ՀՀ էներգահամակարգի գեներացնող հզորությունների երկարաժամկետ զարգացման տարբերակների հաշվարկ և վերլուծություն

Informatics

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է տվյալների շտեմարաններին հասանելիություն ապահովող համացանցային ծառայությունների նախագծման մոդելների մշակման և հետազոտման խնդիրներին։ Քննության են առնվում օգտվողի, համացանցային հավելվածի և տվյալների շտեմարանի միջև տեղեկատվական փոխգործակցության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի ճարտարապետության ընտրությանը, տվյալների հարցումների մշակմանը, տեղեկատվության փոխանցման արդյունավետությանը և տարբեր ծրագրային բաղադրիչների փոխկապակցված աշխատանքի ապահովմանը։ Վերլուծվում են տվյալների պահպանման, որոնման, ստացման և մշակման գործընթացները, ինչպես նաև բազմօգտագործողական միջավայրում ծառայության կայուն աշխատանքի կազմակերպման մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև տեղեկատվական անվտանգության, հասանելիության վերահսկման, համակարգի արտադրողականության, ընդլայնելիության և հուսալիության հետ կապված նախագծային խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր մոդելների կիրառելիությունը տվյալների շտեմարանների հետ աշխատող համացանցային ծառայությունների արդյունավետ կառուցման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ծրագրային համակարգերի նախագծման, տվյալների շտեմարանների, համացանցային տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Culture

Այս կենսամատենագիտական աշխատությունը նվիրված է Ոսկան Երևանցու՝ 17-րդ դարի հայ նշանավոր տպագրիչի, հրատարակչի և մշակութային գործչի կյանքի ու գործունեության փաստագրական և մատենագիտական ներկայացմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը նրա կենսագրության, գրատպական գործունեության, հրատարակչական ժառանգության և հայ մշակույթի զարգացման գործում ունեցած ավանդի վերաբերյալ տեղեկությունների համակարգումն ու ամբողջացումն է։ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայ գրատպության պատմության մեջ, քանի որ նրա անունը կապված է հայկական տպագրության զարգացման կարևոր փուլերից մեկի հետ, երբ հայերեն գրքերի հրատարակությունը աստիճանաբար ընդլայնվում էր և տարածվում եվրոպական տպագրական կենտրոններում։ Կենսամատենագիտական բնույթը ենթադրում է ոչ միայն գործչի կյանքի հիմնական հանգրվանների ներկայացում, այլև նրա հետ կապված գրքերի, հրատարակությունների, տպագրական աշխատանքների և մատենագիտական աղբյուրների հնարավորինս համակարգված նկարագրություն։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել Ոսկան Երևանցու կրթական և մշակութային միջավայրը, նրա գործունեության աշխարհագրությունը, տպարանների հետ ունեցած կապերը, հրատարակչական նախաձեռնությունները և հայերեն գրքի տարածման գործում նրա ունեցած դերը։ Առանձին կարևորություն ունի նրա հրատարակած գրականության մատենագիտական նկարագրությունը, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել հրատարակությունների բովանդակության, կառուցվածքի, տպագրական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային նշանակության մասին։ Նման նյութերի համակարգումը արժեքավոր է հատկապես հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հին տպագիր գրքերը ոչ միայն գրական կամ կրոնական բովանդակության կրողներ են, այլև կարևոր վկայություններ են տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվի, տպագրական տեխնիկայի, կրթական և մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև Ոսկան Երևանցու մասին հետագա ժամանակաշրջաններում ստեղծված ուսումնասիրությունների, հոդվածների, գրքերի և այլ մատենագիտական աղբյուրների ցանկեր՝ հնարավորություն տալով հետազոտողին հետևելու նրա ժառանգության ուսումնասիրման պատմությանը։ Կենսագրական և մատենագիտական տվյալների համադրումը կարևոր է նաև գործչի իրական պատմական կերպարը ամբողջականորեն ներկայացնելու համար՝ նրա անձնական կյանքի փաստերը կապելով տպագրական և մշակութային գործունեության հետ։ Այսպիսի հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես տեղեկատու և սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունեցող նյութ հայ գրատպության պատմությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության, հրատարակությունների և փաստագրական տեղեկությունների որոնումն ու ուսումնասիրությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել մատենագետներին, գրադարանագետներին, գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, պատմաբաններին, բանասերներին, հայագետներին, մշակութաբաններին և հայ հին գրատպության ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատության կարևորությունն առավել ընդգծվում է այն հանգամանքով, որ Ոսկան Երևանցու գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես անհատական կենսագրություն, այլև որպես հայ գրքի, տպագրության և մշակութային ինքնության զարգացման պատմության կարևոր բաղադրիչ՝ պահպանելով նրա թողած ժառանգության վերաբերյալ գիտական և մատենագիտական տեղեկությունները։

Religion

Քրիստոնեական Սուրբ Գրքի Նոր Կտակարանի այս հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գրական ժառանգությունը՝ կենտրոնանալով Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, փրկագործական առաքելության, մահվան և հարության, ինչպես նաև առաջին քրիստոնեական համայնքների ձևավորման ու տարածման պատմության վրա։ Նոր Կտակարանը քրիստոնեական աստվածաբանության առանցքային սկզբնաղբյուրն է, որի բովանդակությունը միավորում է Ավետարանների պատմողական և վարդապետական նյութը, առաքելական քարոզչությունը, քրիստոնեական համայնքների կյանքին վերաբերող վկայությունները և հավատի ու բարոյականության հիմնարար սկզբունքները։ Գրքի հիմնական գաղափարական առանցքը Հիսուս Քրիստոսի անձի և ուսմունքի ներկայացումն է։ Ավետարաններում շարադրվում են նրա ծննդյան, երկրային կյանքի, քարոզչության, հրաշքների, առակների, աշակերտների հետ հարաբերությունների, Երուսաղեմ մուտքի, չարչարանքների, խաչելության և հարության մասին ավանդությունները։ Քրիստոսի քարոզչության կենտրոնում Աստծո արքայության գաղափարն է, որը ներկայացվում է որպես սիրո, արդարության, ողորմության, ներողամտության և հոգևոր նորոգման վրա հիմնված իրականություն։ Նրա ուսմունքը մարդուն կոչ է անում հրաժարվել չարությունից, հաղթահարել եսասիրությունը, սիրել մերձավորին, ներել թշնամիներին և ապրել հավատքի ու բարոյական պատասխանատվության սկզբունքներով։ Նոր Կտակարանի կարևորագույն գաղափարներից է փրկագործությունը, որի միջոցով արտահայտվում է մարդկության և Աստծո հարաբերությունների վերականգնման քրիստոնեական ըմբռնումը։ Հիսուս Քրիստոսի խաչելությունն ու հարությունը դիտարկվում են որպես քրիստոնեական հավատի հիմնարար իրադարձություններ, որոնք խորհրդանշում են մեղքի և մահվան հաղթահարումը, աստվածային սերը և հավիտենական կյանքի հույսը։ Այս գաղափարները հիմք են հանդիսանում քրիստոնեական աստվածաբանության և եկեղեցական դավանանքի համար։ Ավետարաններից բացի, Նոր Կտակարանի կարևոր բաժիններից են Առաքյալների գործերը, որոնք ներկայացնում են քրիստոնեության սկզբնական տարածումը, առաքյալների քարոզչական գործունեությունը, առաջին համայնքների կազմավորումը և նոր կրոնի տարածման պատմական ընթացքը։ Հատուկ նշանակություն ունեն Պողոս առաքյալի և մյուս առաքյալների թղթերը, որոնցում քննարկվում են հավատքի, շնորհի, փրկության, սիրո, եկեղեցական միասնության, քրիստոնեական բարոյականության և համայնքային կյանքի հարցերը։ Այդ գրություններն ունեն ոչ միայն աստվածաբանական, այլև դաստիարակչական նշանակություն՝ ուղղորդելով հավատացյալին դեպի հոգևոր հասունություն, համբերություն, եղբայրասիրություն և առաքինի վարք։ Նոր Կտակարանի եզրափակիչ գիրքը՝ Հայտնությունը, առանձնանում է իր խորհրդանշական պատկերներով և ապագայի վերաբերյալ աստվածաբանական տեսիլքներով։ Այն արտահայտում է չարի նկատմամբ բարու վերջնական հաղթանակի, աստվածային արդարության հաստատման և նորոգված աշխարհի գաղափարները։ Այսպիսով, Նոր Կտակարանի ամբողջական բովանդակությունը միավորում է պատմական վկայությունը, կրոնական ուսմունքը, բարոյական խրատը և ապագայի նկատմամբ քրիստոնեական հույսը։ Հրատարակության խորագրում ընդգծված է բնագրային լեզվից թարգմանված լինելու հանգամանքը, ինչը կարևոր նշանակություն ունի սուրբգրային տեքստի ճշգրիտ ընկալման և թարգմանական ավանդության գնահատման համար։ Նոր Կտակարանի սկզբնական գրությունները հիմնականում կապված են հին հունարեն լեզվի հետ, իսկ դրանց թարգմանությունը տարբեր լեզուներով նպաստել է քրիստոնեական ուսմունքի տարածմանը և տարբեր ժողովուրդների հոգևոր ու մշակութային կյանքում դրա հաստատմանը։ Թարգմանական աշխատանքը կարևոր դեր է ունեցել նաև աստվածաշնչյան հասկացությունների, կրոնական եզրաբանության և գրական լեզուների զարգացման գործում։ Գրական-ժանրային առումով ստեղծագործությունն առանձնանում է բազմաբնույթ կառուցվածքով։ Այն ներառում է պատմողական, քարոզչական, նամակագրական և մարգարեական գրություններ, որոնք փոխլրացնում են միմյանց՝ կազմելով քրիստոնեական հավատի ամբողջական գաղափարական համակարգ։ Ավետարանների պարզ, պատկերավոր և ուսուցողական խոսքը, առաքելական թղթերի աստվածաբանական դատողությունները և Հայտնության խորհրդանշական լեզուն Նոր Կտակարանին հաղորդում են գրական ու գաղափարական բացառիկ բազմազանություն։ Պատմամշակութային առումով այս հրատարակությունը կարևոր է Օսմանյան կայսրության հայաբնակ և բազմալեզու միջավայրում աստվածաշնչյան գրականության տարածման ու թարգմանական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Կոստանդնուպոլիսը 19-րդ դարում հայերեն և այլ լեզուներով կրոնական գրականության հրատարակման կարևոր կենտրոններից էր։ Նման հրատարակությունները նպաստում էին քրիստոնեական սուրբ գրքերի հասանելիությանը, կրոնական կրթության զարգացմանը և տարբեր լեզվական համայնքների միջև աստվածաշնչյան ժառանգության տարածմանը։ Այս գիրքը կարևոր նշանակություն ունի աստվածաշնչագիտության, քրիստոնեական աստվածաբանության, թարգմանական գրականության պատմության և Օսմանյան կայսրության բազմալեզու հրատարակչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, կրոնագետների, պատմաբանների, լեզվաբանների, թարգմանության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և քրիստոնեական գրական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է ստամոքսաղիքային շաղկապումների (շվերի) ամրության և վստահելիության գնահատմանը՝ կախված շվերի տեսակից և օգտագործվող շաղկապող նյութից։ Գրքում ներկայացվում են կլինիկական և փորձարարական տվյալներ տարբեր տեսակի ու ձևաչափի վիրակապերի օգտագործման վերաբերյալ, վերլուծվում են ասեղի, սուբզերիական և շարքային շվերի մեխանիկական և ֆունկցիոնալ հատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը վերքերի փակման, բուժման տևողության և բարդությունների առաջացման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է շվերի նյութերի հատկությունները՝ բիոքնչվածություն, ամրություն, թուլացման պահվածք և անտիգենային ակտիվություն, ինչպես նաև համեմատում է դրանք կլինիկական արդյունքների հետ։ Աշխատությունը ընդգրկում է առաջարկություններ՝ օպտիմալ շվերի տեսակի և նյութի ընտրության, վիրահատական տեխնիկայի հարմարեցման և բարդությունների նվազեցման համար։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ստամոքսաղիքային վիրաբուժների, կլինիկական հետազոտողների և բժշկական նյութագիտության մասնագետների համար՝ նպաստելով վիրահատական պրակտիկայի անվտանգության և արդյունավետության բարձրացմանը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրոնային փաստաթղթերի՝ որպես քրեադատավարական ապացույցների կարևոր աղբյուրի, ձեռքբերման, ստուգման և գնահատման իրավական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության շրջանակներում։ Հետազոտության կենտրոնում ժամանակակից թվային միջավայրում ձևավորվող և պահպանվող տեղեկատվության դատավարական նշանակությունն է, դրա օրինական ձեռքբերման, իսկության հաստատման, ամբողջականության պահպանման և ապացուցողական արժեքի որոշման հարցերը։ Գրքում վերլուծվում են էլեկտրոնային փաստաթղթի առանձնահատկությունները, դրա և ավանդական փաստաթղթային ապացույցների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև թվային տեղեկատվության բնույթից բխող այն խնդիրները, որոնք առաջանում են քրեական վարույթի ընթացքում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում էլեկտրոնային փաստաթղթերի հայտնաբերման և ստացման եղանակներին, դրանց ամրագրման ու պահպանման պահանջներին, տեղեկատվության փոփոխման կամ կորստի կանխարգելմանը և ապացույցների շղթայի ապահովմանը։ Քննության են առնվում նաև էլեկտրոնային փաստաթղթերի ստուգման ընթացքում դրանց իսկության, ծագման, ամբողջականության և հավաստիության գնահատման չափանիշները, ինչպես նաև դատարանի կողմից դրանց ապացուցողական նշանակության որոշման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում տեխնոլոգիական զարգացումների ազդեցությանը քրեական դատավարության ապացուցման գործընթացի վրա և այն մարտահրավերներին, որոնք առաջանում են իրավական կարգավորումների ու ժամանակակից թվային իրականության միջև։ Ներկայացվում են էլեկտրոնային ապացույցների հետ աշխատանքի կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ, իրավական և դատավարական մեխանիզմների զարգացման առաջարկություններ, ինչպես նաև համապատասխան միջազգային մոտեցումների կիրառելիության հարցեր։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի և դատավարության ոլորտի գիտնականների, իրավաբանների, դատավորների, քննիչների, փաստաբանների, իրավաբանական բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև թվային ապացույցների կիրառման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է էլիպտիկ հավասարումների վերջավոր տարրերի մոտարկումների համար հանրահաշվական բազմացանցային վերապայմանավորիչների կառուցման և կիրառման տեսական ու հաշվողական խնդիրներին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է մեծ չափի գծային հանրահաշվական համակարգերի արդյունավետ լուծման խնդիրը, որոնք առաջանում են մասնակի ածանցյալներով էլիպտիկ հավասարումների վերջավոր տարրերի մեթոդով դիսկրետացման արդյունքում։ Նման համակարգերում անհայտների մեծ քանակը և մատրիցների կառուցվածքային առանձնահատկությունները կարող են զգալիորեն բարդացնել թվային լուծումը, ուստի աշխատանքը կարևորում է բազմացանցային մոտեցումների կիրառումը՝ հաշվարկային ծախսերը նվազեցնելու և լուծման գործընթացը արագացնելու նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են հանրահաշվական բազմացանցային մեթոդների կառուցման հիմնական սկզբունքները, ցանցերի հիերարխիկ կառուցվածքի ձևավորման եղանակները, կոպտացման և մանրացման օպերատորների ընտրության հարցերը, ինչպես նաև տարբեր մակարդակներում սխալների նվազեցման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերապայմանավորիչների կառուցմանը, որոնք կարող են օգտագործվել կռիլովյան տիպի կրկնողական մեթոդների արագացման համար և նպաստել մեծ գծային համակարգերի ավելի արդյունավետ լուծմանը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են վերջավոր տարրերի մատրիցների կառուցվածքի, ցանցի որակի և հավասարման գործակիցների ազդեցությունը բազմացանցային ալգորիթմների աշխատանքի վրա։ Տեսական դրույթները լրացվում են հաշվողական փորձերով, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել առաջարկվող մեթոդների զուգամիտության արագությունը, հաշվարկային բարդությունը, հիշողության պահանջները և տարբեր խնդիրների նկատմամբ կայունությունը։ Կարևոր է նաև հանրահաշվական մոտեցման առավելությունը, որի դեպքում բազմացանցային կառուցվածքը կարող է ձևավորվել դիսկրետ համակարգի մատրիցային տեղեկատվության հիման վրա՝ առանց երկրաչափական ցանցի ամբողջական կառուցվածքի ուղղակի օգտագործման։