Հայկական ՍՍՀ շրջանայաին գրադարանների 1966 թվի աշխատանքի տեսություն

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ամբլիոպիայով երեխաների պլեոպտիկ բուժման արդյունավետության գնահատման և դրա ճշգրտման հարցերին՝ էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտությունների կիրառմամբ։ Գրքում քննարկվում են ամբլիոպիայի պաթոգենեզի առանձնահատկությունները, տեսողական համակարգի զարգացման խանգարումների մեխանիզմները և այն գործոնները, որոնք ազդում են տեսողության նվազման աստիճանի վրա մանկական տարիքում։ Հեղինակը ներկայացնում է պլեոպտիկ բուժման հիմնական մոտեցումները՝ ուղղված տեսողական ֆունկցիաների խթանմանը և տեսողական ընկալման բարելավմանը, ինչպես նաև դրանց կլինիկական կիրառման արդյունավետության գնահատման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտությունների դերին՝ այդ թվում տեսողական հրահրված պոտենցիալների, էլեկտրառետինոգրաֆիայի և այլ օբյեկտիվ մեթոդների կիրառմանը, որոնք թույլ են տալիս գնահատել տեսողական համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակը և վերահսկել բուժման ընթացքը։ Աշխատությունում վերլուծվում են նաև բուժման արդյունքների դինամիկան, անհատական մոտեցման անհրաժեշտությունը և թերապևտիկ սխեմաների ճշգրտման հնարավորությունները՝ կախված հիվանդության ծանրությունից և երեխայի տարիքից։ Նյութը հիմնված է կլինիկական հետազոտությունների, փորձարարական տվյալների և բժշկական պրակտիկայի վրա՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ամբլիոպիայի բուժման արդյունավետությունը և բարելավել մանկական ակնաբուժական օգնության որակը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է գրադարաններում հեռավար էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների ձևավորման, կազմակերպման, պահպանման և օգտագործման գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ժամանակակից գրադարանային միջավայրում թվային տեղեկատվության դերը, էլեկտրոնային շտեմարանների ստեղծման և կառավարման մեխանիզմները, ինչպես նաև օգտատերերին հեռահար հասանելիության ապահովման տեխնոլոգիական և կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են էլեկտրոնային ռեսուրսների համալրման, դասակարգման, որոնման, պահպանման և փոխանակման արդյունավետ մեթոդները, ներկայացվում են գրադարանային տեղեկատվական համակարգերի զարգացման հիմնական ուղղությունները և թվային ծառայությունների ընդլայնման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական հոսքերի կառավարմանը, մետատվյալների կիրառմանը, թվայնացման գործընթացներին և գրադարանների միջև համագործակցության նոր ձևերին, որոնք նպաստում են գիտական և կրթական տեղեկատվության առավել մատչելի դարձմանը։ Հետազոտությունը ներկայացնում է տեսական և գործնական մոտեցումներ՝ ուղղված գրադարանային գործունեության արդիականացմանը և էլեկտրոնային տեղեկատվական միջավայրի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է գրադարանագետների, տեղեկատվական մասնագետների, թվային գրադարանների մշակմամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ժամանակակից գրադարանների տեխնոլոգիական զարգացման և տեղեկատվական ծառայությունների կատարելագործման խնդիրներով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Կարսի մարզի պատմական, աշխարհագրական, վարչական, տնտեսական և ժողովրդագրական ընդհանուր նկարագրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են տարածաշրջանի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, բնակավայրերը, բնակչության կազմն ու տեղաբաշխումը, ինչպես նաև վարչական կառուցվածքի և տարածքային կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Կարս քաղաքին՝ որպես տարածաշրջանի կարևոր քաղաքական, վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոնի, ինչպես նաև մարզի մյուս նշանակալի բնակավայրերի զարգացմանն ու փոխհարաբերություններին։ Աշխատանքը կարող է ներառել տեղեկություններ երկրագործության, անասնապահության, արհեստների, առևտրի և տեղական տնտեսական գործունեության այլ ձևերի մասին՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի տնտեսական ներուժի և բնակչության կենսապայմանների վերաբերյալ։ Կարևորվում է նաև բնակչության ազգային, կրոնական և սոցիալական կազմի ուսումնասիրությունը, կրթական ու մշակութային կյանքի, հոգևոր կենտրոնների և հասարակական հաստատությունների դերը տարածաշրջանի պատմության մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է հատկապես որպես Կարսի պատմական միջավայրի և տվյալ ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական իրականության մասին տեղեկություններ պարունակող նյութ, որը հնարավորություն է տալիս համադրելու աշխարհագրական, վիճակագրական և պատմական տվյալները։ Տարածաշրջանի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև Արևմտյան Հայաստանի պատմության, հայ բնակչության պատմական ներկայության, բնակավայրերի զարգացման և տարածաշրջանային գործընթացների ուսումնասիրման համար։ Նյութը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, հայագետներին, տարածաշրջանագետներին, ժողովրդագրության և տնտեսական պատմության մասնագետներին, հետազոտողներին և Կարսի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է պարանոցային հատվածի ողնուղեղի տրավմատիկ վնասվածքներից հետո ուշ վերականգնողական շրջանում ինքնավերականգնման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այն հնարավորությունների վրա, որոնց շնորհիվ վնասվածքից հետո հիվանդի օրգանիզմը և նյարդային համակարգը կարող են աստիճանաբար վերականգնել կորցրած կամ խանգարված գործառույթների մի մասը՝ հատուկ վերականգնողական միջամտությունների, ֆիզիկական ակտիվության և հիվանդի ակտիվ մասնակցության պայմաններում։ Պարանոցային հատվածի ողնուղեղի վնասվածքները կարող են առաջացնել շարժողական, զգայական և ինքնավար գործառույթների տարբեր աստիճանի խանգարումներ, իսկ դրանց հետևանքները կարող են երկար ժամանակ պահպանվել վնասվածքից հետո։ Այդ պատճառով ուշ վերականգնողական շրջանի ուսումնասիրությունը կարևոր է հիվանդի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների, ինքնուրույնության և կյանքի որակի բարձրացման տեսանկյունից։ Աշխատության շրջանակում կարող են գնահատվել վնասվածքից հետո պահպանված շարժողական և զգայական կարողությունները, մկանային ուժը, շարժումների համակարգումը, քայլելու կամ տեղաշարժվելու հնարավորությունը, վերին վերջույթների ֆունկցիան և առօրյա գործողություններն ինքնուրույն կատարելու մակարդակը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պարանոցային վնասվածքներին բնորոշ վերին վերջույթների ֆունկցիայի վերականգնմանը, քանի որ ձեռքերի և մատների շարժունակության բարելավումը կարող է էապես մեծացնել հիվանդի ինքնասպասարկման հնարավորությունները։ Ինքնավերականգնման գաղափարը ենթադրում է, որ հիվանդը վերականգնողական գործընթացում հանդես է գալիս ոչ միայն որպես բուժական միջամտությունների պասիվ ստացող, այլև որպես ակտիվ մասնակից։ Կրկնվող և նպատակային շարժողական վարժությունները, պահպանված ֆունկցիաների օգտագործումը, առօրյա գործողությունների ինքնուրույն կատարումը և ֆիզիկական ակտիվության աստիճանական ավելացումը կարող են նպաստել նյարդամկանային համակարգի ֆունկցիոնալ վերակազմավորմանը։ Ողնուղեղի վնասվածքից հետո վերականգնման աստիճանը, սակայն, անհատական է և կախված է վնասվածքի մակարդակից ու ամբողջականությունից, սկզբնական նյարդաբանական վիճակից, բուժման ժամանակին իրականացումից, բարդություններից և մի շարք այլ գործոններից։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ուշ շրջանի վերականգնողական ներուժի գնահատումը։ Վնասվածքից անցած երկար ժամանակահատվածը պարտադիր չի նշանակում, որ ֆունկցիոնալ բարելավման հնարավորությունները լիովին սպառված են։ Ժամանակակից նեյրովերականգնողական մոտեցումները հիմնված են նյարդային համակարգի հարմարվողականության և նեյրոպլաստիկության գաղափարի վրա, որի դեպքում կրկնվող, նպատակային և համապատասխան ինտենսիվությամբ իրականացվող գործունեությունը կարող է նպաստել պահպանված նյարդային կապերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Այդ պատճառով հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել երկարատև վերականգնողական վարժությունների ազդեցությունը հիվանդների ֆունկցիոնալ վիճակի վրա։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև վերականգնողական ծրագրի անհատականացումը։ Տարբեր հիվանդների մոտ նույն մակարդակի վնասվածքը կարող է առաջացնել տարբեր ֆունկցիոնալ սահմանափակումներ, ուստի արդյունավետ ինքնավերականգնման ծրագիրը պետք է համապատասխանեցվի յուրաքանչյուր անձի պահպանված կարողություններին և նպատակներին։ Ծրագրում կարող են ընդգրկվել շարժողական վարժություններ, մկանային ուժի և շարժումների վերահսկման զարգացում, հավասարակշռության ու տեղաշարժման ուսուցում, վերին վերջույթների նպատակային մարզում և ինքնասպասարկման հմտությունների զարգացում։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև հոգեբանական գործոնների դերը վերականգնման գործընթացում։ Երկարատև հաշմանդամությունը և շարժունակության սահմանափակումը կարող են բացասաբար ազդել մարդու մոտիվացիայի, ինքնուրույնության և սոցիալական ակտիվության վրա։ Հետևաբար ինքնավերականգնման արդյունավետությունը կարող է կապված լինել հիվանդի ակտիվ մասնակցության, նպատակների ձևավորման, սեփական հնարավորությունների ճիշտ գնահատման և վերականգնողական գործընթացի նկատմամբ դրական վերաբերմունքի հետ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են կիրառվել կլինիկական և ֆունկցիոնալ գնահատման տարբեր մեթոդներ՝ հիվանդների շարժողական կարողությունների, ինքնասպասարկման մակարդակի, զգայական ֆունկցիաների և առօրյա գործունեության փոփոխությունները դինամիկայում գնահատելու համար։ Բուժումից կամ վերականգնողական ծրագրից առաջ և հետո ստացված տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել ֆունկցիոնալ փոփոխությունների աստիճանը և գնահատել կիրառված մոտեցումների արդյունավետությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է ուշ շրջանում գտնվող ողնուղեղի վնասվածք ունեցող անձանց համար ինքնուրույն վերականգնողական ակտիվության կազմակերպման հնարավորությունների բացահայտման մեջ։ Արդյունքները կարող են օգնել վերականգնողական մասնագետներին մշակել ավելի նպատակային ծրագրեր, իսկ հիվանդներին՝ ավելի արդյունավետ օգտագործել պահպանված ֆունկցիոնալ հնարավորությունները և բարձրացնել առօրյա կյանքում ինքնուրույնության մակարդակը։ Միաժամանակ նման մոտեցումները պետք է իրականացվեն մասնագետի հսկողությամբ և հաշվի առնեն վնասվածքի առանձնահատկություններն ու հնարավոր սահմանափակումները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նյարդաբաններին, նյարդավիրաբույժներին, ֆիզիկական և վերականգնողական բժշկության մասնագետներին, ֆիզիոթերապևտներին, կինեզիթերապևտներին, օկուպացիոն թերապևտներին և ողնուղեղի վնասվածքների հետևանքների ուսումնասիրմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է ողնուղեղի պարանոցային վնասվածքներից հետո երկարատև վերականգնողական աշխատանքի և հիվանդի ակտիվ մասնակցության դերը՝ փորձելով բացահայտել ուշ շրջանում ֆունկցիոնալ վերականգնման հնարավորությունները, գնահատել ինքնավերականգնման արդյունավետությունը և նպաստել հիվանդների առավելագույն հնարավոր ինքնուրույնության ու կյանքի որակի ապահովմանը։

Մանկավարժություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցության կատարելագործման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ որպես կրթական գործընթացի արդյունավետության և ուսուցման որակի բարձրացման կարևոր նախապայման։ Բարձրագույն կրթության ժամանակակից համակարգում դասավանդող-ուսանող հարաբերությունները աստիճանաբար անցնում են միայն գիտելիքի փոխանցման մոդելից դեպի համագործակցային, երկխոսային և ուսանողակենտրոն մոտեցում, որտեղ ուսանողը հանդես է գալիս ոչ թե որպես տեղեկատվության պասիվ ստացող, այլ որպես ուսումնական գործընթացի ակտիվ մասնակից։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դասավանդողների և ուսանողների փոխհարաբերությունների մանկավարժական, հոգեբանական և հաղորդակցական առանձնահատկությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի վստահության, փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության և բաց հաղորդակցության ձևավորումը, քանի որ բարենպաստ միջավայրը նպաստում է ուսանողների ակտիվ մասնակցությանը, հարցադրումներ կատարելու պատրաստակամությանը, ինքնուրույն մտածողության և ստեղծագործական կարողությունների զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դասավանդողի դերի փոփոխությունը ժամանակակից կրթական միջավայրում։ Դասավանդողը պետք է ոչ միայն ներկայացնի ուսումնական նյութը, այլև կազմակերպի քննարկումներ, խթանի ուսանողների ինքնուրույն աշխատանքը, տրամադրի կառուցողական հետադարձ կապ և աջակցի նրանց անհատական կրթական կարիքների բացահայտմանը։ Այս մոտեցումը պահանջում է հաղորդակցական և մանկավարժական համապատասխան հմտությունների զարգացում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսանողների ակտիվության վրա ազդող գործոններին։ Ուսումնական մոտիվացիան, դասընթացի կազմակերպման ձևը, գնահատման մեթոդները, դասավանդողի հաղորդակցական ոճը, խմբում ձևավորված հոգեբանական մթնոլորտը և ուսանողների անհատական առանձնահատկությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ փոխգործակցության որակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հետադարձ կապի կազմակերպմանը։ Ժամանակին, հստակ և կառուցողական արձագանքը հնարավորություն է տալիս ուսանողին հասկանալ սեփական առաջընթացը, բացահայտել դժվարությունները և ուղղել ուսումնառության գործընթացը։ Միաժամանակ դասավանդողի համար ուսանողների արձագանքները կարևոր աղբյուր են դասավանդման մեթոդների արդյունավետությունը գնահատելու և անհրաժեշտ փոփոխություններ կատարելու համար։ Ժամանակակից թվային կրթական միջավայրի զարգացումը նույնպես փոխում է դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցության ձևերը։ Առցանց հարթակները, էլեկտրոնային ուսումնական նյութերը, տեսաժողովները, քննարկումների ֆորումները և թվային գնահատման գործիքները հնարավորություն են տալիս ընդլայնել հաղորդակցությունը լսարանի սահմաններից դուրս։ Սակայն դրանց արդյունավետ կիրառումը պահանջում է համապատասխան թվային գրագիտություն, հստակ հաղորդակցական կանոններ և ուսումնական գործընթացի ճիշտ կազմակերպում։ Աշխատության շրջանակում կարող են բացահայտվել նաև փոխգործակցությանը խոչընդոտող խնդիրները՝ հաղորդակցության միակողմանիությունը, ուսանողների պասիվությունը, չափազանց ձևական հարաբերությունները, անհատական մոտեցման պակասը, կարծրատիպային դասավանդման մեթոդները և հետադարձ կապի անբավարարությունը։ Դրանց հաղթահարման նպատակով կարող են առաջարկվել ինտերակտիվ և համագործակցային ուսուցման մեթոդների ընդլայնում, քննարկումների և խմբային աշխատանքների կազմակերպում, նախագծային ուսուցման կիրառում, անհատական խորհրդատվության զարգացում և ուսանողների կարծիքի պարբերական ուսումնասիրություն։ Գործնական նշանակություն ունի նաև դասավանդողների մասնագիտական վերապատրաստումը, որի ընթացքում կարող են զարգացվել հաղորդակցական, կոնֆլիկտների կառավարման, կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման և ուսանողակենտրոն ուսուցման հմտությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դասավանդողների և ուսանողների փոխգործակցությունը դիտարկում է որպես երկկողմանի և շարունակական գործընթաց, որի արդյունավետությունը պայմանավորում է ոչ միայն ուսումնական նյութի յուրացման մակարդակը, այլև ուսանողի անձնական և մասնագիտական զարգացման հնարավորությունները։ Փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության, վստահության և արդյունավետ հետադարձ կապի վրա հիմնված կրթական միջավայրի ձևավորումը կարող է նպաստել բարձրագույն կրթության որակի բարձրացմանը և ուսումնական գործընթացի առավել արդյունավետ կազմակերպմանը։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է արտոնագրային մասնագրի լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ամերիկյան արտոնագրերի փաստական նյութի հիման վրա։ Ուսումնասիրության կենտրոնում արտոնագրային տեքստն է՝ որպես միաժամանակ գիտատեխնիկական, իրավական և մասնագիտական հաղորդակցության յուրահատուկ տեսակ, որի հիմնական նպատակներից է գյուտի էության հնարավորինս հստակ, ամբողջական և իրավականորեն պաշտպանելի ներկայացումը։ Աշխատանքում արտոնագրային մասնագրի լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական տեղեկատվություն փոխանցող միջոց, այլև որպես այնպիսի լեզվական համակարգ, որի միջոցով ձևակերպվում են գյուտի հատկանիշները, կիրառման հնարավորությունները, նորարարական կողմերը և իրավական պաշտպանության սահմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ արտոնագրային տեքստում լեզվական ընտրությունը հաճախ պայմանավորված է իրավական պահանջներով․ ձևակերպումները պետք է լինեն հնարավորինս ճշգրիտ, տրամաբանորեն կապված և հնարավորինս քիչ երկիմաստություն առաջացնեն։ Ուսումնասիրվում են արտոնագրային մասնագրերին բնորոշ բառապաշարը, քերականական կառուցվածքները, շարահյուսական առանձնահատկությունները, նախադասությունների կապակցման միջոցները, շաղկապների և հարաբերական մակբայների կիրառությունը, ինչպես նաև բարդ համադասական և ստորադասական կառուցվածքների դերը։ Առանձին կարևորություն ունի այն գաղափարը, որ արտոնագրային տեքստի իրավական նշանակությունը կարող է ձևավորվել ոչ այնքան հատուկ իրավաբանական տերմինների, որքան լեզվական կառուցվածքների միջոցով։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող են որոշակի բառերի, բառակապակցությունների, շարահյուսական կապերի և ձևակերպումների ընտրությունը ազդել գյուտի նկարագրության ճշգրտության և դրա իրավական մեկնաբանության վրա։ Ամերիկյան արտոնագրային նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նաև անգլերեն արտոնագրային ոճի այն առանձնահատկությունները, որոնք պայմանավորված են անգլալեզու գիտատեխնիկական և իրավական հաղորդակցության ավանդույթներով։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է արտոնագրային մասնագրի տրամաբանական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը․ նախադասությունների և պարբերությունների հաջորդականությունը պետք է ապահովի տեխնիկական գաղափարի հետևողական բացահայտումը՝ միաժամանակ ընդգծելով գյուտի էական և տարբերակիչ հատկանիշները։ Քննարկվում է նաև հոմանիշության, շարահյուսական կրկնությունների և տեղեկատվության տարբեր մակարդակների ներկայացման դերը, քանի որ արտոնագրային լեզվում որոշակի կրկնություն կամ տարբեր ձևակերպումների զուգահեռ կիրառություն կարող է ունենալ ոչ թե գեղարվեստական, այլ ճշգրտող և իրավական գործառույթ։ Այսպիսով, աշխատանքը ներկայացնում է արտոնագրային մասնագիրը որպես յուրահատուկ լեզվաոճական ժանր, որտեղ գիտատեխնիկական բովանդակությունը և իրավական նպատակադրումը փոխկապակցված են լեզվական կառուցվածքի հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, ոճաբանների, թարգմանիչների, արտոնագրային մասնագետների, իրավաբանների, գիտատեխնիկական տեքստերով զբաղվող հետազոտողների և ուսանողների համար։ Ուսումնասիրության արդյունքները հատկապես արժեքավոր են արտոնագրային փաստաթղթերի լեզվական վերլուծության, դրանց թարգմանության և մասնագիտական տեքստերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ըմբռնման տեսանկյունից։