Լեզվաբանական տերմինները ԺԴ-ԺԷ դդ. հայերեն ձեռագիր քերականական աշխատություններում

Փիլիսոփայություն

«Կէնճլէրէ հէտիյէ» վերնագիրը, ըստ ամենայնի, օսմաներեն արտահայտություն է՝ հայատառ գրությամբ, որը կարելի է մոտավորապես հասկանալ որպես «երիտասարդներին նվիրված ընծա» կամ «նվեր երիտասարդներին»։ Վերնագիրը հուշում է, որ գիրքը կարող էր նախատեսված լինել երիտասարդ ընթերցողների համար և նպատակ ունենալ նպաստելու նրանց կրթությանը, բարոյական դաստիարակությանը կամ անձնական զարգացմանը։ Նման բնույթի հրատարակություններում հաճախ ընդգրկվում էին խրատական պատմություններ, վարքագծի վերաբերյալ խորհուրդներ, առաքինությունների և մարդկային հարաբերությունների մասին մտորումներ, ինչպես նաև կրթության, աշխատասիրության, ազնվության, պատասխանատվության և հասարակական կյանքի վերաբերյալ նյութեր։ Հնարավոր է, որ աշխատությունը միտված էր երիտասարդներին ուղղորդելու առօրյա կյանքում, խթանելու ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրությունը և ձևավորելու բարոյական ու հասարակական արժեքներ։ Վերնագրի լեզվական ձևը կարող է վկայել օսմաներենով արտահայտված, հայատառ գրությամբ շրջանառված հրատարակության մասին, ինչը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության հայ համայնքի գրական և կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրից հնարավոր չէ հաստատել գրքի ճշգրիտ ժանրը, հեղինակի մտադրությունը, նյութերի բնույթը կամ այն հանգամանքը, թե այն հատուկ ուսումնական ձեռնարկ էր, բարոյախրատական ժողովածու, թե այլ տեսակի ստեղծագործություն։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում փողի զանգվածի կառավարման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով երկրի դրամավարկային համակարգի, բանկային ոլորտի և տնտեսական քաղաքականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում փողի առաջարկի ձևավորման և կարգավորման մեխանիզմներն են, դրամավարկային քաղաքականության գործիքների արդյունավետությունը և փողի զանգվածի փոփոխությունների ազդեցությունը գնաճի, տնտեսական ակտիվության, փոխարժեքի ու ֆինանսական կայունության վրա։ Իրանի առանձնահատկությունն այն է, որ դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը երկար ժամանակ կապված է եղել վարչական կարգավորման, վարկերի նպատակային բաշխման և պետական ֆինանսավորման կարիքների հետ, ինչը սահմանափակել է կենտրոնական բանկի գործիքային անկախությունն ու իրացվելիության կառավարման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել փողի տարբեր ագրեգատները, հատկապես M1 և M2 ցուցանիշները, դրամական բազան, փողի բազմապատկիչը, շրջանառության արագությունը և դրանց փոխկապակցվածությունը մակրոտնտեսական հիմնական ցուցանիշների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փողի զանգվածի աճի և գնաճային գործընթացների փոխհարաբերությանը, քանի որ Իրանի փորձը ցույց է տալիս, որ իրացվելիության երկարատև արագ աճը կարող է էական գնաճային ճնշումներ ստեղծել, թեև այդ կապի ուժգնությունը փոփոխվում է տնտեսական ակտիվության, իրական տոկոսադրույքների և փողի շրջանառության արագության ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրվում են նաև փողի զանգվածի կառավարման վրա պետական բյուջեի, նավթային եկամուտների, կենտրոնական բանկի ֆինանսավորման և բանկային համակարգի վարկավորման ազդեցությունները։ Իրանի տնտեսության նավթային բնույթը կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ արտարժութային նավթային եկամուտների ծախսումը կարող է ազդել դրամական բազայի և ընդհանուր իրացվելիության վրա, իսկ հարկաբյուջետային քաղաքականության և դրամավարկային քաղաքականության ոչ բավարար համակարգումը կարող է բարդացնել փողի առաջարկի վերահսկումը։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Իրանում գործող իսլամական ֆինանսավորման սկզբունքների ազդեցությունը դրամավարկային գործիքների ընտրության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել պարտադիր պահուստավորման նորմերը, բանկերի վերաֆինանսավորումը, իրացվելիության կարգավորումը, արժութային միջամտությունները, մասնակցային արժեթղթերը և շուկայական այլ մեխանիզմները, ինչպես նաև դրանց կիրառման սահմանափակումները։ Արժևորվում է նաև դրամավարկային քաղաքականության ավելի շուկայական և անուղղակի գործիքների զարգացման խնդիրը, որը միջազգային ուսումնասիրություններում դիտարկվել է որպես Իրանի դրամավարկային համակարգի արդյունավետության բարձրացման կարևոր ուղղություն։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կենտրոնական բանկի անկախության, գնաճի վերահսկման, փողի զանգվածի թիրախավորման և դրամավարկային քաղաքականության ու հարկաբյուջետային քաղաքականության համակարգման հիմնախնդիրներին։ Վերլուծության արդյունքում հնարավոր է բացահայտել փողի զանգվածի կառավարման այն մեխանիզմները, որոնք առավել համապատասխան են Իրանի տնտեսական կառուցվածքին, ինչպես նաև առաջարկել դրամավարկային կարգավորման կատարելագործման ուղղություններ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, մակրոտնտեսագետներին, ֆինանսական և բանկային համակարգի մասնագետներին, դրամավարկային քաղաքականություն ուսումնասիրող հետազոտողներին, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետներին և տնտեսագիտական ուղղությունների ուսանողներին։

Պատմություն

Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն-ում 1956–1990 թվականներին մշակույթը զարգանում էր ուշ ստալինյան շրջանից հետո սկսված հարաբերական ազատականացման, ապա հետագա գաղափարական վերահսկողության պահպանման պայմաններում՝ ձևավորելով բարդ ու բազմաշերտ մշակութային պատկեր։ Այս շրջանում առանձնապես ակտիվ էր գրականությունը, կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը և կինոն, որտեղ մի կողմից շարունակվում էին սոցիալիստական ռեալիզմի պահանջները, իսկ մյուս կողմից աստիճանաբար աճում էր ազգային թեմաների, պատմական հիշողության և ինքնության արտահայտման ձգտումը։ Գրականության մեջ զարգանում էին ինչպես դասական ավանդույթներին հարող ստեղծագործություններ, այնպես էլ նոր սերնդի հեղինակների փորձերը՝ ավելի խորքային հոգեբանական և ազգային հարցադրումներ ներկայացնելու համար։ Կերպարվեստում և երաժշտությունում նկատվում էր ավանդական հայկական մոտիվների համադրություն ժամանակակից ձևերի հետ, իսկ թատրոնն ու կինոն դարձան հասարակական մտածողության վրա ազդեցություն ունեցող կարևոր հարթակներ։ 1960–80-ականներին կրթության և մշակութային հաստատությունների ընդլայնումը, թանգարանների և հրատարակչությունների ակտիվությունը նպաստեցին մշակութային կյանքի աշխուժացմանը, սակայն այդ ամենը շարունակվում էր խիստ գաղափարական վերահսկողության պայմաններում, ինչը սահմանափակում էր լիարժեք ստեղծագործական ազատությունը։ 1980-ականների վերջում՝ վերակառուցման շրջանում, սկսվեց ավելի բաց քննարկումների և ազգային թեմաների ակտիվ վերաիմաստավորման փուլ, որը նախապատրաստեց անկախության շրջանի մշակութային անցումները։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ռազմավարական կառավարման գործընթացում առաջացող խոչընդոտների հաղթահարման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ հավասարակշռված ցուցանիշների համակարգի կիրառման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են կառավարման արդյունավետության գնահատման, ռազմավարական նպատակների ձևակերպման, դրանց իրականացման վերահսկման և ստացված արդյունքների չափման մեխանիզմները՝ սոցիալական ապահովության ոլորտը դիտարկելով որպես գործնական օրինակ։ Հավասարակշռված ցուցանիշների համակարգը ներկայացվում է որպես կառավարման գործիք, որը հնարավորություն է տալիս կազմակերպության կամ կառույցի ռազմավարական նպատակները կապել չափելի ցուցանիշների հետ և միաժամանակ գնահատել ոչ միայն ֆինանսական, այլև ներքին գործընթացների, շահառուների, մարդկային ռեսուրսների և զարգացման տեսանկյունից կարևոր արդյունքները։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում ռազմավարության և ընթացիկ գործունեության միջև կապի ապահովմանը, կառավարման որոշումների հիմնավորվածության բարձրացմանը և տարբեր կառավարչական մակարդակների գործողությունների համակարգմանը։ Սոցիալական ապահովության ոլորտի օրինակով ուսումնասիրվում են այն առանձնահատկությունները, որոնք պայմանավորում են ռազմավարական կառավարման բարդությունը, այդ թվում՝ սոցիալական կարիքների բազմազանությունը, սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման անհրաժեշտությունը, ծառայությունների որակի գնահատումը և բնակչության սոցիալական պաշտպանության նպատակների իրականացումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ռազմավարական կառավարման, հանրային կառավարման և սոցիալական ապահովության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, կառավարման համակարգերի կատարելագործմամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտություններ ուսումնասիրող ուսանողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Այն նպատակ ունի ցույց տալ, թե ինչպես կարելի է ձևավորել տնտեսապես շահավետ, միևնույն ժամանակ էկոլոգիապես պատասխանատու գյուղատնտեսական համակարգեր՝ նվազագույնի հասցնելով բնական ռեսուրսների սպառումը և շրջակա միջավայրի վրա բացասական ազդեցությունը։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են բարձրարժեք մշակաբույսերի արտադրության առանձնահատկությունները, շուկայի պահանջարկին համապատասխան գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, ինչպես նաև նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը, որոնք նպաստում են որակի և բերքատվության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարևորում է Կայուն գյուղատնտեսություն և Ագրոէկոլոգիա մոտեցումները՝ ներկայացնելով հողի պահպանության, ջրային ռեսուրսների խնայողության, կենսաբազմազանության պահպանման և էկոհամակարգերի հավասարակշռության ապահովման մեթոդները։ Գրքում ընդգրկված են նաև օրգանական գյուղատնտեսության սկզբունքները, քիմիական նյութերի օգտագործման սահմանափակման ուղիները, ինչպես նաև ինտեգրված բույսերի պաշտպանության համակարգերը, որոնք թույլ են տալիս նվազեցնել վնասատուների և հիվանդությունների ազդեցությունը՝ առանց էկոլոգիական վնասների։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նորագույն տեխնոլոգիաներին՝ կաթիլային ոռոգում, ճշգրիտ գյուղատնտեսություն, թվային մոնիթորինգի համակարգեր, որոնք հնարավորություն են տալիս առավել արդյունավետ կառավարել արտադրական գործընթացները։ Աշխատությունը նախատեսված է ագրոնոմների, գյուղատնտեսական ոլորտի մասնագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ժամանակակից, բարձրարժեք և կայուն գյուղատնտեսության զարգացմամբ և ցանկանում են համադրել տնտեսական արդյունավետությունն ու բնապահպանական պատասխանատվությունը։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է արդի հայերենի ասացական բայերի իմաստակառուցվածքային ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել խոսքային հաղորդակցության գործընթացը արտահայտող բայերի իմաստային կազմակերպվածությունը, փոխհարաբերություններն ու գործածության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են այն բայական միավորները, որոնք տարբեր ձևերով արտահայտում են խոսելու, հաղորդելու, տեղեկացնելու, հարցնելու, պատասխանելու, պատմելու, բացատրելու, պնդելու, հերքելու, խնդրելու և այլ հաղորդակցական գործողություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ բայերի բառային իմաստի կառուցվածքին, իմաստային բաղադրիչներին և այն հատկանիշներին, որոնց միջոցով դրանք տարբերվում կամ մերձենում են միմյանց։ Աշխատության մեջ կարող են առանձնացվել իմաստային խմբեր և ենթախմբեր՝ ըստ խոսքային գործողության բնույթի, հաղորդակցության նպատակի, խոսողի վերաբերմունքի, հասցեատիրոջ առկայության և հաղորդվող բովանդակության առանձնահատկությունների։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բայերի բազմիմաստությանը, իմաստային փոխաբերական ընդլայնումներին, հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, ինչպես նաև ընդհանուր և տարբերակիչ իմաստային հատկանիշների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև ասացական բայերի շարահյուսական կապակցելիության վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի լրացումներ, կառույցներ և խոսքային համատեքստեր են բնորոշ դրանց գործածությանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում խոսողի վերաբերմունքը, հաղորդակցության նպատակը և խոսքային գործողության եղանակը արտահայտող իմաստային նրբերանգներին, որոնք հաճախ պայմանավորում են բայերի ընտրությունը կոնկրետ հաղորդակցական իրավիճակում։ Արդի հայերենի փաստական նյութի հիման վրա կատարվող վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ասացական բայերի համակարգային կազմակերպվածությունը և դրանց տեղը հայերենի բայական բառապաշարում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հայերենի բառային իմաստաբանության, հաղորդակցական լեզվաբանության և բայական համակարգի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Աշխատանքը կարող է ունենալ նաև գործնական նշանակություն՝ օգտակար լինելով հայերենի բառարանների կազմման, լեզվական ուսուցման, թարգմանության և բնական լեզվի մշակման խնդիրներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բառագետներին, իմաստաբանությամբ և շարահյուսությամբ զբաղվող մասնագետներին, հայոց լեզվի ուսուցիչներին, թարգմանիչներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։