Избранные песни армянских ашугов, исполняемые ансамблем С.С.Р. Армении под руководством артиста Шара Тальян

Տնտեսագիտություն

Արտադրության ծախսերը տնտեսագիտության հիմնական հասկացություններից են և ներկայացնում են այն բոլոր նյութական, ֆինանսական և աշխատանքային ռեսուրսների արժեքը, որոնք անհրաժեշտ են ապրանքների կամ ծառայությունների արտադրության համար։ Դրանք ընդգրկում են հումքի և նյութերի ձեռքբերման ծախսերը, աշխատավարձերը, էներգիայի և վառելիքի օգտագործման վճարները, սարքավորումների մաշվածությունը, ինչպես նաև արտադրության կազմակերպման և կառավարման հետ կապված այլ ծախսեր։ Արտադրության ծախսերը բաժանվում են մի քանի հիմնական տեսակների՝ հաստատուն ծախսեր, որոնք չեն փոխվում արտադրության ծավալի փոփոխությունից (օրինակ՝ վարձակալություն կամ վարչական աշխատավարձեր), և փոփոխական ծախսեր, որոնք աճում կամ նվազում են արտադրության ծավալի հետ միասին (օրինակ՝ հումք կամ աշխատաժամանակ)։ Դրանց ճիշտ հաշվարկը կարևոր է, քանի որ այն թույլ է տալիս որոշել ապրանքի ինքնարժեքը, գնահատել ձեռնարկության շահութաբերությունը և ճիշտ ձևավորել վաճառքի գները։ Արտադրության ծախսերի վերլուծությունը նաև օգնում է ձեռնարկություններին բացահայտել ավելորդ ծախսերը, բարձրացնել արդյունավետությունը և մրցունակ լինել շուկայում։ Տնտեսական տեսանկյունից ծախսերի կառավարման արդյունավետությունը անմիջականորեն ազդում է երկրի արտադրողականության և տնտեսական զարգացման վրա։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական, քաղաքական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որի նպատակն է ապահովել ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական գրականության լայն դաշտում։ Այն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրական գիտություններ, գրականագիտություն, լեզվաբանություն, պատմություն և պատմական գիտություններ, աշխարհագրություն, հնագիտություն և ազգագրություն՝ արտացոլելով այս ոլորտներում ձևավորվող ժամանակակից գիտական մոտեցումները, տեսական զարգացումները և մեթոդաբանական նորարարությունները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների հիման վրա և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների և ուսումնական գործընթացի համար՝ հնարավորություն տալով արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, գնահատել դրանց գիտական արժեքը և կիրառել դրանք տարբեր հումանիտար ուսումնասիրությունների շրջանակներում։ Այն նաև նպաստում է միջգիտակարգային կապերի զարգացմանը՝ ապահովելով գիտելիքի համակարգված տարածում և աջակցելով հումանիտար գիտությունների զարգացման շարունակականությանը։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է վիճակագրական հասկացությունների և օրինաչափությունների ձևավորման մեթոդիկայի ուսումնասիրությանը մոլեկուլային ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը սովորողների մոտ նյութի միկրոսկոպիկ կառուցվածքի, մասնիկների շարժման և փոխազդեցության, ինչպես նաև այդ գործընթացները նկարագրող վիճակագրական օրինաչափությունների վերաբերյալ գիտական և համակարգված պատկերացումների ձևավորման արդյունավետ մանկավարժական մոտեցումների բացահայտումն է։ Մոլեկուլային ֆիզիկայի բազմաթիվ երևույթներ հիմնված են մեծ թվով մասնիկների հավաքական վարքի վրա, ինչի պատճառով առանձին մասնիկների շարժումը նկարագրելու փոխարեն անհրաժեշտ է կիրառել հավանականային և վիճակագրական մեթոդներ։ Այդ հանգամանքը ուսուցման գործընթացում առաջացնում է որոշակի դժվարություններ, քանի որ սովորողը պետք է անցում կատարի առանձին, անմիջականորեն չդիտարկվող միկրոմակարդակային պատկերացումներից դեպի մակրոսկոպիկ մեծությունների և վիճակագրական օրինաչափությունների ընկալում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են այն մանկավարժական պայմաններն ու մեթոդները, որոնք կարող են նպաստել այդ անցման արդյունավետ իրականացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այնպիսի առանցքային հասկացությունների ձևավորմանը, ինչպիսիք են մասնիկների ջերմային շարժումը, ջերմաստիճանը, ճնշումը, ներքին էներգիան, հավանականությունը, միջին արժեքը և մասնիկների արագությունների կամ էներգիաների բաշխումը։ Հետազոտությունը կարևորում է հասկացությունների աստիճանական ձևավորումը՝ դիտարկումից և փորձից դեպի տեսական ընդհանրացում, իսկ այնուհետև՝ մաթեմատիկական և վիճակագրական նկարագրություն անցնելու սկզբունքը։ Ուսուցման արդյունավետության բարձրացման նպատակով կարող են կիրառվել խնդիրների լուծում, փորձարարական աշխատանքներ, մոդելավորում, գրաֆիկական ներկայացումներ, համակարգչային սիմուլյացիաներ, աղյուսակների և վիճակագրական տվյալների վերլուծություն, ինչպես նաև միջառարկայական կապեր մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի հետ։ Հատուկ նշանակություն ունի սովորողների կողմից վիճակագրական օրինաչափությունների էմպիրիկ բացահայտումը, երբ նրանք բազմակի դիտարկումների կամ մոդելավորման արդյունքների հիման վրա ինքնուրույն նկատում են որոշակի օրինաչափություններ և այնուհետև փորձում դրանք ձևակերպել ու հիմնավորել։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վիճակագրական ֆիզիկայի գաղափարները ներկայացնել ոչ միայն որպես պատրաստի բանաձևերի և սահմանումների ամբողջություն, այլ որպես իրական ֆիզիկական երևույթները բացատրելու և կանխատեսելու միջոց։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև սովորողների տարածված սխալ պատկերացումներին, օրինակ՝ միկրոսկոպիկ և մակրոսկոպիկ մեծությունների շփոթությանը, միջին մեծության ֆիզիկական իմաստի ոչ լիարժեք ընկալմանը կամ հավանականային նկարագրությունը բացարձակ կանխատեսման հետ նույնացնելուն։ Այդ դժվարությունների բացահայտումը կարևոր է ուսուցման մեթոդների նպատակային ընտրության և ուսումնառության արդյունքների բարելավման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են մշակվել դասերի կառուցվածքային մոդելներ, ուսումնական առաջադրանքների համակարգ և մեթոդական ցուցումներ, որոնք ուղղված են վիճակագրական մտածողության աստիճանական զարգացմանը։ Կարևոր է նաև գնահատել առաջարկվող մեթոդիկայի արդյունավետությունը՝ համեմատելով սովորողների գիտելիքների, հասկացությունների կիրառման կարողությունների, խնդիրների լուծման հմտությունների և ֆիզիկական երևույթները բացատրելու ունակությունների փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է մոլեկուլային ֆիզիկայի բովանդակային առանձնահատկությունները և ֆիզիկայի դասավանդման ժամանակակից մեթոդաբանությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել սովորողների մոտ վիճակագրական մտածողություն և օգնել նրանց հասկանալ, թե ինչպես են բազմաթիվ միկրոմասնիկների անկանոն շարժումից առաջանում նյութի դիտարկելի մակրոսկոպիկ հատկությունները։ Թեման կարևոր նշանակություն ունի ֆիզիկայի խորացված ուսուցման համար, քանի որ վիճակագրական հասկացությունների ճիշտ և գիտակցված ձևավորումը հիմք է ստեղծում ոչ միայն մոլեկուլային ֆիզիկայի, այլև վիճակագրական մեխանիկայի, թերմոդինամիկայի և հարակից ֆիզիկական ուղղությունների հետագա ուսումնասիրության համար։

Մաթեմատիկա

Այս աշխատությունը նվիրված է հավասարաչափ շարժվող բացարձակ կոշտ դրոշմների և համասեռ ու կազմական մարմինների միջև կոնտակտային փոխազդեցության տեսական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը շարժվող կոշտ մարմնի և դեֆորմացվող միջավայրի շփման ու փոխազդեցության ժամանակ առաջացող լարվածադեֆորմացված վիճակի, կոնտակտային ճնշումների և տեղաշարժերի օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Աշխատության շրջանակում կոնտակտային խնդիրները դիտարկվում են այն պայմաններում, երբ դրոշմը շարժվում է հաստատուն արագությամբ, իսկ դրա հետ փոխազդող մարմինը կարող է լինել ինչպես միատարր կառուցվածքով, այնպես էլ տարբեր նյութական հատկություններ ունեցող բաղադրիչներից կազմված համակարգ։ Համասեռ մարմինների դեպքում ուսումնասիրվում է արտաքին բեռնվածության և շարժման ազդեցությամբ դեֆորմացիաների ու լարվածությունների տարածական բաշխումը, մինչդեռ կազմական մարմինների համար կարևոր է տարբեր նյութերի կամ կառուցվածքային շերտերի փոխազդեցության հաշվառումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնտակտային գոտու ձևավորմանը, դրա չափերի և ձևի փոփոխությանը, ճնշման բաշխմանը և մարմնի ներսում առաջացող լարվածությունների առանձնահատկություններին։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել առաձգականության տեսության, կոնտակտային մեխանիկայի, շարունակական միջավայրի մեխանիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդներ՝ համապատասխան սահմանային պայմանների և շարժվող բեռնվածության մոդելների ձևակերպմամբ։ Շարժվող դրոշմի դեպքում կարևոր է նաև ժամանակային և տարածական փոփոխականների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ մարմնի տարբեր կետերում լարվածադեֆորմացված վիճակը ձևավորվում է շարժվող կոնտակտային ազդեցության հետևանքով։ Կազմական մարմինների ուսումնասիրության ժամանակ կարող են վերլուծվել տարբեր նյութերի մեխանիկական հատկությունների տարբերությունը, միջերեսային պայմանները և շերտերի կամ բաղադրիչների միջև լարվածությունների փոխանցման առանձնահատկությունները։ Աշխատության արդյունքները կարող են հնարավորություն տալ որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում կոնտակտային փոխազդեցությունը մնում է կայուն, ինչպես նաև գնահատելու շարժման արագության, նյութի հատկությունների և երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի մեխանիկական վարքի վրա։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է մեքենաշինության, տրանսպորտային տեխնիկայի, շինարարական մեխանիկայի, երկաթուղային և այլ շարժական կոնտակտային համակարգերի նախագծման ու շահագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել մեխանիկների, ինժեներների, նյութագետների, մաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է «Շահնամե»-ի բառապաշարի համակողմանի քննությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկի լեզվական կազմի առանձնահատկությունները, բառային շերտերի ծագումն ու գործածության բնույթը, ինչպես նաև բառապաշարի կապը ստեղծագործության թեմատիկ, պատմամշակութային և գրական բովանդակության հետ։ Հետազոտության կենտրոնում պարսկերենի դասական շրջանի այս կարևորագույն հուշարձանի բառային համակարգն է, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն տվյալ երկի լեզվի, այլև միջնադարյան պարսկերենի զարգացման և բառապաշարի ձևավորման գործընթացների մասին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բառերի ծագումնաբանական շերտերը՝ առանձնացնելով իրանական բնիկ բառապաշարը, փոխառությունները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում լեզվի մեջ ներթափանցած օտարածին տարրերը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել արաբական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությանը, դրանց իմաստային և ոճական գործառույթներին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես են դրանք համադրվում պարսկական հին և միջին լեզվական ժառանգության հետ։ Բառապաշարի քննությունը կարող է ներառել նաև հոմանիշների, հականիշների, բազմիմաստ բառերի, դարձվածային միավորների և կայուն բառակապակցությունների ուսումնասիրություն։ Երկի հարուստ բառային կազմը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես է հեղինակը տարբեր բառային միջոցներով արտահայտում հերոսների բնավորությունը, գործողությունների ընթացքը, զգացմունքային վիճակները, ռազմական իրադարձությունները և պատմական միջավայրը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ռազմարվեստին, զենքերին, ձիերին և ձիասարքին, թագավորական իշխանությանը, արքունական կյանքին, կենցաղին, կրոնական պատկերացումներին և սոցիալական հարաբերություններին վերաբերող բառերը։ Այդ բառային խմբերի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել ստեղծագործության մեջ արտացոլված հասարակական և մշակութային իրականության բազմաթիվ կողմեր։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բառերի իմաստային փոփոխություններին և պատմական բառագիտության խնդիրներին։ Դասական պարսկերենի բառերը ժամանակի ընթացքում կարող էին ձեռք բերել նոր իմաստներ, կորցնել նախկին նշանակությունները կամ փոխել իրենց գործածության ոլորտը, ուստի «Շահնամե»-ում դրանց նշանակության ճիշտ մեկնաբանությունը պահանջում է հաշվի առնել պատմական և համատեքստային գործոնները։ Այս տեսանկյունից բառային միավորների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հին և ժամանակակից պարսկերենի միջև լեզվական շարունակականությունն ու փոփոխությունները հասկանալու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բառապաշարի ոճական քննությունը։ Ստեղծագործության տարբեր հատվածներում բառերի ընտրությունը կարող է պայմանավորված լինել ոչ միայն իմաստային անհրաժեշտությամբ, այլև գեղարվեստական նպատակներով։ Բարձրաճաշակ, հանդիսավոր և հերոսական բառապաշարը կարող է ընդգծել արքայական կամ մարտական տեսարանների վեհությունը, մինչդեռ կենցաղային և խոսակցական բնույթի միավորները կարող են ստեղծել ավելի անմիջական ու կենդանի միջավայր։ Բառապաշարի ոճական շերտավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ստեղծագործության գեղարվեստական լեզվի կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև հատուկ անունների ուսումնասիրությունը՝ անձնանուններ, տեղանուններ, ցեղային և աշխարհագրական անվանումներ, որոնք ոչ միայն նույնականացնող գործառույթ ունեն, այլև հաճախ կապված են առասպելական, պատմական կամ մշակութային իմաստների հետ։ Դրանց լեզվական կառուցվածքի և ծագման ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տալ ստեղծագործության աշխարհագրական և պատմամշակութային պատկերացումների մասին։ Աշխատանքի ընթացքում բառային նյութի համակարգումը կարող է իրականացվել թեմատիկ, իմաստաբանական, ծագումնաբանական և ոճական սկզբունքներով՝ հնարավորություն տալով ստանալ երկի բառապաշարի բազմակողմանի նկարագիրը։ Նման մոտեցումը կարևոր է նաև բառարանագրական տեսանկյունից, քանի որ ստեղծագործության բառային հարուստ նյութը կարող է ծառայել դասական պարսկերենի բառարանների և պատմական բառագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ բառապաշարի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս միաժամանակ դիտարկել լեզվական և գրական երևույթները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է բառային համակարգը կապված ստեղծագործության բովանդակության, գեղարվեստական ոճի և պատմամշակութային միջավայրի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը «Շահնամե»-ի բառապաշարը ներկայացնում է որպես դասական պարսկերենի կարևոր լեզվական շտեմարան և ուսումնասիրում է դրա ծագումնաբանական, իմաստաբանական, թեմատիկ ու ոճական առանձնահատկությունները՝ նպաստելով պարսկերենի պատմության, իրանագիտության և միջնադարյան արևելյան գրականության լեզվական ժառանգության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական տեղեկատուն ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի ոլորտին վերաբերող նոր հրատարակված գրականության համակարգված ցանկը՝ նպատակ ունենալով գիտնականներին, արվեստագետներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանավարներին և այլ հետաքրքրված ընթերցողներին ժամանակին ապահովել արդիական մատենագիտական տեղեկատվությամբ։ Նյութերը դասակարգված են ըստ թեմատիկ բաժինների և ներառում են մշակույթի, արվեստի տարբեր ճյուղերի, մշակութային շինարարության, գրադարանագիտության, մատենագիտության, ինչպես նաև հարակից ոլորտների վերաբերյալ գրքեր, հոդվածներ և այլ հրատարակություններ՝ հայերեն և ռուսերեն լեզուներով։ Հրատարակությունն օգնում է արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած մասնագիտական գրականության մեջ, հեշտացնում է տեղեկատվության որոնումը և կարող է ծառայել որպես արժեքավոր աղբյուր գիտահետազոտական, կրթական և գրադարանային գործունեության համար, ինչպես նաև մշակույթի և արվեստի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։