդեցությունը կարևոր է տեղային պաշտպանությունը պահպանելու և պաթոգեն միկրոօրգանիզմների գաղութացումը սահմանափակելու համար, մինչդեռ աղիքային միկրոբիոտան կարող է ազդել հեռավոր օրգանների իմունային պատասխանների վրա՝ նյութափոխանակային և իմունակարգավորիչ մեխանիզմների միջոցով։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիվանդների մանրէաբանական և իմունաբանական ցուցանիշների համեմատական գնահատում, միկրոֆլորայի քանակական ու որակական փոփոխությունների բացահայտում, ինչպես նաև դրանց կապի ուսումնասիրություն հիվանդության տևողության, սրացումների հաճախականության և կլինիկական դրսևորումների հետ։ Կարևոր նշանակություն ունի վերին շնչուղիների և աղիների միկրոբիոտաների փոխկապակցվածության դիտարկումը, քանի որ տարբեր լորձաթաղանթների միկրոբիոտա-իմուն համակարգերի միջև գոյություն ունեցող հաղորդակցությունը ներկայում ուսումնասիրվում է որպես ընդհանուր իմունակարգավորման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքի գիտական արժեքը կայանում է քրոնիկական տոնզիլիտի դեպքում տեղային վարակային գործընթացը միայն առանձին օրգանի հիվանդություն չդիտարկելու, այլ այն միկրոբիոտայի և իմունային համակարգի փոխազդեցությունների ավելի լայն համատեքստում ուսումնասիրելու հնարավորության մեջ։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել հիվանդության զարգացման և պահպանման մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը, ինչպես նաև հետագայում միկրոբիոտային և իմունային ցուցանիշների հիման վրա հիվանդների վիճակի գնահատման ու բուժական մոտեցումների կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրմանը։ Միաժամանակ նման հետազոտությունների արդյունքները պետք է մեկնաբանվեն զգուշությամբ, քանի որ միկրոբիոտայի փոփոխությունների և հիվանդության միջև պատճառահետևանքային կապերը միշտ չէ, որ կարող են հաստատվել միայն ասոցիացիոն տվյալներով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է քարքարոտ հողերի մշակման համար նախատեսված խորը փխրեցուցիչի հաշվարկային մեթոդի մշակմանը և դրա հիմնական պարամետրերի հիմնավորմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը հողային շերտի խորքային փխրեցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացումն է՝ հաշվի առնելով քարքարոտ հողերի մեխանիկական և ֆիզիկական առանձնահատկությունները, աշխատանքային օրգանների վրա առաջացող բեռնվածությունները և մեքենայի աշխատանքի պայմանները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են խորքային փխրեցման տեխնոլոգիական գործընթացի տեսական հիմքերը, հողի դիմադրության ձևավորման առանձնահատկությունները, քարերի առկայության ազդեցությունը աշխատանքային օրգանի շարժման և բեռնվածության վրա, ինչպես նաև մեքենայի քարշային և էներգետիկ ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորը փխրեցուցիչի կառուցվածքային տարրերի և աշխատանքային օրգանների հիմնական երկրաչափական ու տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրությանը։ Հաշվարկային մեթոդի մշակման միջոցով հիմնավորվում են մշակման խորությունը, աշխատանքային օրգանի չափերը, ձևը, տեղադրման անկյունները, շարքերի և աշխատանքային օրգանների միջև եղած հեռավորությունները, ինչպես նաև աշխատանքի ընթացքում առաջացող ուժերի և էներգետիկ ծախսերի գնահատման եղանակները։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է տարբեր աշխատանքային պայմանների դեպքում մեքենայի կայուն և արդյունավետ աշխատանքի ապահովումը՝ նվազեցնելով հողի ավելորդ խտացումը, աշխատանքային օրգանների գերբեռնվածությունը և տեխնիկական մաշվածությունը։ Տեսական հաշվարկների և փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող լուծումների հիմնավորվածությունը, բացահայտել կառուցվածքի առավել արդյունավետ պարամետրերը և որոշել դրանց ազդեցությունը հողի մշակման որակի ու մեքենայի արտադրողականության վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծմամբ զբաղվող ինժեներներին, հողամշակման տեխնոլոգիաների մասնագետներին, մեքենաշինական և ագրարային ուղղությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև գործնական նշանակություն ունի քարքարոտ հողերի պայմաններում աշխատող հողամշակման մեքենաների կատարելագործման, դրանց էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման և աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման տեսանկյունից։