Քաղաքավարության դաստիարակություն

History

Աշխատությունը նվիրված է Գանձակի գավառին՝ պատմական այն տարածքին, որը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Արևելյան Հայաստանի և հարակից շրջանների պատմական, աշխարհագրական ու մշակութային կյանքում։ Այն արժեքավոր նյութ կարող է ներկայացնել գավառի տարածքի, բնակավայրերի, բնակչության, հասարակական հարաբերությունների և տեղական կյանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Տարածաշրջանի պատմության քննությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այնտեղ ձևավորված համայնքների, բնակչության զբաղմունքների, կենցաղի, սովորույթների և մշակութային միջավայրի մասին։ Գավառագիտական ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև տեղանունները, բնակավայրերի պատմական հիշատակությունները, աշխարհագրական նկարագրությունները և տեղական ավանդությունները, որոնք օգնում են բացահայտել տարածքի պատմական ինքնությունն ու զարգացման ընթացքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ ժողովրդի պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ և ազգագրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Գանձակի ու նրա շրջակայքի անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն կարևոր է նաև որպես տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրման աղբյուր, քանի որ գավառի վերաբերյալ տեղեկությունները լրացնում են հայաբնակ վայրերի, տեղական համայնքների և պատմական միջավայրի մասին ընդհանուր պատկերացումը։ Հատորային կառուցվածքը ենթադրում է նյութի փուլային ներկայացում՝ որպես ավելի ընդարձակ գավառագիտական ուսումնասիրության մաս։

History

Սա պատմագիտական հետազոտություն է, որը նվիրված է 1917 թվականի նոյեմբերից մինչև 1918 թվականի մարտ ամիսները Անդրկովկասում քաղաքական իշխանության ձևավորման և փոփոխությունների գործընթացներին՝ հայ իրականության համատեքստում, որտեղ վերլուծվում են Russian Revolution-ի հետևանքով առաջացած տարածաշրջանային իշխանական վակուումը, ազգային ուժերի վերադասավորումը և վարչական կառավարման նոր համակարգերի ձևավորման փորձերը, ինչպես նաև հայ քաղաքական և հասարակական ուժերի դիրքորոշումները այդ բարդ փուլում, աշխատանքը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում Անդրկովկասի կառավարման ժամանակավոր մարմինների գործունեությանը, այդ թվում՝ Transcaucasian Commissariat-ի դերին, և դրանց ազդեցությանը հայ բնակչության քաղաքական անվտանգության, ինքնորոշման ձգտումների և պետականության գաղափարի ձևավորման վրա, միաժամանակ քննարկվում են տարածաշրջանային հակասությունները, ազգային շահերի բախումները և արտաքին ուժերի ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա, որոնք ձևավորեցին հետագա պետական զարգացումների հիմքերը։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է Արմավիրի մարզի պայմաններում խաչածաղկավոր մշակաբույսերին վնասող լվիկների ուսումնասիրությանը և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանում տարածված վնասատու լվիկների տեսակային կազմը, դրանց կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկությունները, տարածվածության օրինաչափությունները և մշակաբույսերին հասցվող վնասի աստիճանը, ինչպես նաև մշակել վնասատուների թվաքանակը սահմանափակելու արդյունավետ միջոցառումներ։ Գիտական աղբյուրները հաստատում են, որ Արմավիրի մարզի ֆերմերային տնտեսություններում խաչածաղկավորների լվիկները վնասում են հատկապես կաղամբին, ծաղկակաղամբին, բողկին, ամսաբողկին, մանանեխին և այլ խաչածաղկավոր մշակաբույսերի, իսկ ուսումնասիրության ընթացքում մարզում արձանագրվել է լվիկների հինգ տեսակ՝ փորավոր, բացոտավոր, կապույտ, ալիքավոր և խաչածաղկավորների սև լվիկ։ Աշխատության մեջ կարող են մանրամասն ուսումնասիրվել վնասատուների զարգացման փուլերը, ձմեռման առանձնահատկությունները, բազմացման ինտենսիվությունը, սերունդների քանակը և սննդային բույսերի շրջանակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ լվիկները ձմեռումից հետո ակտիվանում են գարնանը, սկզբում սնվում խաչածաղկավոր մոլախոտերով, իսկ մշակաբույսերի հայտնվելուց հետո տեղափոխվում են կուլտուրական բույսերի վրա։ Մեծահասակ բզեզները հիմնականում վնասում են տերևների վերին հյուսվածքները՝ առաջացնելով բազմաթիվ մանր անցքեր, իսկ ուժեղ վարակվածության դեպքում հատկապես ծիլերն ու սածիլները կարող են չորանալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վնասատուների տարածվածության և վնասակարության գնահատումը՝ հաշվի առնելով Արմավիրի մարզի հողակլիմայական պայմանները, մշակաբույսերի աճեցման ժամկետները և ագրոտեխնիկական միջոցառումները։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև տարբեր սորտերի և մշակաբույսերի նկատմամբ վնասատուների նախընտրությունը, բույսերի զարգացման տարբեր փուլերում դրանց վնասակարության աստիճանը և լվիկների թվաքանակի սեզոնային փոփոխությունները։ Այսպիսի տվյալները հնարավորություն են տալիս որոշելու պայքարի առավել նպատակահարմար ժամկետները և միջոցառումների ինտենսիվությունը։ Աշխատության մեջ կարող է կարևորվել նաև ագրոտեխնիկական և կանխարգելիչ միջոցառումների դերը։ Դրանց թվում են մշակաբույսերի ցանքի կամ տնկման ճիշտ ժամկետների ընտրությունը, դաշտերի և դրանց հարակից տարածքների մոլախոտերի վերահսկումը, բերքահավաքից հետո բուսական մնացորդների վերացումը, հողի համապատասխան մշակումը և առողջ տնկանյութի օգտագործումը։ Խաչածաղկավոր մշակաբույսերի դեպքում վաղ ցանքի նշանակությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն կարող է նպաստել բույսերի ավելի արագ զարգացմանը և վնասատուների կողմից դրանց առավել զգայուն փուլում հասցվող վնասի նվազեցմանը։ Հետազոտության առանձին հատված կարող է նվիրված լինել քիմիական պայքարի միջոցների արդյունավետության գնահատմանը՝ տարբեր միջատասպանների կիրառման, դրանց դեղաչափերի, մշակման ժամկետների և կրկնությունների համեմատությամբ։ Հայաստանի գյուղատնտեսական նյութերում խաչածաղկավոր մշակաբույսերի լվիկների դեմ նախատեսված են նաև վեգետացիայի ընթացքում համապատասխան միջատասպաններով սրսկման միջոցառումներ։ Միաժամանակ արդյունավետ բույսերի պաշտպանության ժամանակակից մոտեցումը ենթադրում է պայքարի տարբեր եղանակների համակցում՝ առաջնահերթությունը տալով կանխարգելմանը, ագրոտեխնիկական միջոցառումներին և վնասատուների թվաքանակի մշտադիտարկմանը, իսկ քիմիական միջոցները կիրառելով հիմնավորված անհրաժեշտության դեպքում։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ Արմավիրի մարզը կարևոր գյուղատնտեսական տարածաշրջան է, և խաչածաղկավոր մշակաբույսերի վնասատուների դեմ արդյունավետ պայքարը կարող է անմիջականորեն նպաստել բերքատվության պահպանմանը, արտադրանքի որակի բարձրացմանը և գյուղացիական տնտեսությունների տնտեսական կորուստների նվազեցմանը։ Հետազոտության արդյունքների հիման վրա կարող են առաջարկվել տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին համապատասխան վնասատուների հայտնաբերման, հաշվառման, կանխարգելման և ոչնչացման համալիր միջոցառումներ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսներին, բուսաբույծներին, միջատաբաններին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, ֆերմերներին, ագրոնոմներին, գյուղատնտեսական բուհերի դասախոսներին և ուսանողներին։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արտադրանքի ինքնարժեքի ձևավորման փոփոխուն ծախսումների հաշվառման հիմնախնդիրների վերլուծությանը ՀՀ կարի արտադրական կազմակերպությունների օրինակով՝ ընդգծելով ծախսերի դասակարգման, հաշվառման և կառավարման առանձնահատկությունները արտադրական միջավայրում։ Դիտարկվում է ինքնարժեքի կառուցվածքը, որտեղ փոփոխուն ծախսումները՝ հումքի և նյութերի արժեքը, աշխատավարձը՝ կախված արտադրության ծավալից, էներգիայի և արտադրական այլ ծախսեր, կազմում են արտադրանքի վերջնական արժեքի ձևավորման հիմնական բաղադրիչը։ Աշխատանքում վերլուծվում են հաշվառման մեթոդաբանական խնդիրները՝ կապված ծախսերի ճիշտ բաշխման, արտադրական պատվերների կամ փուլային հաշվառման համակարգերի ընտրության, ինչպես նաև ընդհանուր և վարչական ծախսերի տարանջատման հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դժվարություններին, որոնք առաջանում են փոքր և միջին կարի արտադրություններում՝ կապված հաշվառման համակարգերի ոչ բավարար ավտոմատացման, տվյալների անճշտությունների և ինքնարժեքի հաշվարկման ոչ միասնական մոտեցումների հետ։ Քննարկվում են նաև փոփոխուն ծախսումների վերահսկման մեխանիզմները, որոնք հնարավորություն են տալիս օպտիմալացնել արտադրական գործընթացները, նվազեցնել կորուստները և բարձրացնել մրցունակությունը շուկայում։ Աշխատանքում ընդգծվում է ժամանակակից հաշվապահական և կառավարչական հաշվառման համակարգերի ներդրման կարևորությունը՝ ներառյալ ERP լուծումները և ծախսերի վերլուծության թվային գործիքները, որոնք նպաստում են ավելի ճշգրիտ ինքնարժեքի հաշվարկմանը և արդյունավետ կառավարչական որոշումների ընդունմանը։

Other Subjects

Մատենագիտական և հասարակական-քաղաքական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է խորհրդային հայրենասիրության և պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի գաղափարներին առնչվող գրականության հանձնարարական ցանկ՝ նախատեսված ընթերցանության կազմակերպման, գաղափարական կրթության և թեմատիկ ուսումնասիրությունների համար։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է խորհրդային գաղափարախոսության մեջ հայրենասիրության ըմբռնումը, սոցիալիստական հասարակության արժեքային համակարգը, ժողովուրդների բարեկամության գաղափարը և միջազգային բանվորական համերաշխության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային հասարակական-քաղաքական մտածողության մեջ ազգային և դասակարգային ինքնության փոխհարաբերություններին, տարբեր ժողովուրդների համագործակցության գաղափարական մեկնաբանություններին և ինտերնացիոնալիստական դաստիարակության նշանակությանը։ Գրականության ցանկում կարող են ընդգրկված լինել մարքսիզմ-լենինիզմի տեսական աշխատություններ, հասարակական-քաղաքական հրապարակումներ, պատմագիտական ուսումնասիրություններ, գեղարվեստական ստեղծագործություններ և գաղափարական դաստիարակությանը վերաբերող նյութեր։ Դիտարկվում են խորհրդային հայրենասիրության գաղափարի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա քարոզչական կիրառությունները և պրոլետարական ինտերնացիոնալիզմի դերը խորհրդային պաշտոնական գաղափարախոսության համակարգում։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես թեմատիկ գրականության ընտրության, մատենագիտական կողմնորոշման և համապատասխան աղբյուրների որոնման օժանդակ միջոց։ Միաժամանակ այն պատմական հետաքրքրություն է ներկայացնում խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային գործունեության, ընթերցանության ուղղորդման և գաղափարական կրթության մեխանիզմների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ցանկը կարող է օգտակար լինել մատենագիտության, խորհրդային պատմության, քաղաքական գաղափարախոսությունների պատմության և գրադարանագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Chemistry

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է օրգանական քիմիայում էլիմինացման ռեակցիաների այն դեպքերի բացահայտմանը և մեկնաբանմանը, որոնք որոշ պայմաններում չեն համապատասխանում էլիմինացման դասական օրինաչափություններից ստացվող ակնկալվող արդյունքներին։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է նման անոմալ ռեակցիաների բնույթի ուսումնասիրությունը և դրանց ընթացքի բացատրությունը ընդհանրացված էլիմինացման կանոնի տեսանկյունից։ Հետազոտությունը վերաբերում է օրգանական քիմիայի այն կարևոր բնագավառին, որտեղ ռեակցիայի արդյունքը պայմանավորված է ոչ միայն ելանյութի կառուցվածքով, այլև ռեակցիայի մեխանիզմով, փոխարինիչների բնույթով, տարածական գործոններով, ռեակցիոն միջավայրով և այլ պայմաններով։ Աշխատության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ հեղինակն է Նինա Գարնիկի Օբոսյանը, իսկ ուսումնասիրությունը ներկայացվել է որպես քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսության սեղմագիր՝ «Օրգանական քիմիա» մասնագիտությամբ (02.00.03), Երևանում, 1997 թվականին։ Հրատարակությունը 22 էջ է և պարունակում է պատկերներ։ Էլիմինացման ռեակցիաները օրգանական քիմիայի հիմնարար փոխարկումներից են․ դրանց ընթացքում մոլեկուլից հեռացվում են որոշ ատոմներ կամ խմբեր, ինչի հետևանքով սովորաբար առաջանում է բազմակի կապ, առավել հաճախ՝ ածխածին-ածխածին կրկնակի կապ։ Դասական մոտեցումներում նման ռեակցիաների ուղղությունը հաճախ բացատրվում է որոշակի կառուցվածքային և մեխանիստական կանոններով, սակայն իրական համակարգերում կարող են հանդիպել դեպքեր, երբ ստացվող հիմնական արգասիքը կամ արգասիքների հարաբերակցությունը չի համապատասխանում պարզ կանխատեսմանը։ Հենց այդպիսի երևույթներն են կազմում ուսումնասիրության գիտական խնդրի առանցքը։ «Անոմալ» բնորոշումը տվյալ համատեքստում վերաբերում է այնպիսի էլիմինացման ընթացքներին, որոնց ժամանակ ռեակցիայի ընտրողականությունը, ուղղությունը կամ ստացվող արտադրանքի կառուցվածքը տարբերվում է սովորաբար սպասվող օրինաչափությունից։ Նման դեպքերի բացահայտումը կարևոր է, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմները և պարզելու այն գործոնները, որոնք կարող են փոխել ռեակցիայի նախընտրելի ուղին։ Ընդհանրացված էլիմինացման կանոնի կիրառումը ենթադրում է տարբեր ռեակցիաների դիտարկում միասնական տեսական շրջանակում։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առանձին, առաջին հայացքից բացառիկ թվացող դեպքերը դիտարկել որպես որոշակի ընդհանուր մեխանիզմների դրսևորումներ։ Հետևաբար ուսումնասիրության արժեքը ոչ միայն նոր անոմալ օրինակների արձանագրումն է, այլև դրանց ընդհանուր տեսական օրինաչափության մեջ տեղավորելու փորձը։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է ռեակցիայի մեխանիզմի և ելանյութի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը։ Էլիմինացման գործընթացներում մեծ նշանակություն կարող են ունենալ այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հեռացող խմբի բնույթը, հարևան ածխածնի ատոմների կառուցվածքը, փոխարինիչների էլեկտրոնային ազդեցությունը, տարածական դասավորությունը, հիմքի կամ այլ ռեագենտի հատկությունները և ռեակցիոն միջավայրի պայմանները։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է որոշել, թե որ կապն է խզվելու և որ դիրքում է ձևավորվելու նոր բազմակի կապը։ Ուսումնասիրության տեսական նշանակությունն այն է, որ անոմալ ռեակցիաների վերլուծությունը կարող է օգնել ճշգրտել էլիմինացման ռեակցիաների վերաբերյալ գոյություն ունեցող պատկերացումները։ Եթե տարբեր համակարգերում դիտվող բացառիկ արդյունքները հնարավոր է բացատրել մեկ ընդհանուր սկզբունքով, ապա այդ սկզբունքը դառնում է ավելի լայն կանխատեսող նշանակություն ունեցող գործիք։ Այսպիսի մոտեցումը կարևոր է հատկապես օրգանական սինթեզի համար, որտեղ անհրաժեշտ է նախապես կանխատեսել հնարավոր արտադրանքի կառուցվածքը և ընտրել ռեակցիայի համապատասխան պայմանները։ Աշխատությունը նաև հետաքրքիր է օրգանական ռեակցիաների ընտրողականության տեսանկյունից։ Միևնույն ելանյութից տեսականորեն կարող են առաջանալ տարբեր կառուցվածքի արտադրանքներ, և դրանցից մեկի գերակշռությունը կախված է ռեակցիայի մեխանիզմից։ Անոմալ ընթացքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն պայմանները, որոնց դեպքում սովորական ընտրողականությունը փոխվում է։ Այդ գիտելիքը կարող է կիրառվել նպատակային սինթեզում՝ անհրաժեշտ կառուցվածքով միացությունների ստացման համար։ Մատենագիտական աղբյուրները հաստատում են, որ աշխատանքը դասակարգված է հենց օրգանական քիմիայի բնագավառում, իսկ 1997 թվականի նույն մասնագիտական կատալոգում այն ընդգրկված է այլ օրգանական քիմիայի թեկնածուական ուսումնասիրությունների շարքում։ Հետազոտության արժեքը պայմանավորված է նաև դրա մեթոդաբանական բնույթով․ առանձին ռեակցիաների ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում ստանալ ավելի ընդհանուր պատկերացում էլիմինացման գործընթացների օրինաչափությունների մասին։ Այս մոտեցումը բնորոշ է մեխանիստական օրգանական քիմիային, որտեղ փորձարարական տվյալները համադրվում են տեսական մոդելների հետ՝ ռեակցիայի ընթացքը ոչ միայն նկարագրելու, այլև պատճառաբանելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր ներդրում է էլիմինացման ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց անսովոր դրսևորումների ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիկոսներին, քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմներով զբաղվող հետազոտողներին, օրգանական սինթեզի մասնագետներին, քիմիայի դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Հատկապես օգտակար կարող է լինել այն մասնագետների համար, ովքեր ուսումնասիրում են էլիմինացման ռեակցիաների ընտրողականությունը, կառուցվածք-ռեակտիվություն կապը և դասական քիմիական կանոններից շեղվող ռեակցիոն ընթացքների տեսական բացատրությունները։