Компьютерное моделирование

Մաթեմատիկա

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Մանհեթենի երկչափ ցանցերի վրա սահմանված որոշ ինտեգրելի մոդելների տեսական հետազոտությանը։ Աշխատության կենտրոնում դիսկրետ մաթեմատիկական համակարգերն են, որոնց կառուցվածքը կապված է երկչափ ցանցային երկրաչափության և ցանցի հանգույցների ու կապերի միջև սահմանվող փոխազդեցությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինտեգրելիության հատկություններ ունեցող մոդելների կառուցվածքը, դրանց մաթեմատիկական ձևակերպումը և լուծելիության պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանցային համակարգերի դիսկրետ բնույթին, տեղային փոխազդեցությունների կազմակերպմանը և այն պայմաններին, որոնց դեպքում հնարավոր է ստանալ համակարգի պահպանվող մեծությունների ամբողջություն կամ կառուցել ճշգրիտ լուծումներ։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել մաթեմատիկական ֆիզիկայի և ինտեգրելի համակարգերի ուսումնասիրության համար բնորոշ մեթոդներ՝ ներառյալ ցանցային հավասարումների, սիմետրիկ կառուցվածքների, պահպանման օրենքների և սպեկտրալ կամ հանրահաշվական մեթոդների վերլուծությունը։ Մանհեթենի տիպի ցանցի առանձնահատկությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ուղղորդված և կառուցվածքայինորեն տարբեր կապեր ունեցող դիսկրետ համակարգեր, որոնց վարքը կարող է էապես տարբերվել սովորական քառակուսային ցանցերի վրա սահմանվող մոդելներից։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ինտեգրելիության չափանիշների բացահայտումը և մոդելների այնպիսի ներկայացումների կառուցումը, որոնք թույլ են տալիս վերլուծել դրանց դինամիկան և մաթեմատիկական հատկությունները։ Քննարկվում են նաև տարբեր մոդելների միջև հնարավոր կապերը, դրանց ձևափոխությունները և ընդհանուր կառուցվածքային հատկանիշները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ դիսկրետ ինտեգրելի համակարգերի տեսության, ցանցային մոդելների, մաթեմատիկական ֆիզիկայի և ոչ գծային դիսկրետ դինամիկայի հետագա զարգացման համար։ Ստացված տեսական արդյունքները կարող են կիրառվել նաև ավելի բարդ ցանցային համակարգերի կառուցման և դրանց լուծելիության ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, մաթեմատիկական ֆիզիկոսներին, ինտեգրելի համակարգերի և դիսկրետ մաթեմատիկական մոդելների մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում գիտահետազոտական աշխատանք իրականացնող ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում խոզերի մոտ միաժամանակ հանդիպող աղիքային նեմատոդային վարակների տարածվածության, համաճարակաբանական առանձնահատկությունների, կլինիկական նշանակության և բուժման արդյունավետ մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ասկարիդների, տրիխոցեֆալների և էզոֆագոստոմների հարուցած մակաբուծային հիվանդությունների համակցված ընթացքի վրա՝ հաշվի առնելով դրանց տարածման պայմանները, կենդանիների վարակման աղբյուրները և տնտեսություններում պահպանմանը նպաստող գործոնները։ Քննության են առնվում տարբեր տարիքային խմբերի կենդանիների վարակվածության մակարդակը, հիվանդությունների տարածման սեզոնային առանձնահատկությունները, պահվածքի և կերակրման պայմանների ազդեցությունը, ինչպես նաև արտաքին միջավայրի դերը մակաբույծների կենսաշրջանի պահպանման և վարակի փոխանցման գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում խառը վարակների առանձնահատկություններին, քանի որ մի քանի տեսակի աղիքային նեմատոդների համատեղ առկայությունը կարող է ավելի զգալի ազդեցություն ունենալ կենդանիների ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի, աճի, զարգացման և մթերատվության վրա։ Ուսումնասիրվում են մակաբույծների հայտնաբերման և վարակվածության աստիճանի գնահատման անասնաբուժական ու լաբորատոր մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշել առանձին հարուցիչների տարածվածությունը և համակցված ներխուժումների կառուցվածքը։ Համաճարակաբանական վերլուծության շրջանակում կարևորվում են կենդանիների տարիքը, տնտեսության սանիտարահիգիենիկ վիճակը, պահվածքի տեխնոլոգիան, կենդանիների խմբավորման սկզբունքները և մակաբույծների զարգացման համար նպաստավոր արտաքին պայմանները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև աղիքային նեմատոդների ազդեցությանը կենդանիների օրգանիզմի վրա՝ գնահատելով մարսողական համակարգի գործունեության խանգարումները, սննդանյութերի յուրացման փոփոխությունները և ընդհանուր արտադրողականության նվազման հնարավոր հետևանքները։ Բուժական ուղղությամբ քննության են առնվում հակամակաբուծային միջոցների կիրառման սկզբունքները և դրանց արդյունավետության գնահատման չափանիշները՝ հատկապես միաժամանակ մի քանի տեսակի նեմատոդներով վարակված կենդանիների դեպքում։ Կարևորվում է բուժման սխեմաների ընտրությունը՝ հաշվի առնելով մակաբույծների տեսակային կազմը, վարակվածության մակարդակը, կենդանիների տարիքը և տնտեսության պայմանները։ Առանձին նշանակություն է տրվում բուժական միջոցառումների և կանխարգելման համակցմանը, քանի որ միայն կենդանիների դեղորայքային բուժումը կարող է բավարար չլինել արտաքին միջավայրում պահպանվող վարակի աղբյուրների վերահսկման բացակայության դեպքում։ Այդ համատեքստում դիտարկվում են անասնաբուժասանիտարական միջոցառումները, կենդանիների պահման պայմանների բարելավումը, տարածքների մաքրության ապահովումը և պարբերական մակաբուծաբանական վերահսկողությունը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է խոզաբուծական տնտեսություններում մակաբուծային հիվանդությունների հետևանքով առաջացող տնտեսական կորուստների նվազեցման, կենդանիների առողջության պահպանման և արտադրության արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությամբ։ Հայաստանի բնակլիմայական և տնտեսավարման պայմանների հաշվառումը հնարավորություն է տալիս մշակել տեղական առանձնահատկություններին համապատասխան համաճարակաբանական վերահսկման, բուժման և կանխարգելման մոտեցումներ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժների, մակաբուծաբանների, համաճարակաբանների, խոզաբուծական տնտեսությունների մասնագետների, անասնաբուժական հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատանքը նվիրված է երաժշտության՝ որպես նախադպրոցական տարիքի երեխաների ազգային ինքնության ձևավորման և զարգացման կարևոր միջոցի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է երաժշտական դաստիարակության դերը երեխայի ազգային պատկանելության, մշակութային ինքնագիտակցության և սեփական ժողովրդի արժեքների նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային երաժշտությանը, ժողովրդական երգերին, երաժշտական ավանդույթներին, ծիսական և մշակութային ստեղծագործություններին, որոնք երեխային հնարավորություն են տալիս վաղ տարիքից ծանոթանալու ազգային մշակույթի առանձնահատկություններին։ Քննարկվում է երաժշտության հուզական ազդեցությունը երեխայի զարգացման վրա և այն հանգամանքը, որ երաժշտական գործունեության միջոցով երեխան ոչ միայն ձեռք է բերում որոշակի գիտելիքներ, այլև անձնական հուզական կապ է ձևավորում մշակութային արժեքների հետ։ Աշխատանքում կարևորվում է նախադպրոցական հաստատության դերը ազգային երաժշտական ժառանգության փոխանցման գործում՝ երգեցողության, երաժշտական խաղերի, պարերի, ունկնդրման, ռիթմիկ վարժությունների և ստեղծագործական այլ գործունեության միջոցով։ Ուսումնասիրվում է նաև մանկավարժի կողմից համապատասխան երաժշտական նյութի ընտրության, մատուցման մեթոդների և երեխայի տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ընտանիքի և նախադպրոցական հաստատության համագործակցությանը, քանի որ ազգային երաժշտական ավանդույթների փոխանցումը կարող է առավել արդյունավետ լինել այն դեպքում, երբ երեխայի առօրյա միջավայրում ևս պահպանվում է մշակութային շարունակականությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երաժշտական դաստիարակության այն մանկավարժական հնարավորությունները, որոնք նպաստում են ազգային մշակույթի ճանաչմանը, հայրենիքի և սեփական ժողովրդի նկատմամբ հուզական կապի ձևավորմանը, ինչպես նաև մշակութային ժառանգության պահպանման և փոխանցման գիտակցմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նախադպրոցական մանկավարժների, երաժշտության ուսուցիչների, մանկավարժության ոլորտի ուսանողների, կրթության կազմակերպիչների և ազգային դաստիարակության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Տեխնոլոգիա

Նեստացիոնար գործընթացները մագիստրալային կայաններում և պոմպային կայանների ջրատար համակարգերում վերաբերում են ջրի ճնշման, հոսքի արագության և ծավալային փոփոխությունների ժամանակավոր դինամիկ պրոցեսներին, որոնք առաջանում են հոսանքի արագ փոփոխությունների, պոմպերի անջատման կամ միացման, կտրուկ փակվող շրխկիչների և այլ օպերատիվ իրավիճակների հետևանքով, և որոնք կարող են հանգեցնել հիդրավլիկ ցնցումների կամ «ջրի հարվածի» առաջացման, ինչը սպառնում է համակարգի ճառագայթային մասնիկների, խողովակների, հիդրավլիկ սարքերի և տեղադրված սարքավորումների անվտանգությանը և ամբողջականությանը։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այս նեստացիոնար երևույթների ինտենսիվությունը կախված է խողովակաշարի երկարությունից, տրամագծից, նյութից և հոսքի արագությունից, և այն կարող է լինել ինչպես կարճատև, այնպես էլ երկարատև ազդեցությամբ՝ ստեղծելով տատանումներ ճնշման բարձր և ցածր գագաթային արժեքներով, որոնք գերազանցում են նախագծային նորմերը։ Հիդրավլիկ ցնցումներից պաշտպանվելու համար կիրառվում են մի շարք տեխնիկական միջոցներ, ինչպիսիք են օդային կցարումներ, ճնշման զսպանակներ, արտահոսքի կամ ճնշման արտամղիչ սարքեր, կասկադային բացումներ և դանդաղ փակվող շրխկիչներ, որոնք նախատեսված են էներգիայի կլանման և ճնշման տատանումների մեղմման համար, ինչպես նաև ճնշման զգայուն ռեգուլյատորներ, պոմպային խմբերի վերահսկվող մեկնարկ և կանգառ՝ համակարգային հոսքերի ու ճնշումների կայունացման նպատակով։ Այս միջոցների համակցությունը թույլ է տալիս նվազեցնել հիդրավլիկ սթրեսները, կանխել խողովակաշարի ձուլվածքի և սարքավորումների վնասումը, ապահովել կայուն աշխատանքային ռեժիմ և երկարաժամկետ պահպանել համակարգի տեխնիկական անվտանգությունը, ինչպես նաև ապահովել աշխատանքի արդյունավետություն մեծ տրանսպորտային և պոմպային հզորություններով համակարգերում, որտեղ նեստացիոնար երևույթների ազդեցությունը առավել զգալի է։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է կադաստրի ոլորտում բազային երկրատեղեկատվական համակարգի ձևավորման, գործնական ներդրման և պետական կառավարման ու տեղական ինքնակառավարման համակարգերում դրա կիրառման արդյունավետության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարածական և կադաստրային տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրի ստեղծումն է, որը հնարավորություն է տալիս հավաքագրել, համակարգել, պահպանել, թարմացնել, վերլուծել և քարտեզագրական ձևով ներկայացնել անշարժ գույքի, հողային ռեսուրսների, վարչատարածքային միավորների և տարածքային ենթակառուցվածքների վերաբերյալ տվյալները։ Քննվում են համակարգի կառուցվածքային և գործառական բաղադրիչները, տարածական տվյալների բազաների նախագծման սկզբունքները, թվային քարտեզագրության հնարավորությունները և տարբեր տեղեկատվական շտեմարանների փոխգործունակության ապահովման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կադաստրային տվյալների ճշգրտությանը, ամբողջականությանը, արդիականությանը և միասնականացմանը, քանի որ այդ հատկանիշներն ուղղակիորեն պայմանավորում են տեղեկատվական համակարգի գործնական արժեքը կառավարչական որոշումների ընդունման ընթացքում։ Ուսումնասիրվում են պետական կառավարման մարմինների և համայնքների տեղեկատվական պահանջները՝ տարածքային պլանավորման, հողօգտագործման, անշարժ գույքի հաշվառման, համայնքային ենթակառուցվածքների կառավարման և այլ գործառույթների իրականացման համատեքստում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր գերատեսչությունների միջև տարածական տեղեկատվության փոխանակման կազմակերպումը և կրկնվող տվյալների ստեղծման նվազեցումը։ Դիտարկվում են նաև համակարգի ներդրման կազմակերպական, տեխնիկական և իրավական նախադրյալները, տվյալների հասանելիության ու պաշտպանության հարցերը, ինչպես նաև տեղեկատվության պարբերական թարմացման մեխանիզմների նշանակությունը։ Արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կապվում են տվյալների ստանդարտացման, թվայնացման, տեղեկատվական հոսքերի ավտոմատացման, միասնական դասակարգիչների կիրառման և կառավարման տարբեր մակարդակների միջև տեղեկատվական փոխգործակցության կատարելագործման հետ։ Երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է նպաստել տարածքային երևույթների տեսողական ներկայացմանը, տարածական վերլուծությունների իրականացմանը և որոշումների հիմնավորման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության արագ ստացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գեոինֆորմատիկայի, կադաստրի, տարածական տվյալների կառավարման և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ ներկայացնելով երկրատեղեկատվական համակարգերը որպես պետական ու համայնքային կառավարման տեղեկատվական ապահովման կարևոր գործիք։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի վայրի ցորենազգիների՝ միահատիկ (Triticum monococcum) և երկհատիկ (Triticum dicoccum) տեսակների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով բուսաբանական, գենետիկական և ագրոէկոլոգիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել այդ հին հացահատիկային բույսերի տարածվածությունը Հայաստանի տարբեր էկոլոգիական գոտիներում, գնահատել դրանց գենոֆոնդի բազմազանությունը և ուսումնասիրել դրանց պահպանության ու հնարավոր օգտագործման հեռանկարները ժամանակակից բուսաբուծության մեջ։ Ուսումնասիրվում են վայրի և կիսավայրի պոպուլյացիաների մորֆոլոգիական հատկանիշները, աճման պայմանները, հողի և կլիմայի նկատմամբ հարմարվողականությունը, ինչպես նաև կենսաբանական կայունության գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այս տեսակների էվոլյուցիոն նշանակությանը՝ որպես ժամանակակից ցորենների նախնիներ, և դրանց դերին մշակաբույսերի ծագման կենտրոնների ուսումնասիրության մեջ, մասնավորապես Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է գենետիկական ռեսուրսների պահպանության խնդիրները՝ in situ և ex situ պահպանման մեթոդների կիրառմամբ, ինչպես նաև դրանց կարևորությունը սննդային անվտանգության և բուսաբուծության բարելավման համար։ Միաժամանակ վերլուծվում է այս տեսակների տնտեսական և գիտական ներուժը՝ որպես գենետիկ բազմազանության կարևոր աղբյուր ապագա սելեկցիոն ծրագրերի համար։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է բուսաբանության, գենետիկայի և ագրոբազմազանության պահպանության ոլորտներում՝ նպաստելով Հայաստանի վայրի հացահատիկային ֆլորայի գիտական գնահատմանը։