Исследование систем водоочистки первого контура АЭС и ТЭС

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Արարատի մարզի պայմաններում տանձենու վնասատու միջատների ուսումնասիրությանը, դրանց տեսակային կազմի, տարածվածության և վնասակարության բացահայտմանը, ինչպես նաև հատկապես տերևալվիկների դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է Հայաստանի պտղաբուծության համար, քանի որ Արարատյան հարթավայրի բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տանձենու մշակության համար, սակայն միաժամանակ ստեղծում են բարենպաստ միջավայր մի շարք վնասատուների զարգացման և տարածման համար։ Հետազոտությունների արդյունքում Արարատյան հարթավայրի տանձենու տնկարկներում արձանագրվել է վնասակար տզերի և միջատների 42 տեսակ, որոնք պատկանում են երկու դասի, ութ կարգի և 25 ընտանիքի, իսկ դրանցից առավել նշանակալի վնաս հասցնող տեսակ է համարվում տանձենու սովորական տերևալվիկը՝ Psylla pyri L. Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տանձենու վրա հանդիպող վնասատուների կենսաբանական առանձնահատկությունները, դրանց զարգացման փուլերը, տարածման պայմանները և բույսին հասցվող վնասի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տերևալվիկներին, որոնք կարող են վնասել տանձենու տերևները և երիտասարդ հյուսվածքները, թուլացնել ծառերը և բացասաբար անդրադառնալ բույսի բնականոն զարգացման ու բերքատվության վրա։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է վնասատուների թվաքանակի և զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը՝ կապված շրջակա միջավայրի պայմանների և ծառերի վեգետացիայի տարբեր փուլերի հետ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ճիշտ որոշել պայքարի միջոցառումների իրականացման ժամկետները և ընտրել առավել արդյունավետ մեթոդներ։ Աշխատության գործնական ուղղվածությունը հատկապես արտահայտվում է տերևալվիկների դեմ պայքարի տարբեր պատրաստուկների և մեթոդների արդյունավետության գնահատմամբ։ Հարակից հրապարակումներում ներկայացվել են Արարատյան հարթավայրի պայմաններում տանձենու սովորական տերևալվիկի դեմ նորագույն միջատասպանների փորձարկման արդյունքներ, ինչպես նաև տարբեր պատրաստուկների կենսաբանական և տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրություններ։ Պայքարի համակարգը կարող է ներառել ագրոտեխնիկական, մեխանիկական, կենսաբանական և քիմիական միջոցառումների համակցում՝ հաշվի առնելով վնասատուի զարգացման փուլը, պոպուլյացիայի խտությունը, ծառերի վիճակը և շրջակա միջավայրի պայմանները։ Կարևոր է նաև վնասատուների դեմ պայքարը կազմակերպել ոչ թե միայն արդեն առաջացած ուժեղ վնասի դեպքում, այլ կանխարգելիչ և դիտարկումների վրա հիմնված մոտեցմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տանձենու վնասատուների և մշակաբույսի միջև փոխհարաբերությունների մասին՝ միաժամանակ ընդգծելով վնասատուների ճիշտ ճանաչման, դրանց զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության և ժամանակին իրականացվող պաշտպանական միջոցառումների նշանակությունը։ Թեմայի գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ արդյունավետ պայքարի համակարգի մշակումը կարող է նպաստել տանձենու տնկարկների առողջության պահպանմանը, վնասների նվազեցմանը և բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է Արարատի մարզի պտղատու այգիների վնասատուների ուսումնասիրման և տանձենու պաշտպանության արդյունավետ մեթոդների մշակման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել ագրոնոմների, բուսաբույծների, էնտոմոլոգների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, պտղաբույծների, գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների և հետազոտողների համար։

Քաղաքագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1988–1994 թվականներին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությանը՝ դրա քաղաքական, ռազմական և հասարակական գործընթացների փոխկապակցվածության վերլուծությամբ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հակամարտության ձևավորման նախադրյալները, սկզբնական քաղաքական զարգացումները, ազգային շարժման ակտիվացումը, միջհամայնքային հարաբերությունների սրումը և հետագա ռազմական առճակատման վերածվելու գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1988 թվականից սկսված քաղաքական գործընթացներին, Խորհրդային Միության փլուզման պայմաններում տարածաշրջանում իշխանության և անվտանգության համակարգերի փոփոխությանը, ինչպես նաև Հայաստանի, Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև հարաբերությունների աստիճանական սրմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում են ռազմական գործողությունների հիմնական փուլերը, ռազմաքաղաքական իրավիճակի փոփոխությունները, տարածքային վերահսկողության դինամիկան և հակամարտության մեջ ներգրավված կողմերի ռազմավարական նպատակները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև միջազգային միջնորդության ձևավորմանը և հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ իրականացված առաջին դիվանագիտական նախաձեռնություններին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են քաղաքական պահանջները, անվտանգության խնդիրները, ռազմական զարգացումները և տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական գործոնները փոխազդել միմյանց հետ՝ ձևավորելով հակամարտության ընթացքը։ Ուսումնասիրվում են նաև բնակչության տեղաշարժերը, հումանիտար հետևանքները և պատերազմի ազդեցությունը տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական ու քաղաքական իրավիճակի վրա։ 1994 թվականին ռազմական գործողությունների դադարեցմանն ու հրադադարի հաստատմանը նախորդած գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հակամարտության այդ փուլի հիմնական արդյունքները և հետագա բանակցային գործընթացի ձևավորման նախադրյալները։ Աշխատանքը կարևոր է հակամարտությունների զարգացման մեխանիզմների, հետխորհրդային տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների և Հարավային Կովկասի անվտանգության խնդիրների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը 1988–1994 թվականների իրադարձությունները դիտարկում է որպես փոխկապակցված քաղաքական և ռազմական գործընթացների ամբողջություն՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հակամարտության սրման հիմնական պատճառները, զարգացման փուլերը, ներգրավված դերակատարների գործողությունները և 1994 թվականի հրադադարով ձևավորված նոր իրավիճակի նախադրյալները։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը պատկանում է պատմագրական այն երկերի շարքին, որոնց հիմնական նպատակն է պատմական իրադարձությունների, նշանակալի դեպքերի և տարբեր ժամանակաշրջանների զարգացումների ներկայացումը ժամանակագրական հաջորդականությամբ։ Ժամանակագրությունները պատմական գիտելիքի պահպանման և փոխանցման կարևոր միջոցներից են, քանի որ հնարավորություն են տալիս իրադարձությունները դիտարկելու ոչ թե առանձին ու մեկուսացված դրվագներով, այլ պատմական շարունակականության և փոխկապակցվածության շրջանակում։ Դրանց միջոցով ընթերցողը կարող է պատկերացում կազմել անցյալի վերաբերյալ ձևավորված պատմական հիշողության, տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունների հաջորդականության և հասարակական կյանքի փոփոխությունների մասին։ Հայ պատմագրական ավանդույթում ժամանակագրական երկերը կարևոր նշանակություն են ունեցել ինչպես քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունների արձանագրման, այնպես էլ եկեղեցական կյանքի, մշակութային զարգացումների և հասարակական փոփոխությունների վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանման գործում։ Դրանք հաճախ ծառայել են որպես սկզբնաղբյուր հետագա պատմիչների և ուսումնասիրողների համար՝ ապահովելով տվյալների համադրման, ժամանակային կապերի բացահայտման և պատմական իրադարձությունների վերակազմության հնարավորություն։ Այս բնույթի աշխատությունների արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ դրանք արտացոլում են իրենց ստեղծման ժամանակաշրջանի պատմական գիտակցությունը, տեղեկությունների հավաքման ու դասակարգման եղանակները և անցյալի իրադարձություններին տրված մեկնաբանությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ պատմագրության, պատմական աղբյուրագիտության և մատենագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես պատմական տեղեկությունների համակարգման ավանդույթի ուսումնասիրության նյութ, ինչպես նաև որպես հայերեն տպագիր ժառանգության միավոր, որի մատենագիտական նկարագրությունն անհրաժեշտ է գրադարանային հավաքածուների համալրման, պատմական գրականության դասակարգման և հետազոտական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Նման աշխատությունների ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր է ուշադրություն դարձնել հեղինակային ավանդույթին, օգտագործված աղբյուրներին, իրադարձությունների ժամանակագրական դասավորությանը և պատմական տեղեկությունների հավաստիության գնահատմանը։ Դրանց համադրությունը այլ ժամանակագրությունների, տարեգրությունների և պատմական երկերի հետ կարող է նպաստել անցյալի ավելի ամբողջական ու հիմնավորված պատկերացման ձևավորմանը։ Հրատարակության ծավալը վկայում է բավականին ընդարձակ նյութի առկայության մասին, սակայն միայն մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ ճշգրտորեն որոշել ներկայացված ժամանակաշրջանները, ընդգրկված իրադարձությունները, հեղինակի ինքնությունը կամ աշխատության սկզբնաղբյուրները։ Այդ պատճառով այն առավել ճիշտ է բնութագրել որպես պատմական ժամանակագրական երկ, որի կոնկրետ բովանդակության և գիտական նշանակության վերջնական գնահատման համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմական հիշողության պահպանման, ժամանակագրական շարադրանքի ավանդույթի և հայերեն պատմագրական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է կիսահաղորդչային պարաբոլիկ քվանտային հորերում լույսի ներքինզոնային կլանման երևույթի տեսական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են քվանտային սահմանափակման պայմաններում էլեկտրոնային վիճակների ձևավորման առանձնահատկությունները, էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը և օպտիկական անցումների մեխանիզմները։ Քննարկվում են կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում լույսի և նյութի փոխազդեցության տեսական մոդելները, կլանման սպեկտրների ձևավորման վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև արտաքին պայմանների և կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը օպտիկական հատկությունների վրա։ Ներկայացվում են քվանտային հորերի ֆիզիկական բնութագրերի հաշվարկման մեթոդներ և մոտեցումներ, որոնք կարևոր են օպտոէլեկտրոնիկայի, նանոտեխնոլոգիաների և կիսահաղորդչային սարքերի զարգացման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդչային ֆիզիկայի, քվանտային էլեկտրոնիկայի, օպտիկայի և նանոֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ազգային ավանդույթների և սովորույթների դերի ուսումնասիրությանը անձի ձևավորման և դաստիարակության համակարգում։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ անձի արժեքային կողմնորոշումները, աշխարհայացքը, վարքականոնները և սոցիալական ինքնությունը ձևավորվում են ոչ միայն կրթական ու ընտանեկան միջավայրի անմիջական ազդեցությամբ, այլև այն մշակութային ժառանգության միջոցով, որը փոխանցվում է սերնդեսերունդ։ Ազգային ավանդույթներն ու սովորույթները դիտարկվում են որպես հասարակության պատմական փորձի, բարոյական պատկերացումների, արժեքների և վարքային նորմերի պահպանման ու փոխանցման կարևոր միջոցներ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել դրանց ազդեցությունը երեխայի և երիտասարդի աշխարհայացքի, ազգային ինքնագիտակցության, պատասխանատվության, փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության և հասարակության մեջ լիարժեք ներգրավվելու կարողությունների զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտանիքի, դպրոցի և սոցիալական միջավայրի դերին ազգային մշակութային արժեքների փոխանցման գործընթացում։ Ավանդույթների և սովորույթների մանկավարժական ներուժը կարող է բացահայտվել տարբեր ծեսերի, տոնակատարությունների, ընտանեկան սովորույթների, ժողովրդական բանահյուսության, ազգային արվեստի և կենցաղային մշակույթի օրինակներով։ Կարևորվում է նաև ավանդական արժեքների և ժամանակակից կրթական պահանջների փոխհարաբերությունը, քանի որ մշակութային ժառանգության փոխանցումը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն չի սահմանափակվում ձևական կրկնությամբ, այլ նպաստում է սովորողի գիտակցված վերաբերմունքի և սեփական մշակույթի նկատմամբ պատասխանատու դիրքորոշման ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ազգային ավանդույթների միջոցով սերունդների միջև կապի ամրապնդմանը, պատմական հիշողության պահպանմանը և մշակութային ինքնության զարգացմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես կարելի է ազգային մշակութային ժառանգությունը ներառել կրթական գործընթացում՝ այն դարձնելով անձի սոցիալական, բարոյական և գեղագիտական զարգացման արդյունավետ միջոց։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, հոգեբաններին, մշակութաբաններին, ուսուցիչներին, դաստիարակներին, կրթության ոլորտի հետազոտողներին և ազգային դաստիարակության հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետներին։

Մաթեմատիկա

Տեսական և քվանտային ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակային մոդուլյացիայով ոչ գծային համակարգերում քվանտային փոխկապակցվածության ձևավորման և դիսիպատիվ երևույթների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում փոխազդող քվանտային ենթահամակարգերի դինամիկան, դրանց միջև առաջացող վիճակային կապերը և արտաքին ժամանակային ազդեցությունների դերը համակարգի վարքագծի ձևավորման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ գծային փոխազդեցությունների, մոդուլյացիայի պարամետրերի և էներգիայի կորստի մեխանիզմների ազդեցությանը քվանտային վիճակների զարգացման վրա։ Վերլուծվում են բաց քվանտային համակարգերին բնորոշ դիսիպացիայի և դեկոհերենտության գործընթացները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը քվանտային փոխկապակցվածության պահպանման և փոփոխության վրա։ Քննարկվում են համապատասխան մաթեմատիկական մոդելները, դինամիկական հավասարումները և համակարգի վարքագծի տեսական նկարագրման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ժամանակից կախված արտաքին ազդեցությունների և շրջակա միջավայրի հետ փոխազդեցության դերը ոչ գծային քվանտային համակարգերում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քվանտային ֆիզիկայի, ոչ գծային դինամիկայի, քվանտային օպտիկայի և բաց քվանտային համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։